mikudagur 16. oktober 2002síða 7

12 Nr. 198 - 16. oktober 2002 Nr. 198 - 16. oktober 2002 13 UMHVØRVI Vilmund Jacobsen Norsk bløð skriva, at kann- ingar, sum gjørdar eru av smábátahavnum ella báta- hyljum í Noregi, vísa, at hesir eru "reinar" umhvørv- isbumbur, sum bløðini rópa tað. Serkøn á økinum hava ávarað fólk ímóti at skola fisk í bátahyljunum, tí vandi er fyri, at fiskurin verður dálkaður. Ávaringarnar í Noregi koma eftir, at kanningar eru gjørdar av seks tilvildarliga útvaldum bátahavnum og bátahyljum. Úrslitið er sannførandi. Verkfrøðingurin, Grete Haugan, sigur við Bergens Tidende, at allar bátahavn- irnar, sum vóru við í kann- ingini, vóru munandi dálk- aðar. – Eitt nú er stórar nøgdir av eituri funnar, sum stava frá botnmálingini á bátum, evnir úr tjøru og ymisk tungmetall, sigur verkfrøð- ingurin. Í Noregi rokna tey við, at dálkingin í tilvildarliga út- valdu bátahyljunum ikki er eindømi, men sæst aftur um alt landið. Frammanundan hava tvær kanningar aðrastaðni í landinum víst somu úrslit. Hjá okkum? Nú eru vit føroyingar kanska ikki so óførir at kanna leyst og fast, og neyvan eru vit enn so bevíst umhvørvisliga, sum ynski- ligt hevði verið. Tað eru jú hini, sum dálka – og ikki vit, hava vit kanska lyndi at halda. Áhugavert hevði tó verið at kannað bátahyljar í Før- oyum fyri dálkingarvandar, sum møguliga kunnu vera til bága fyri fólk og fæ, hóast Noreg hevur djúpri firðir enn vit. Í greinini um bátahavnir sum umhvørvisbumbur í Noregi, stendur einki um, hvussu hesar havnir liggja - um tær liggja inni á firðun- um ella við streymasjógv. Bátahyljar eru umhvørvisbumbur Rúna Sivertsen, sum er á tingi fyri Jógvan við Keldu, vil hava reglur settar í gildi fyri flutningi av fesk- um fiski millum oyggjarnar, soleiðis at frárensluvatn ikki rennur úr bilunum og niður á dekkið – til ampa fyri ferðafólk og manning. FISKAFLUTNINGUR Vilmund Jacobsen Rúna Sivertsen, løgtings- kvinna, fer at seta Eyðuni Eltør, landsstýrismanni, ein munnligan fyrispurning um flutning av feskum fiski. Løgtingskvinnan spyr, nær tað verður eitt krav, at frárensluvatn frá flutnings- akførum, sum flyta feskan fisk millum oyggjarnar, ikki longur má leka úr hes- um akførunum? Í viðmerkingum sínum, vísir Rúna á, at reglurnar fyri flutningi av alifiski eru strangari enn fyri flutning av fiski annars. – Í reglunum um alifisk, verður kravt, at alt frá- rensluvatn verður uppsaml- að í tangar og seinni sótt- reinsað vegna smittuvanda. Løgtingskvinnan sigur, at í kunngerð um flutning av fiski annars er bert gald- andi, at "flutningsbilar til flutning av fiski, fiskavøru, ísi ella salti skulu vera lok- aðir". Kravið um lokan forðar tó ikki fyri, at frárensluvatn kann renna frá bilunum. Á hinari síðuni er tað út frá einum heilsufrøðiligum sjónarmiði eitt krav, at bræðingarvatn og onnur væta frítt kann renna frá. – Tað er tó ógvuliga óheppið, tá ið frárenslu- vatnið rennur niður á dekk- ið á ferjunum, har ferðafólk eisini eru, tí hetta er til stóran ampa fyri bæði ferðafólk og manning. Rúna vísir á, at fiskavatn- ið dálkar illa, og tá ið tað javnan kemur fyri, at nær- um alt dekkið flýtur í hes- um vatni frá fiskabilum, er roykurin ramur um skipið. – Tá ið vit sum føroying- ar mangan halda støðuna vera ótespiliga, er ikki ilt at gita sær, hvat útlendingar, sum ferðast millum oyggj- arnar við strandfaraskipun- um, munnu hugsa um skilið, sigur hon. Lóg ella kunngerð Í viðmerkingum sínum minnir løgtingskvinnan eisini á lýsing frá lands- læknanum, har hesin sigur, at