hósdagur 17. oktober 2002síða 3

4 Nr. 199 - 17. oktober 2002 Nr. 199 - 17. oktober 2002 5 Almenni sektorurin er vaksin við 1100 mill. kr. seinastu fimm árini. Eru allar hesar milliónirnar brúktar til tað optimala? Tað vil løgmaður hava svar uppá og fer nú at seta luppin á alt tað almenna Føroyar. Málsetningurin hjá samgonguni um, at útreiðslurnar skulu vaksa minni enn inn- tøkurnar, skal hald- ast. Uppskot er gjørt til sparikatalog uppá 60 mill. kr., sum krev- ur lógarbroytingar FÍGGJARLÓG 2003 Jan Müller Annfinn Kallsberg, løg- maður er als ikki samdur við teimum, sum siga, at fíggjarlógaruppskotið fyri 2003 er einki minni enn eitt óliðugt útkast, sum ikki er gjørt í nóg stórum álvara. Tvørturímóti heldur hann uppskotið byggja á tað lóg- argrundarlag og tær funktiónir, sum eru, við onkrum undantaki. Man kundi gott koyrt eina fíggj- arlóg niðan í tingð, sum segði, at man tók hædd fyri at gera nakrar broytingar. Og so fekk man at síggja, um tær broytingar komu, men tað hevur ikki altíð eydnast so væl vísir løg- maður á. – Eg kann taka sum dømi at fíggjarlógin fyri 1996, ið varð samtykt við eini óspesifiseraðari sparing upp á 32 mill. kr. Tær blivu als ikki framdar. Verandi uppskot byggir á fram- skrivingar av teimum út- reiðslum, sum galdandi lóggáva hevur við sær. Løgmaður vísir á, at tey hava arbeitt við postverkin- um, og viðgongur, at tað er kanska ein feilur, at tann játtanin ikki er við. Har hevur so verið arbeitt við møguleikanum at selja eini hús á Argjum. Í hesum sambandi nevnir løgmaður, at tað verður eisini arbeitt við at fáa Blaðútberingina við aftur á uppskotið. Viðvíkjandi undirsjóvar- tunlinum til Norðoyggjar so er ætlanin at fara niðan í tingið við eini broyting í anleggslógini, tí tað áliggur landsstýrismonnum at koma við eini loysn fyri Lorvíkar bygd. Landsstýr- ismaðurin skal tí niðan í tingið við Lorvíksprojekt- inum og har eru menn samdir um at brúka tað, sum ikki verður brúkt á íløgusíðuni til í næsta ár. Síðani er enn eitt »stríðs- mál« Vágs havn. Hon er eisini samtykt, men tað er stuðulsveiting, og tað er spurningurin, nær tað ar- beiðið fer í gongd. Tað er tó ikki landsstýrið, sum byggir ta havnina men kommunan. vísir løgmaður á og sigur, at ósemja um hetta má so vera millum Vinnumálaráðharran og Fíggjarmálaráðharra. Ella tað er Fíggjarmálaráðharr- in, sum einsamallur hevur tikið ta avgerðina. Løgmaður roknar við, at framhaldandi fíggjarlógar- viðgerðin fer eisini at av- spegla tað virksemi, sum fer at verða frá í dag til einaferð í – við broyttari lóggávu. Landsstýrið hevur brúkt nógva tíð at tosa um broytta lóggávu. Tey fyrstu uppskotini eru longu farin út til flokkarnar, og tað koma fleiri komandi dag- arnar. – Tú kanst velja, um tú vil hava eina fíggjarlóg, sum avspeglar tað, sum man ætlar og sum kanska kann vera eitt sindur fiktiv, ella tú kann velja eina fíggjarlóg, sum avspeglar tað, sum er. Og at tú síðani ger tær broytingar, sum eru neyðugur og semja kann fáast fyri. Broyta lóggávuna Løgmaður sigur orsøkina til, at fíggjarlógin sær út sum hon ger, er tann, at vit hava havt samgongusam- ráðingar út í juni mánað, og tí er man ikki komin í gongd við tí detailieraðu fíggjarlógini. Landsstýrið hevur so valt at siga, at tey politisku tiltøkini, sum samgongan skal gera, skulu fremjast við broyttari lóg- gávu, har tað er neyðugt at broyta verandi lóggávu. So ger man tær tillagingarnar í álitið, sum kemur fram aftur úr Fíggjarnevndini. Haraftrat er tað so spurn- ingur um rakstur og rakstr- arútreiðslur, um tað verða