hósdagur 17. oktober 2002síða 4

6 Nr. 199 - 17. oktober 2002 Nr. 199 - 17. oktober 2002 7 - Sum mannagongdin er, verða sjúklingar, sum fyrst einaferð eru sendir á Ríkissjúkra- húsið, innkallaðir aftur ár eftir ár og hava nærum einki við føroyska sjúkra- húsverkið at gera. Hetta verður gjørt, hóast talan er um ambulantar kann- ingar, sum eins væl kundu verið gjørdar í Føroyum, sigur Rúna Sivertsen, løgtings- kvinna SJÚKUVIÐGERÐ Vilmund Jacobsen Rúna Sivertsen, løgtings- kvinna, hevur sett Bill Justinussen, landsstýris- manni, fýra skrivligar fyri- spurningar um viðgerð av sjúklingum uttanlands. Spurningarnir vórðu bornir niðan í tingið týs- dagin, og í gjár skuldi løg- tingið atkvøða um, hvørt landsstýrismaðurin skuldi svara spurningunum hjá løgtingskvinnuni. Í fyrsta lagi spyr Rúna, um landsstýrismaðurin hevur trygd fyri, at tær eftirkanningar, sum Ríkis- sjúkrahúsið kallar inn til, veruliga eru neyðugar og bara kunnu gerast á Ríkis- sjúkrahúsinum. Í øðrum lagi spyr hon, hvat eftirlit er við, at mest møguligt fæst fyri pen- ingin, sum heilsuverkið rindar Ríkissjúkrahúsinum. Í triðja lagi vil hon hava at vita, nær føroyskir sjúk- lingar fara at verða sendir til bestu viðgerðarstøð í heiminum. Í fjórða lagi verður spurt, um Almanna-og Heilsu- málastýrið hevur gjørt kostnaðar- og nyttukann- ingar av sjúkuviðgerðum, ið neyðugar eru at gera uttanlands. Ár um ár Í viðmerkingum sínum til fyrispurningarnar, vísir Rúna Sivertsen á, at tá ið sjúklingar verða sendir til viðgerðar á Ríkissjúkra- húsinum, verður hetta gjørt eftir tilmæli frá einum yvirlækna. Síðan rindar føroyska heilsuverkið kost- naðin av viðgerðini. - Sum mannagongdin er, verða sjúklingar, sum fyrst einaferð eru sendir á Ríkissjúkrahúsið, inn- kallingar frá RS ár eftir ár og hava nærum einki við føroyska sjúkrahúsverkið at gera. Hóast talan er um ambulantar kanningar, sum eins væl kundu verið gjørd- ar í Føroyum, verða sjúk- lingar áhaldandi sendir niður á Ríkissjúkrahúsið. Løgtingskvinnan sigur seg ivast í, um føroyska heilsuverkið hevur neyð- ugu trygdina fyri, at hetta altíð er besta loysnin, bæði tá ið tað snýr seg um við- gerð og prísin fyri tæn- astuna. - Ríkissjúkrahúsið hevur stóran serkunnleika, men er neyvan besta og rætta viðgerðarstaðið fyri allar sjúkur. Hóast hetta, hava vit bert avtalu um at senda sjúklingar hagar. Rúna heldur, at vit óivað høvdu fingið eina betri tænastu og meira fyri pen- ingin, um støða í hvørjum einstøkum føri varð tikin til, hvar best hóskandi við- gerðarstaðið er. - Men ein slík meting kann best takast út frá eini kostnaðar-og nyttugreining, leggur hon aftrat. Hugsa longur Í viðmerkingum sínum, vísir løgtingskvinnan á, at tað er serstakliga kostn- aðarmikið at senda fólk av landinum til viðgerðar, tí umframt sjálva viðgerðina, kemur kostnaðurin av ferðaútreiðslum og vistar- haldi á Hotel Tórshavn. - Tí er alneyðugt, at eftir- lit er við, hvussu vit fáa mest fyri peningin, sum vit í dag rinda til Ríkissjúkra- húsið - og í framtíðini vón- andi eisini til onnur sjúkra- hús. Hon heldur, at tað, sum hevur allarstørsta týdning, er, at føroyskir sjúklingar í framtíðini verða sendir til tey sjúkrahús í heiminum, har sakkunnleikin í hvørj- um einstøkum føri