fiskur og slakt frá seyði mugu haldast atskild, tí fiskur kann bera botul- ismubakteriuna við sær. – Tí er neyðugt, at tiltøk verða sett í verk sum kunnu forða fyri, at ótespiliga og ikki smittuleysa fiskavætan verður borin í land. Hon vísir á, at Strand- faraskip Landsins hava flutningsakfør til fiska- flutning, har frárensluvatn verður uppsamlað, men meginparturin av fiskinum verður ikki fluttur við hes- um bilum. Rúna heldur, at tá ið ali- vinnan megnar at lúka ásettu krøvini um vatn- tættar bilar, hevði óivað verið møguligt hjá fiski- vinnuni at lokið somu krøv. – Men so leingi, hetta ikki er eitt krav, verður støðan neyvan broytt. Hon heldur, tað hevði verið ynskiligt at fingið reglar um uppsamling av frárensluvatni frá fiskabil- um, antin við lóg, kunngerð ella sum eitt krav frá Strand- faraskipum Landsins. – Strandferðslan hevur reglar umborð á skipunum, sum ferðafólk og bilførarar mugu lúka. Tí mátti tað ikki verið ómøguligt at sett krøv til flutningsakfør um, at frárensluvatn ikki má renna niður á dekkið. At enda vónar Rúna Siv- ertsen, at landsstýrismaður- in skilir trupulleikan og ger nakað við málið sum skjótast. Ferðafólk vaða í ótespiligum fiskavatni Í Noregi vísa kanningar, at bátahavnir og bátahyljar kring landið eru "reinar" umhvørvisbumbur, tí dálkingin er so stór. Veit nakar, hvussu vorðið er við bátahyljunum hjá okkum? Mynd (tilvildarlig): Vilmund Jacobsen - Frárensluvatn frá fiskabilum dálkar illa, og tá ið tað javnan kemur fyri, at nærum alt dekkið flýtur í hesum ótespiliga vatni, er roykurin ramur um skipið. Hetta er til ampa fyri bæði ferðafólk og manning, sigur Rúna Sivertsen, løgtingskvinna, sum vil hava landsstýrismannin at gera nakað við málið sum skjótast. Á Tavuni í Leirvík , sum fekk 1200 tons minni av gullaksi í ár enn í fjør, virka tey nú upsa til portiónir FISKIVINNA Vilmund Jacobsen Tey fýra skipini, sum hava fiskað gullaks í ár, Stjørnan og Polarhav og Eystur- búgvin og Vesturbúgvin, eru givin við fiskiskapinum á hesum sinni. Sum skilst, hevur fiski- skapurin hjá bátunum verið á leið tann sami, sum und- anfarin ár. Tað var áTavuni í Leir- vík, at gullaksaævintýrið veruliga byrjaði, men í ár hava trý virki keypt gullaks frá skipunum. Umframt Tavuna, eru tey Fiskavirk- ing í Miðvági og Kollafjord Pelagic. Í Miðvági hevur framleiðslan verið hin sama sum á Tavuni, nevniliga fars, men í Kollafirði er fiskurin vorðin heilfrystur. Færri tons Kári Egholm Jacobsen, virkisleiðari á Tavuni, sigur, at virkið hevur keypt 6.000 tons av gullaksi í ár. Tað eru góð 1200 tons færri enn seinasta ár. - Eg trúgvi, at skipini hava fiskað nøkulunda tað sama í ár sum í fjør, men tey góvust nakað fyrr. Hann sigur, at tey byrj- aðu at arbeiða gullaks á Tavuni, 30. apríl í ár, og 25. september hevði virkið seinastu landingina. - Í fjør arbeiddu vit gullaks út um hálvan oktober, sigur Kári. Polarhav og Stjørnan, sum burtur av hava landað til Tavuna, byrjaðu á gullaksinum einar tveir túrar fyrr enn Eysturbúgvin og Vesturbúgvin. Kári sigur, at meðan fisk- urin hjá leirvíksbátunum verður ísaður í kørum, verða hann køldur í tangum umborð á hinum báðum bátunum. "Køkan" minni Spurdur, hvat hann heldur um kappingina um gull- laksin, nú tríggir keyparar hava verið í vertíðini , sigur virkisleiðarin, at hetta hev- ur verið ein avbjóðing fyri Tavuna. - Her ræður um at vera við í kappingini um fiskin, men tað er greitt, at tá ið bátatalið er avmarkað til fýra, verður "køkan" at býta minni, hóast samlaða veiði- nøgdin er