gjørdar semjur um rational- iseringar og sparing oa. Tað er eingin loyna, vísir løg- maður á, at specifikatión- irnar og tølini, sum standa á fíggjarlógini, eru bara fyri landsstýrismansins rokn- ing. Tað er eingin av hinum landsstýrismonnunum ella løgmaður, sum hevur sæð spesifikatiónirnar, sum eru gjørdar á teimum ymsu málsøkjunum, áðrenn tær eru farnar niðan í tingið, og tað er orsakað av avmar- kaðu tíðini eftir samgongu- samráðingarnar. Løgmaður viðgongur, at hetta er sjálvandi ikki gott nokk ella forsvarligt. Tí skal ein komandi fíggjarlóg hava eina aðra gongd enn hendan hevur fingið, nevni- liga soleiðis at karmarnir til fíggjarlógina skulu vera lidnir áðrenn summarfrítíð- ina. Í síðsta lagi fyrst í juni, soleiðis at man í august kann fáa viðgjørt allar tær einstøku dispositiónirnar, sum hvør landsstýrimaður hevur gjørt. Anfinn Kallsberg, sum hevur sitið sum løgmaður í skjótt fimm ár, sigur víðari, at hyggja vit at hesum sein- astu fimm fíggjarlógunum, so er tann samlaði bruttoút- reiðsluvøksturin oman fyri milliardina og dylur hann ikki fyri, at ein vøkstur uppá 200 mill. kr. í meðal uppá árið er alt ov nógv. Tað tolir búskapurin als ikki. Almennar rationaliseringar – Skulu vit gera okkum tankar um ein sjálvberandi búskap, so má annað lag koma á. Tí er tað einki yvir at dylja, at tað mugu vera nakrir møguleikar nú at fara inn at hyggja at skipanum, sum møguliga áttu at verið rationaliserað- ar og eftirhugdar. Tú ger vanliga slíkt, tá tú kemur inn í eina kreppu. Tað eru nógv dømi um, at vit hava latið lóggávu staðið við alt ov leingi, tí eingi krøv eru sett til broytingar aftur td. endurnýggjan av skipaflot- anum, stuðul til fiskivinn- una osfr. Slíkar lógir eru góðar, tá tær koma. Men spurningurin er at fáa polit- iska undirtøku fyri at av- taka tær, meðan tíð er. Tað er væl hetta, sum skal til nú. – Tað ljóðar so lætt og flott! – Tað veit eg og viðgangi eisini, at tað er ikki bara lætt. Hóast tingmenn í sam- gonguni hava nevnt, at tað verður ikki so torført at fremja sparingar í 100 millióna klassanum so hel- dur løgmaður, at man nokk ikki skal vera so bjart- skygdur og rokna við, at man fær gjørt tær sparingar uppá nærum onga tíð. – Tað er altíð trupult at at tátta í og fremja broytingar, og tað er oftani nakað, sum tekur langa tíð. Tað, sum tú kanska ger í dag, sær tú ikki aftur fyrr enn um eini trý ár. So man má vera real- istiskur eisini. Man skal heldur ikki gera nakað, sum endar við, at knappliga hongur alt í leysum lofti. Tað, sum gerast skal, má gerast við skili. – Men fíggjarlógin skal samtykkjast, og tíni egnu samgongufólk tosa um at finna 100 til 200 mill. kr. í sparingum og siga, at hetta entá eigur at verða lætt! – Um tað hevði verið so lætt, so hevði tað verið lagamanni. Men eg trúgvi ikki, at tað verður so lætt. Latið okkum nú fara í gongd við at gjøgnum- ganga tann almenna sektor- in, sum er vaksin við 1100 mill. kr. seinastu fimm árini. Eru allar hesar milli- ónirnar brúktar til tað opti- mala? Løgmaður vísir á, at tú fær samtíðis at vita, at tað eru stórir manglar alla- staðni, hóast man hevur økt játtanina so nógv. So spurn- ingurin er um hesar krón- urnar eru brúktar uppá besta máta fyri brúkaran! - Eg skal ikki seta nakað tal á men kann siga, at sam- gongan hevur gjørt ein yvirornaðan málsetning um, at útreiðslurnar skulu vaksa minni enn inntøkurn- ar, og tað er ein málsetning- ur, sum skal haldast. Tvs. at vit skulu hava eina fram- drift móti einum meira sjálvberandi búskapi. Sparikatalog Løgmaður sigur, at lands- stýrið