er størst- ur. - Við teimum samskift- ismøguleikum, vit hava í dag, skuldi einki verið til hindurs fyri, at vit hugsa longur enn til Ríkissjúkra- húsið í Keypmannahavn, sigur Rúna Sivertsen, løg- tingskvinna, at enda. Ríkissjúkrahúsið er neyvan besta og rætta viðgerðarstaðið fyri allar sjúkur ALIVINNA Vilmund Jacobsen Fiski-og alivinnan eru ógvuliga fjøltáttaðar vinnur og hjá tí, sum skrivar um hendan partin av vinnuni, ber altíð til at skriva um okkurt. Tú kemur ongantíð á mál, og tað verða altíð nógv viðurskifti og nógvir spurningar, tú ongantíð hevur nortið við. Sumt veitst tú um, men røkkur tí ikki, og sumt fært tú ongantíð at vita, tí tú dettur ikki á tey fólk, sum sita við vitanini. Fert tú á eina fiskivinnu- framsýning ella alifram- ýning uttanlands, er ó- gjørligt hjá tær at vita, hvat er nýtt innan framleiðslu- tól, nautiska útgerð, ella hvat tað nú einaferð kann vera. Í slíkum førum er skilagott at halda teg aftrat onkrum, sum umboðar vinnuna - einum virkisleið- ara, sum kennur maskin- urnar og nýggju tøknina ella skipara, sum kennir nautisku tólini á eini skipsbrúgv. Í blaðnum týsdagin end- urgóvu vit partar av eini grein í norskum blaði um ein nýggjan sláturhátt inn- an alivinnuna. Sláturhátturin snýr seg um, at laksurin verður niðurkøldur fyri slakt, soleiðis at fiskurin gerst minni strongdur. Við at køla fiskin niður og minka um strongdina, leingist tíðin, til deyðsstívleikin kemur í fiskin, og hann gerst stívur og ringur at arbeiða. Í greinini í norska blað- num varð víst á, at norski ídnaðurin á henda hátt hevur eitt fleiri dagar langt "forspring" mótvegis øðr- um kappingarneytum, tá ið ræður um feskleika og dygdir sum fastleika og reyða litin í laksinum. Eftir at greinin hevði staðið í Sosialinum, ringdi ein kelda til okkara, sum hevur stóran kunnleika innan føroysku alivinnuna. - Eg mátti flenna, tá ið eg las greinina um nýggja sláturháttin hjá norðmonn- um, tí soleiðis hava føroysk alibrúk dripið laks í fleiri ár. Keldan helt tó, at hug- skotið kemur úr Noregi, men at hetta er ein nýggjur sláturháttur, er tað reina vrøvl. Og soleiðis er við øllum tí, sum hevur við fisk og fiskivinnuna at gera. Tú verður ongantíð nóg væl kunnaður á øllum økjum, tí vinnan er so ógvuliga fjøl- táttað, úr einum enda í annan. Helst hevur norski grein- skrivarin misskilt okkurt, og vit kunnu gita okkum til, hvat tað er, hann hevur misskilt. Norski granskarin, Per Olav Skjervold, hevur ar- beitt við spurninginum um feskleika í laksi fleiri ár, og hesin hevur nú skrivað eina doktararitgerð um evnið. Tað er ivaleyst i hesum sambandi, at norski grein- skrivarin metir, at hátturin við niðurkøling av laksin- um fyri slakt, er nýggjur og higartil lítið kendur millum alarar. Men so er ikki, skilst. Nýggjur gamal drápsháttur… - Føroyskir sjúklingar eiga at verða sendir til tey sjúkrahús í heiminum, har sakkunnleikin í hvørjum einstøkum føri er størstur, heldur Rúna Sivertsen, løgtingskvinna, sum hevur sett Bill Justinussen, landsstýrismanni, fýra fyrispurningar um sjúkuviðgerð – Kjakið um skrásett parlag skapar øsing og spjaðing í Føroy- um. Tað er óneyðugt, tí málið vinnur ongantíð frama í verandi samgongu, sigur Jenis av Rana, tingmaður fyri Mið- flokkin