hin sama, sigur hann. Sum skilst, er nøgdirnar, sum lagdar eru upp í Kollafirði, ikki tær heilt stóru, men í Miðvági hevur virkið keypt góð 2.000 tons. Kári sigur, at marknaðar- londini til gullaksafars í fyrsta lagi eru Noreg, Svøríki og Ongland. Ein lítil partur av framleiðsluni fer til Danmarkar. Meirvirka upsa Nú gullaksavertíðin er av á hesum sinni, eru tey eins og undanfarin ár farin at keypa og arbeiða upsa áTavuni. - Vit gera bara lidnar upsaportiónir. Tað einasta, sum fer til fars, er tað, sum verður skorið burtur av fiskinum. Á Tavuni er eing- in linja til blokkfram- leiðslu. Kári sigur, at nú tey ar- beiða upsa, verður arbeitt við tveimum vaktum. Tann fyrra er til arbeiðis frá kl. 8- 16 og tann seinna frá kl. 16 til midnátt. 30-35 fólk eru á hvørji vaktini. Á gullaksin- um vóru 17 fólk á hvørjari vakt, men her arbeiða tey vanliga við trimum vaktum, tá ið nógv er at gera. Í Sosialinum í gjár, segði virkisleiðarin, at Tavuni vantar 16 góðar reinsker- arar. So, er onkur, sum dugir at arbeiða fisk og einki hevur at takast við, er bara at venda sær til virkið í Leirvík. Kári Egholm Jacobsen segði eisini, at fær virkið ikki fleiri reinskerarar, kann tað gerast neyðugt at gevast við tí eini vaktini. Gullaksa- vertíðin er av á hesum sinni - FA sær ongan vanda við útlendsku ar- beiðsmegini í Føroy- um beint nú, men verður talan um eina "invasjón" av fremm- andari arbeiðsmegi, fara vit sjálvandi at taka spurningin upp, sigur Georg F. Han- sen, næstformaður í Føroya Arbeiðara- felag ARBEIÐS- MARKNAÐURIN Vilmund Jacobsen Føroya Arbeiðarafelag letur seg ikki órógva av, at ein lítil partur av teimum, sum starvast innan føroysku fiskaframleiðsluna, eru út- lendingar, sum hava fingið arbeiðsloyvi í Føroyum. - Vit halda ikki, at hetta er nakar trupulleiki í løtuni og hava tí heldur ikki viðgjørt henda spurningin sum ein møguligan trupul- leika. Hetta sigur næstformað- urin í Føroya Arbeiðara- felag, Georg F. Hansen, nú Ingeborg Vinther er burt- urstødd. Hann sigur, at nøkur av teimum, sum arbeiða í fiskaframleiðsluni kring landið, eru útlendingar, sum eru í Føroyum ein part av árinum í samband við ítrótt. - Tá ið so ítrótturin er liðugur, fara flestu heim- aftur. Georg veit eisini um, at aðrar útlendingar eru her heima og arbeiða, men hann heldur ikki, at hetta er nakar trupulleiki í løtuni. Fylgja gongdini - Vit eru fegin um, at nógv arbeiði er í landinum, og vit hava ongan áhuga í at gera tað trupult hjá arbeiðsgev- arunum við at sýta teimum útlendska arbeiðsmegi, um tað er neyðugt fyri at hava arbeiði gangandi. Vit krevja, at sáttmálaviður- skiftini eru í lagi, og hesin parturin verður fylgdur upp við tí samstarvi, vit hava við limafeløgini hjá FA. Næstformaðurin sigur, at honum kunnugt, eru eingin slíkir trupulleikar í løtuni. Spurdur, um hann heldur, at útlendska arbeiðsmegin kann gerast ein hóttan, um nógv fleiri fólk koma higar at arbeiða, sigur hann. - Tað er trupult hjá mær at siga nakað um beint nú, tí vit hava ikki viðgjørt handa spurningin sum ein trupulleika. Men tað er greitt, at verður talan um eina "invasjón" av út- lendskari arbeiðsmegi, fara vit sjálvandi at taka málið upp í Føroya Arbeiðara- felag, sigur Georg F. Han- sen. Polarhav og Stjørnan hava lagt meginpartin av gullaksaveiðini upp til Tavuna í Leirvík í vertíðini, sum byrjaði síðst í apríl og endaði síðst í september. Eysturbúgvin og Vesturbúgvin hava eisini verið á gullaksaveiði seinastu mánaðirnar Útlendska arbeiðsmegin eingin trupulleiki C M Y K 13 12