mikudagur 16. oktober 2002síða 5

8 Nr. 198 - 16. oktober 2002 Nr. 198 - 16. oktober 2002 9 GSM-kervið hjá Kalli er til reiðar. Í novem- ber mánaði verður farið undir at bjóða føroyingum GSM- hald hjá frá Kall, og tað fer at merkja kapping GSM Heri á Rógvi Í næsta mánaði verður lagt til brots við kappingini á GSM-økinum í Føroyum. Eftir nógv góð og fitandi ár sum einaráðandi á markn- aðinum fær Føroya Tele í komandi mánaði kapping frá Kalli. Tað er nú long tíð liðin síðani, at Kall av fyrstan tíð byrjaði at tosa um at bjóða GSM-tænastur í Føroyum. Bjarni Askham Bjarnason, stjóri fyri Kall, sigur, at teir verða klárir í november, og tá verður farið undir at bjóða GSM-tænastur út til føroyingar. Kervið í høvuðsstaðnum virkar í løtuni, og fólk hjá Kalli royndarkoyra fyri tíð- ina skipanina. Hjalgrím Hentze, tekn- iskur stjóri hjá Føroya, sig- ur, at teir í løtuni hava knapt 30.000 GSM-felagar. Tað merkir, at omanfyri 60% av øllum føroyingum eiga og nýta fartelefon. Í prinsippinum stendur tað øllum kundum hjá Før- oya Tele frítt at siga sítt hald upp og stovna eitt nýtt hjá Kalli. Bjarni Askham Bjarna- son vil ikki siga nakað um, hvørji tilboð teir fara at koma við, tá teir koma á marknaðin. Higartil hevur Føroya Tele svarað aftur við tí til- boðinum, at GSM-felagar kunnu fáa trý nummør bíligari. Roaming Í fyrstu atløgu verður fer GSM-kervið hjá Kalli »bert« at røkka runt høv- uðsstaðin. Ætlanin er so hvørt at útbyggja kervið, soleiðis at tað mesta av Føroyum einaferð verður umfata av kervinum. Føroya Tele hevur longu eitt kervi, sum 99% av landsins íbúgvum kunnu røkka við egnan bústað. Ivasamt er, um hetta netið verður víðkað til at umfata allar Føroyar, tá talan er um kostnaðarmiklar íløgur at seta sokallaðar basustøðir upp. Kall hevur sjálvan sentr- alin hjá teimum standandi í gamla Idé Húsinum – í Óðinshædd – sum Post- verkið í dag eigur. Har er eisini ein av teimum trim- um basunum, sum umsita samrøðurnar, SMS-boðini v.m. Føroya Tele og Kall hava gjørt eina avtalu um natio- nal roaming, t.e. innan- landa reiking. Stutt sagt merkir avtalan, at kundar hjá Kalli kunnu tosa í sínari fartelefon í øllum teimum støðum, har kundar hjá Føroya Tele. Avtalan snýr seg um, at har kervið hjá Kalli ikki røkkur, har kunnu felagarnir knýta seg upp í kervið hjá Føroya. Royndir uttanlands vísa, at tað kann vera ymiskt, hvussu ein tílík avtala kann ávirka prísirnar. Bjarni Askham Bjarnason hevur onga viðmerking til, hvørjir teirra prísir verða, men hann avvísir heldur ikki, at tað kann hugsast, at kundar hjá teimum uttanfyri fyri Havnina koma at gjalda meira fyri hvønn minutt enn í høvuðsstaðnum og teirra egna kervi. Ein annar møguleiki er, at prísirnir vera teir somu allastaðni í landinum. Í løt- uni kostar ein vanligur GSM-minuttur 1,95 kr. Tað kann hugsast, at hesin prís- urin verður minni í eitt nú høvuðsstaðnum og øðrum størri økjum, og prísurin í útjaðaranum verður tann sami sum nú. Jógvan Thomsen, stjóri fyri Fjarskiftiseftirlitið, sig- ur, at á GSM-økinum er ongin veitingarskylda sum við fastnetinum. Hóast orðaljóðið í Løgtingslógini um fjarskifti sigur, at útjað- arin skal hava somu rætt- indi á fjarskiftisøkinum, so er tað einki juridiskt bind- andi, sum tvingar veitarar at hava somum prísir í størru økjunum og minnu økjunum. Kemur hetta upp á tal seinni, so er talan um eina politiska avgerð. Stjórin á Fjarskiftiseftir- litinum sigur, at teir meta tað vera møguligt at síggja eina lækking í prísum mill- um 30 og 50%. Tað er sjálvandi altavgerandi, hvussu marknaðurin fer at hátta seg, tá kappingin byrjar. Høvuðseigarar í Kalli eru: Framtaksgrunnur Føroya 28,40%, NOTIO 18,52%, Íslandssími 17,21%, Tallaton Holding 17,11%, og Teletænastan 12,49%. – Í starvsvenjing á Sosialinum STARVSVENJING Heri á Rógvi Seinastu fjúrtan dagarnar hevur Birita Poulsen verið á starvsvenjing á Sosialinum. 