SKRÁSETT PARLAG Heri á Rógvi Jenis av Rana, tingmaður og formaður fyri Miðflokk- in, heldur, at málið um skrásett parlag hevur skapt óneyðuga øsing og spjað- ing í Føroyum. Ábyrgdina fyri fyri hetta – sambært Jenis av Rana – hevur Høgni Hoydal, lands- stýrismaður í lógarmálum. – Hetta málið byrjaði ikki á berum, men tað var Høgni Hoydal, ið byrjaði hetta málið. Hann hevur megnað at øsa fólk móti hvørjum øðrum. Hann eig- ur sjálvur alla ábyrgdina, sigur Jenis av Rana. Bill Justinussen, lands- stýrismaður fyri Miðflokk- in, Høgni Hoydal og Jenis sjálvur vóru fyri góðum tveimum vikum síðani á einum óformellum fundi, har teir báðir úr Miðflokk- inum heittu á landsstýris- mannin í lógarmálum um at halda eitt sindur aftur við málinum, tá arbeitt verður við málinum, og tað liggur væntandi langt frammi í tíðini. Teir gjørdu støðuna hjá Miðflokkinum greiða. Jenis kallar støðuna fyri tragiska, sum hon hevur út- viklað seg. – Tað tykist sum um, at hetta er tað einasta, hann hevur eftir. Vit eru førd tættari at ES, og vit hava givið dønum 366 mió. kr av livigrundarlagnum í Føroy- um. Prísurin hevur verið alt ov dýrur, sigur Jenis av Rana. Sjálvur hevur Høgni Hoydal áður greitt frá, at hann ætlar at leggja tey mál fram, sum skulu vera við til at tryggja rættartrygdina í Føroyum. Serliga tá hugsað verður um, at politiska ætl- anin er at gera Føroyar meira sjálvbjargnar, og hetta merkir m.a., at eitt lógarverk verður skapt fyri føroyska samfelagið. Jenis av Rana fílíst ógvu- liga nógv á, at vit í Føroy- um umhugsa eina danska lóg, sum er púra greitt ímóti siðvenjuni og menta- nini í føroyska samfelagn- um. – Vit roknaðu avgjørt við, at vit fingu føroyskar lógir á hesum økinum heldur enn danskar, sigur Jenis av Rana. Støðan greið Hjá Jenis av Rana og Mið- flokkinum er støðan um skrásett parlag ógvuliga greið. – Fyri okkum er tað so sera einfalt: Har bíblian er greið – og tað er møguliga støð, har hon ikki er greið – men tá hon er greið, tá ber ikki til at kjakast um hana. Tað er okkara tykki full- komiliga skeivt, at tað før- oyska tingið skal fara at kjakast um, hvørt tað er rætt, hvat bíblian sigur. Tað, sum bíblian sigur, skal bara yvirhaldast, heldur Jenis av Rana. Tingmaðurin fyri Mið- flokkin avvísir staðiliga, at teirra støða er ódemokrat- isk. – Tað er júst demokrati, tá tú ger eina samgongu, sum er samd um ein poli- tikk, men er kanska ósamd- ir um onkur mál, sigur Jenis av Rana, Eitt lógarmál um skrásett parlag verður als ikki borið í tingið í verandi sam- gongu. Hetta ger Jenis av Rana greitt. – Tað kann vera, at tað verður borið í niðan í tingið til eitt aðalorðaskifti ella sum eitt familjumál, men ikki sum eit lógarmál við verandi samgongu, sigur Jenis av Rana. Nøgdur við samgonguna Hóast stevið og orðingarnar eru farnar nakað av leið hesa seinastu tíðina, so er Jenis av Rana kortini væl nøgdur við samgonguna – hina fyrstu við Miðflokkin- um – sum nú hevur meira enn fýra mánaðir á baki. Jenis letur væl at, og hann roknar eisini við ein- ari greiðari semju um fíggj- arlógina, nú hon skal sam- tykjast í næstum. Jenis er tó skuffaður av, at málið um skrásett parlag ikki varð nevnt við einum orði í samgongusamráðing- unum. Hann sigur seg vera púra