hevur arbeitt rætti- liga intenst við sparingum av ymiskum slag og hevur gjørt eitt sparikatalog, sum liggur millum 50 og 60 mill. kr. ella eitt sindur meira. Í tí eru ítøkilig upp- skot, sum hava verið til við- gerðar bæði í landsstýrin- um og úti hjá flokkunum men sum krevja lógarbroyt- ingar. Tvs. pengarnir til tey málsøki, sum man ætlar sær at broyta, standa á ver- andi fíggjarlóg. – Men tað er langt frá 60 uppá møguligar 200 mill. kr. í sparingum? – Tað er rætt, men tað hevur verið frammi, at man ynskir, at fíggjarlógin skal ikki vaksa í krónum og oyrum. Og so merkir tað, at tú skal spara einar 160 mill. kr. í alt í mun til tað sum er. Er tað gjørligt, so er tað fínt, men er tað ikki gjør- ligt, lat okkum so síggja, hvussu langt vit koma. Tað eg tosi um er broytt lóggáva. Hin parturin, sum ikki er broytt lóggáva, er tað sum landsstýrismennin- ir á hvør sínum øki hava sett upp og sagt, at tað er tað teir ynskja. Fer man so inn og broytir hetta, so koma eisini nakrar millión- ir at verða tiknar av tí part- inum á fíggjarlógini. Hetta er so tann politiska prosess- in, sum nú skal arbeiðast ígjøgnum sigur løgmaður. Ikki slit Men hvat sigur Anfinn Kallsberg so til, at Palleba heldur tað vera løgið at tosa um sparingar innan tað almenna, samstundis sum tvey nýggj landsstýrisráð verða sett á stovn! – Tað kann man siga, og eg síggi at eisini, at and- støðan kemur fram við tí. Til tað er at siga, at í sam- ráðingunum um landsstýrið vildi Javnaðarflokkurin hava eitt innanríkisráð og Sambandið vildi hava eitt Heilsumálaráð. Í prinsipp- inum vil eg siga, at hevði tað verið ein ABC-sam- gonga, so vóru tey ráðini komin kortini. Løgmaður sigur annars, at tað er eingin loyna, at turbolensur altíð vil vera rundan um eina fíggjarlóg, soleiðis sum eitt nú for- maður Javnaðarfloksins hevur úttalað. Men hann trýr ikki uppá samgongu- slit. – Men man kann ongantíð taka nakað fyri givið í politikki leggur hann aftrat. Løgmaður sigur at enda, at hann dugir ikki at síggja nakran trupulleika í við- gerðini í Fíggjarnevndini, um man ikki ætlar sær at gera nakrar radikalar broyt- ingar. Uppskotið til fíggj- arlóg er so bygt uppá tað lógargrundarlag, sum er í dag. Løgmaður: – Sparikatalog uppá 60 mill. klárt: Tað almenna undir luppin Anfinn Kallsberg, løgmaður: – Tað verður eingin løtt uppgáva at finna stórar sparingar, men henda ikki radikalar broytingar í Fíggjarnevndarviðgerðini eigur tað at bera til Mynd Jens K. Vang - Tað ruggar ikki alt rætt, tá dag gomul hýsa-3 verður seld á gólvinum fyri millum tríggjar og fýra krón- ur kilo, sama dag sum fleiri dagar gomul hýsa-3 verður seld fyri sjey krónur kilo um telefonina. Tað sigur Auðunn Kon- raðsson, formaður í Meginfelag Útróð- rarmanna, sum mælir til, at broyta reglur- nar, so smáa hýsan kann seljast frítt, har besti prísurin fæst fyri hana FISKIVINNA Jón Brian Hvidtfeldt Meginfelag Útróðrarmanna hevur nú í eina tíð sett sjónareygað á vánaliga prísin, sum serliga tann smáa hýsan hevur havt í seinastuni. Felagið hevur fylgt við prísunum í Føroy- um, bæði um telefonupp- boðssøluna og á gólvinum hjá Fiskamarknaðinum, og samanborið teir við prís- irnar í Bretlandi og í Dan- mark. Og niðurstøðan hjá formanninum í felagnum, Auðunn Konraðsson, er púra greið: als einki sam- band er millum tað, sum úrtóðrarbátarnir fáa fyri smáu hýsuna á gólvinum hjá Fiskamarknaðinum og tað, sum smáa hýsan verður seld fyri um telefonina. Og harafturat er heldur ikki samband millum prísin í Føroyum, og prísin, sum verður latin fyri smáu