15 ára gamla Birita gongur til dagligt í Eysturskúlan- um í Havn – í 9.d. Bústað hevur hon í Hoyvík, men í Hoyvíkar skúla er eingin framhaldsdeild, so hon mátti saman við sínum floksfeløgum oman í Eyst- urskúlan at ganga síðstu árini av fólkaskúlanum. – Eg havi arbeitt saman við myndamonnunum, tá teir hava tikið myndir og gjørt tær klárar til blaðið. Eisini havi eg roynt at skriva nakrar greinir. Ann- ars havi eg fylgt teimum ymsu blaðfólkunum í teirri arbeiðsdegi, sigur Birita, tá hon greiðir frá sínari starvsvenjing. – Serliga stuttligt var at sleppa at uppliva tilbúgv- ingarvenjingina í Kolla- fjarðatunnilinum. Har slap eg at síggja, hvussu ein tílík venjing og ein møgulig vanlukka verður avgreidd av bjargingarfólkunum. Vit sluppu at ganga heilt tætt við tey »skaddu« og sluppu at flyta okkum runt, sum vit vildu, sigur Birita. Um orsøkirnar, til at hon valdi Sosialin sum starvs- venjingarstað, sigur Birita, at hon ógvuliga fegin vildi royna, hvussu hetta arbeiði var. Hon vildi fyrst av øll- um sleppa á Sosialin. Birita hevur ætlanir um at fara í tíggjunda flokk kom- andi skúlaár. Har er møgu- leiki at velja sær eina so- kallaða breyt, og Birita sig- ur tað vera væl møguligt, at hon fer at velja miðlabreyt- ina, tá hon einaferð skal velja. – Eg hevði væl kunnað hugsað mær at verið í starvsvenjing eitt sindur longri, tí eg tími ikki so væl í skúla aftur. Men nú er heystfrítíð, so tað er ikki so býtt, tí skúlin má bíða eina viku, sigur Birita. Hinar genturnar í flokk- inum hava verið í starvs- venjing í onkrum barna- garði ella í hárfríðkanar- stovum. Hetta var tó ikki nakað fyri Biritu, sum hel- dur vildi royna seg við penninum á Sosialinum. GSM: Kappingin nærkast Mynd: Torben Prior tøkningur hjá Kalli og ein av GSM-støðunum hjá Kalli. Eftir ætlan eru Kall klárir at byrja kappingina á GSM-økinum í næsta mánaði Mynd: Finnur Justinussen Millum løgtingsmenn og journalistar Birita Poulsen hevur seinastu tvær vikurnar verið í starvsvenjing á Sosialinum. Her er hon ein túr í løgtinginum, tá fíggjarlógaruppskotið fyri 2003 varð lagt fram Mynd: Jens Kristian Vang – Tað er sera um- ráðandi, tá vit fáa egna lóggávu, at hon bæði er gjørd tíðar- hóskandi og hóskar til føroysk viðurskifti, ikki minst út frá einum umsitingar- ligum sjónarmiði sigur løgmaður í viðmerking til kjakið um tey samkyndu og skrásett parlag sigur løgmaður, sum er ímóti skrásettum parlagi fyri samkynd kemur tað hartil, at hetta verður javnsett við hjúnabandið LÓGGÁVA Jan Müller – Tað er at yvirreagera, tá Høgni Hoydal, landsstýris- maður nú tosar um at fara í tingið við eini føroyskari familjulóggávu. Tað verður eingin lóggáva á hesum økinum í bræði. Fyri tað fyrsta er málsøkið danskt, og tí skulu samráðingar við donsku stjórnina um at fáa ræðið á økinum. Fyri tað næsta skal føroysk lóggáva smíðast á økinum, sum er velduga stórt. Tað fer at taka sína tíð at fáa ta lóg- gávuna framda sigur An- finn Kallsberg, løgmaður í eini viðmerking til kjakið um yvirtøkur av familju- lóggávuni og spurninginum um skrásett parlag. Løgmaður sigur, at tey í landsstýrinum