vísan í, at Tjóðveldis- flokkurin ikki hevði kunn- að farið í verandi sam- gongu, um hann hevði greitt frá hesum frá byrjan, og kravt tað við í sam- gonguskjalið. Hann metir tað harumframt vera lítið sannlíkt, at nakar annar flokkur uttan Javnaðar- flokkurin hevði farið í eina samgongu, har skrásett par- lag var í samgonguskjal- inum. – Á hesum økinum við m.a. skrásettum parlag kann samgongan skjótt fáa ein trupulleika, sigur Jenis av Rana. Hann leggur dent á, at Miðflokkurin ætlar sær ikki úr nakrari samgongu, men málið kann gerast ein trup- ulleiki fyri avvarðandi landsstýrismann og sam- gonguna. Undir tí teiginum, ið kall- ast fyri ríkisrættarliga støð- an í samgonguskjalinum, stendur at lesa, at samgong- an ætlar at yvirtaka »Fam- iljurættarmál«. Seinni í samgonguskjalinum sten- dur at lesa: »Allar yvirtøk- ur verða neyvt fyrireikaðar í samskifti við allar avvarð- andi partar og neyvar um- sitingar- og fíggjarætlanir gjørdar og lagdar fyri Løg- tingið, áðrenn yvirtøkan verður framd.« Og í sama sam-gongu- skjali stendur at lesa: »at tað verður Løgtingið, sum ger av, at øll málsøki, undantikið tey, sum eru knýtt at suverenitetinum, kunnu yvirtakast sum ser- mál«. Jenis av Rana um skrásett parlag: Kjakið órógvar Vísandi til úttalilsið hjá Gerhardi Lognberg í Sjón- varpi Føroya týsdagin 13. okt. víðvíkjandi leikinum »Ginusøgur«, verður gjørt vart við, at hetta er ikki í tráð við almenna mentanarpolitikkin hjá flokkinum. Tvørturímóti vil Javnaðarflokkurin skapa vøkst- urlig umhvørvi fyri einum virknum frílyntum mentanarpolitikki, sum byggir á víðskygni og tol- semi. Føroya Javnaðarflokkur 14. okt. 2002 Yvirlýsing frá Føroya Javnaðarflokki Jenis av Rana vil ikki hoyra talan um, at bíbilskir sannleikar verða kjakevni í Føroya Løgtingi Allir flokkar á tingi hava játtað at tosa við Kári Davidsen. Hann heldur, at prátið higartil hevur verið ógvuliga positivt SAMKYND Heri á Rógvi Bogi Davidsen, sum er samkyndur, er í Føroyum í hesum døgum, og hann hevur á ferðini sett sær fyri at tosa við allar teir polit- isku flokkarnar í Føroyum. Hetta ger hann saman við Søren Nielsen, sum hann livir saman við í samkynd- um parlagi í Danmark. Higartil letur Bogi væl at fundunum. Týsdagin hitti hann Sam- bandsflokkin, Javnaðar- flokkin og Sjálvstýrisflokk- in. Mikudagin er tað Fólka- flokkurin og partar av Landsstýrinum. Mikudagin ella hósdagin skal hann eis- ini á fund við Tjóðveldis- flokkin og Miðflokkin. – Føroysku politikararnir fáa møguleikan at hitta samkynd fólk. Eg og Søren greiða frá okkara støðu, og politikararnir hava møgu- leikan at spyrja tað, teir vilja, sigur Bogi Davidsen. At betra um kjaka vónar Bogi verður ein av fylgjun- um av prátinum við politik- ararnar. Bogi er dagligt lækni í Danmark, men hann hevur ikki hug at flyta til Føroya at búgva, sum støðan er nú. – Í Danmark eri eg bara lækni og livi eitt vanligt lív. Tað er kortini eingin, sum er eftir mær í Føroyum, men tað er munur rættind- unum í Føroyum og í Dan- mark, sigur Bogi Davidsen. Positivt prát Bogi Davidsen og Søren Nielsen skulu ella hava verið á fundi við allar teir politisku flokkarnar í Føroyum. Her er tað Javnað- arflokkurin, ið eigur tørn Mynd: Finnur Justinussen C M Y K 7 6