hýsuna, bæði á bretska og á danska marknaðinum. - Eg má siga, at vit duga illa at síggja nakran saman- hang millum lága prísin í Føroyum og prísin á evro- peiska marknaðinum. Har- afturat kann tað tykjast løgið, at sera stórur munur er millum tað, sum smáu útróðrarbátarnir fáa burtur- úr at selja á gólvinum hjá Fiskamarknaðinum, og tað, sum størru útróðrarbátarnir fáa burturúr at selja um telefonuppboðssøluna, sig- ur Auðunn Konraðsson. Formaðurin í Meginfelag Útróðrarmanna sigur, at hann er farin at ivast í, hvørt keypararnir yvir- høvur leggja seg eftir at fáa bestu góðsku, tá teir keypa smáu hýsuna. Hann nevnir sum dømi, at ein dag í vikuni seldi ein av smáu útróðrarbátunum hýsu-3 fyri 3,50 krónur kilo á gólvinum hjá Fiskamarkn- aðinum, samtíðis sum ein av størru útróðrarbátunum fekk sjey krónur kilo fyri hýsu-3 á telefonuppboðs- søluni. Auðunn Konraðs- son vísir í hesum sambandi á, at smáu útróðrarbátarnir hava feskasta og besta fisk- in, meðan fiskurin hjá størru útróðrarbátunum sum oftast er fleiri dagar gamal. Auðunn Konraðsson sig- ur seg kenna dømi um, at onkrir útróðrarbátar í seinastuni hava keypt sína egna hýsu á uppboðssøluni fyri tvær krónur kilo, og síðan selt hana aftur á bretska marknaðinum fyri 13 krónur kilo. - Hetta sigur mær so mikið, sum at okkurt er galið við marknaðinum, sigur formaðurin í Megin- felag Útróðrarmanna. Hann leggur afturat, at trupul- leikin er at allur fiskur skal um uppboðssølu. Auðunn Konraðsson metir, at ein loysn kundi verið at slept hesum princippi, hvat smáu hýsuni viðvíkur, so til bar at selja smáu hýsuna frítt, har besti prísur fæst fyri hana. - Persónliga meti eg, at tað kundi verið ein møgu- leiki at loyvt monnum at selja smáu hýsuna frítt, har teir fingu besta prísin fyri hana, men hetta er so ikki nakað, sum vit hava við- gjørt í Meginfelag Útróð- rarmanna, sigur Auðunn Konraðsson. Fara at halda eyga við marknaðinum Formaðurin í Meginfelag Útróðrarmanna sigur, at felagið framvegis ætlar sær at fylgja væl við gongdini hjá fiskaprísunum, bæði í Føroyum og á evropeiska marknaðinum. Enn hevur felagið ikki tosað um, hvørji stig teir kunnu taka, fyri at gera vart við seg og møguliga broyta skipanina, men fyribils fer felagið so at halda fram við at vísa á tann manglandi saman- hangin millum prísirnar á smáu hýsuni. Auðunn Konraðsson sigur, at um heystið er nógv av veiðuni smá hýsa, og tí hevur tað stóran týdning fyri útróðrarbátarnar at fáa ein rímuligan prís, eisini fyri hýsu-3. Hann metir, at umleið helvtin av tí, sum útróðrarbátarnir fáa í løt- uni, er hýsa, og av hesum munnu góð 60 prosent vera hýsa-3, leggur hann afturat. Formaðurin í Meginfelag Útróðrarmanna letur annars ikki so illa at prísinum av til dømis toski, hóast hann ikki er so góður sum í fjør. Og eisini fæst sum heild hampuligur prísur fyri størru hýsuna, hóast vána- ligi prísurin á smáu hýsuni eisini ávirkar her. Góðskan ikki avgerandi fyri fiskaprísin - Dømi eru um, at smáir útróðrarbátar í seinastuni hava fingið millum tríggjar og fýra krónur fyri kilo av hýsu-3, samtíðis sum størru útróðrarbátarnir hava fingið sjey krónur fyri kilo á telefonuppboðssøluni fyri somu stødd. Eftir at vit hava kannað prísin í eina tíð, kunnu vit bara staðfesta, at samnahangur er ikki millum prísin, ið fæst fyri smáu hýsuna á gólvuppboðssøluni og á telefonuppboðssøluni, og heldur ikki er samanhangur millum prísirnar í Føroyum og prísirnar á evropeiska marknaðinum, sigur Auðunn Konraðsson, formaður í Meginfelag Útróðrarmanna Tilvildarlig mynd C M Y K 5 4