enn ikki hava sæð ein stav um hetta málið. Hann viðgongur, at tað í samgonguskjalinum sten- dur, at henda yvirtøkan skal fremjast í hesum valskeiðn- um. – Eg síggi fyri mær, at tað er ein føroysk lóggáva, sum skal setast í gildi í Før- oyum. So tað er ikki bara at yvirtaka eitt málsøki og seta ta donsku lóggávuna í gildi í Føroyum. Tann lóg- gávan skal viðgerast væl og virðiliga. Tað er sera um- ráðandi at fáa eina lóggávu, sum bæði er gjørd tíðar- hóskandi og hóskar til før- oysk viðurskifti, ikki minst út frá einum umsitingarlig- um sjónarmiði. – Tekur tú undir við Høgna Hoydal, at eisini tann parturin av lógini, sum snýr seg um skrásett parlag og samkynd kemur við niðan í tingið, tá lóggávan er klár? – Tað eri eg als ikki samdur við honum í. Hetta er nakað, sum samgongan skal viðgera áðrenn. So tað er misskilt, tá Høgni Hoy- dal sigur, at hann skal bera tað niðan, fyri at tingið skal taka støðu til tað, tí tað er ikki ein einstakur lands- stýrismaður ella løgmaður, sum leggur nakað mál fram. Tað er eitt landsstýri, sum leggur mál fram. Tvs. at fyrsta fortreyt fyri at kunna leggja eitt mál fyri tingið er tann, at tú hevur undirtøku fyri tí í landsstýr- inum. Teir einastu form- ligu fundirnir vit skulu hava í landsstýrinum yvir- høvur er at samtykkja mál, sum skulu niðan í tingið, og tað hevur als ikki verið roynt at vita, hvørja undir- tøku alt hetta málið fær í landsstýrinum. Fær slíkt mál ikki undirtøku í lands- stýrinum, so er ein lands- stýrismaður heldur ikki før- ur fyri at fara niðan í tingið við tí. Ímóti Løgmaður heldur tað tí vera eitt sindur burturvið at tosa um eitt mál, sum man enn einki hevur sæð til. Og løgmaður heldur fram: – Eg haldi ikki, at skrásett parlag skal setast ájavnt við hjúna- band. Tað eri eg ímóti. Eg dugi ikki at síggja, at eitt skrásett parlag skal fáa øll tey rættindi og tær skyldur, sum eitt hjúnalag hevur. Eitt hjúnaband inniber nakrar skyldur eisini fyri tey komandi ættarliðini, og eg dugi illa at fáa inn í mítt høvd, hvussu tað ber til at fáa nakað avkom frá einum skrásettum parlag, kemur tú ikki inn í adoptión og annað. Og har meini eg, at man skal hugsa seg ómeta- liga væl um, hvussu langt man fer. Løgmaður endurtekur, at lóggávan á hesum øki skal fyrireikast væl. Hetta er eitt sera stórt øki, og hann hev- ur ongan hug til, at vit bara skulu avskriva ella um- skriva danskar lógir á tí økinum. – Men um hesar lógir líkjast í øllum okkara grannalondum, sum vit vanliga samanbera okkum við, og her í nógvum førum verður víst til grundleggj- andi mannarættindi, sum hava altjóða viðurkenning, hví skal slík lóggáva so ikki setast í gildi í Føroyum eisini? – Vit í Føroyum skulu gera lógir, sum hóska til okkara samfelag, sjálvt um tey gera nakað heilt annað í øðrum londum. Vit skulu byggja okkara lóggávu á okkara grundarlag og okk- ara premissur. Eg havi ikki hug at fara í tingið bara tí, at øll hini Norðurlondini gera tað. Vit mugu ikki lóg- geva soleiðis, at ein bólkur í samfelagnum gongur omaná øðrum. Tú mást tryggja, at øll hava rætt og møguleika at liva í hesum landinum. Har eri eg ikki ósamdur. Men eg eri ósamdur, har tað verður tosað um, at tú skal gera øll líka, sum ikki eru líka. Tað er ein trupulleiki. Tú mást hava eina lóggávu, sum byggir á nøkur grundvirði. Og so kann man kjakast um, hvat tað er og vera ósamdur um tað. Men hjúnabandið er fyri mær kjarnan í demokratiinum, og tað er eisini tann livi- hátturin, sum skal vera grundarlagið í tí samfelag- inum, sum hyggur fram- eftir. Men tað skal hinvegin heldur ikki geva nøkrum persóni ella bólki dura- fjórðingin tvs. ikki geva teimum rættindi í hesum samfelagnum. – Tú hevur helst hoyrt tey samkyndu úttala seg um, at tey eru óynskt í Føroyum! – Tað skilji eg ikki rætti- liga. Tey skulu avgjørt verða vælkomin í okkara samfelag. – Men tað eru so tey, sum í kjakinum hava víst á, at tað er ímóti Guds vilja at hava slík fólk í einum sam- felag, og at geva teimum eins rættindi sum onnur, og at tey tí eru óynskt! – Nú skal eg ikki leggja meg út í tað tjakið. Eg havi nokk við tey politisku ting- ini í hesum. Tað átrúnaðar- liga er sjálvandi sera sterkt í slíkum máli, tí vit byggja jú okkara samfelag á ta kristnu siðalæruna. Hinveg- in er tað neyvan nøkur lóg, sum kemur at broyta, um ávísir partar í samfelagnum síggja niður á ella annað, tí hesi hava ein annan livihátt og hava frá skaparans hond fingið nøkur avvik í mun til tey, sum rópa seg at verða tey rættvísu. Løgmaður sigur, at hann dugir als ikki síggja, at man skal forfylgja hesum fólk- um. Man skal tvørturímóti hjálpa teimum og man skal syrgja fyri, at tey kenna seg væl í hesum samfelagnum. Hann er bara ímóti, at tað verða javnsett við hjúna- bandið og harvið gevur teimum nøkur rættindi til abdoptión og øll tey tingini, sum hann heldur eru ein partur av hjúnalagnum. Eg sigi ikki nei til at við- gera eitt uppskot um skrá- sett parlag kemur tað so langt, men eg vil havda rætt at hava eina meining um hetta. Og samsvarar tað ikki við mína egnu sannfør- ing, so fari eg ikki at mæla til, at tað fer í tingið. – Vónandi taka all- ir politisku flokk- arnir í Føroyum av tilboði mínum at kunna teir um støðuna hjá teim- um samkyndu úti sum heima sigur Bogi Davidsen, lækni SAMKYND OG MANNARÆTTINDI Jan Müller Í kjalarvørrinum á kjak- inum um støðuna og rættindini hjá teimum samkyndu í Føroyum hevur samkyndi før- oyski læknin Bogi Davidsen tikið stig til at kunna føroyskar politik- arar um tey samkyndu og teirra støðu úti sum heima. Í gjár skuldi hann hitta umboð fyri fleiri av flokkunum. Allir flokkar høvdu játtað at hitta Boga uttan Miðflokkur in, sum ikki hevði tikið støðu til hesa áheitan, tá blaðið fór til prentingar. Bogi Davidsen sigur við Sosialin, at hann hevur tikið hetta stigið fyri at kunna føroyskar politik arar um eitt mál, sum teir kanska ikki vita so nógv um. Hann viðgong ur, at tað er eisini ringt at lóggeva um nakað, sum man ikki veit so nógv um og tí heldur hann tað eisini vera rættiliga um- ráðandi at geva politik- arunum innlit í hvørji rættindi tey samkyndu hava í øðrum londum og í hvønn mun vanlig mannarættindi tryggja hesi fólk. Sjálvur vil Bogi Davidsen fegin vera talsmaður fyri tey samkyndu, sum oftani hava trupult við at orða seg og tala sína egnu søk. – Eg havi lætt við at kunna greiða frá hesum, og tí vóni eg eisini, at politikarar, uttan mun til hvørja áskoðan teir hava, vilja lurta eftir mær. (Sí eisini grein á síðu 11) Kunnar føroyskar politikarar um samkynd og mannarættindi Løgmaður um skrásett parlag og yvirtøku av danskari lóggávu: Lóggávan skal hóska til føroysk viðurskifti Bogi Davidsen, lækni og samkyndur vónar, at føroyskir politikarar taka av tilboði sínum um at kunna teir um samkynd og teirra støðu Mynd Jan Müller Anfinn Kallsberg, løgmaður sigur, at málið um skrásett parlag als ikki er viðgjørt í landsstýrinum, og tað fer heldur einki uppskot í tingið, uttan tað er full undirtøka fyri tí í Tinganesi C M Y K 9 8