hósdagur 17. oktober 2002síða 6

10 Nr. 199 - 17. oktober 2002 Nr. 199 - 17. oktober 2002 11 Arbeiðið at gera neyðug trygdartiltøk i føroysku tunnl- unum verður steðgað fyribils, í hvussu er. Orsøkin er hon, at Landsverkfrøðingurin ikki hevur fingið játtan á uppskotinum til fíggjarlóg at gera tey neyðugu arbeiðini liðug. Kikarin varð settur á trygdarspurningin í føroysku tunnlunum um seinasta ársskiftið. Tá kom eldur í tann stóra bussin, liðabussin, tey róptu. Óhappið hendi, minnist okkum rætt, beint eftir, at bussurin var komin út úr Leynartunnlinum. Fjølmiðlar settu tá spurnar- tekin við, hvat var hent, um eldur kom í bussin, meðan hann var í tunnlinum? Myndugleikar megnaðu ikki at svara spurninginum til fulnar, og eisini kom fram eitt ivamál um, hvør hevur ábyrgdina av trygdini í tunnl- unum. Líkamikið, síðani hevur verið arbeitt við spurninginum at skapa betri trygd í tunnlunum, m.a. við neyðtele- fonum, sløkkiútgerð o.ø. Tað er sjálvandi at fegnast um, tí nógv ferðsla er í fleiri tunnlum alt samdøgrið, og har ferðsla er, henda óhapp. Arbeiðið at skapa eitt gott og trygt vegakervi hevur verið rættiliga støðugt, síðani landsvegakervið av álvara varð gjørt í 70- og 80-árunum. Verjur settar upp. Lendið, sum hevur forðað góðum sýni, er tiknar burtur. Vegir eru gjørdir beinir, o.s.fr. Men nú er líkt til, at ein partur av hesum arbeiði verður steðgað, tí tað treingist um fíggjarliga. Harafturat er tørvurin á peningi stórur á nógvum økjum. Men so er spurningurin, hvussu vit raðfesta íløgur og rakstur. Á samferðsluøkinum eru heilt vist nakrar íløgur, sum kunu bíða eitt ár ella fáa eina lægri játtan næsta fíggjarár. Tað hevur størri týdning at fáa ta neyðugu trygdina í tunnlunum framda í verki enn at gera fleiri íløgur innan samferðsluna. Ein íløga, sum kundi bíða eitt ár, ella fingið minni játtan næsta ár, er ferju- leguætlanin á Syðradali. Sjálvandi skulu kalsoyingar hava eina ferjulegu, men sum er, ber til at koma til og úr oynni bæði morgun og kvøld so at siga hvønn dag alt árið. Skal útjaðarin mennast, og skulu kalsoyingar hava gott ferðasamband, er neyðugt við eini ferjulegu, men arbeiðið at gera ferjuleguna kann óivað byrja, hóast ikki 15 mió.kr. verða settar av næsta ár. Sum skilst hevur Vinnumálastýrið mælt til at bíða við ætlanini í Kalsoynni eitt ár ella so, men í hesum føri hevur Fíggjarmálastýrið sett játtanina á aftur uppskotið til fíggjarlóg. So er spurningurin, hvør skal ráðfesta íløgurnar: aðalstýrið, sum hevur málsøki undir sær, ella tað máttmikla Fíggjarmálastýrið? Í øllum førum hava vit aftur eitt dømi um, at lands- stýrið samvirkar ikki serliga væl, og at gjógvin millum Fólkaflokkin og Tjóðveldisflokkin bara veksur, sam- stundis sum tað treingist um fíggjar- og búskaparliga! DAGSINS MEINING Sosialurin Neyðugt trygdararbeiði VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliassen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 4449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Rullandi redaktionin: tel. 220507 Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kristina Háfoss Magni Laksáfoss vildi í grein í undanfarnu viku undir heitinum "Fíggjar- lógin 2003 - eitt makkverk 1" m.a. verða við, at inn- tøkumetingarnar í fíggjar- lógini 2003 vóru alt ov bjartskygdar. Hetta er ikki rætt. Inntøkumetingarnar eru sera varnar og taka til fullnar atlit til minni bú- skaparvøkstur komandi árið. Rokna bert við 1,4% í búskaparvøkstri Sambært Magna Laksáfoss roknar landsstýrið við einum búskaparvøkstri á 6% komandi ár. Hetta er ikki rætt. Sum niðanfyri- standandi tøl vísa, so verð- ur bert roknað við búskap- arvøkstri á 1,4% komandi ár (sí talvu I). Hetta er ein sera varlig meting, tí hóast útflutningsvinnan kann fáa minni inntøkur í komandi ári, so skyldast vøksturin í føroyska búskapinum í løtuni fyrst og fremst inn- anlands virksemi. Hetta sæst m.a. av lønargjalding- unum. Tað tekur tíð áðrenn virksemið innan eitt nú tænastu- og byggivinnurnar minkar vegna verri tíðir, og kann hetta virksemið ikki væntast at minka munandi longu komandi ár uttan so, at búskapurin við eitt skuldi verið fyri álvarsam- um hóttafalli. Hetta er ongin orsøk til at vænta, hóast búskaparvøksturin fer at gerast minni. Nominelli búskapar- vøksturin í ár verður vænt- andi góð 9% og realvøkst- urin (tvs. reinsaður fyri prísvøkstur) góð 7% (sí talvu I). Hinvegin væntar landsstýrið bert ein real- vøkstur á 1,4% fyri kom- andi ár og má hetta sigast at vera ein sera varin meting (sí talvu I). Grundað á lítlan inntøkuvøkstur Verður hugt at væntaða inntøkuvøkstrinum hjá landskassanum komandi ár, so verður í fíggjarlógar- uppskotinum fyri 2003 mett, at inntøkur lands- kassans íalt nominelt vaksa við 3,3% frá 2002 til 2003 (sí talvu II). Hetta er inntøkuvøkstur, ið væntandi verður, hóast stórtsæð ongin realbúskap- arvøkstur verður. Tí hóast tað skuldi hent at nærum ongin realvøkstur varð í búskapinum, so vaksa inn- tøkur landsins vegna prís- og lønarvøkstur komandi ár. Flestu lønarsáttmálar fyriliggja fyri komandi ár, og tá um 50% av lønarinn- tøkunum fara í landskassan umvegis skatt, er ein nomi- nellur vøkstur í skatta- inntøkum longu tryggjaður - sum sagt, um onki álvarsamt hóttafall rakar búskapin komandi ár. Almenni lønarvøksturin verður í miðal um 3,5% komandi ár og innan tað privata verður lønarvøkst- urin væl størri. Inntøkur frá avgjøldum og tolli væntast eisini at vaksa eitt sindur, Talva I F¿royska framlei sluvir i (BT ) 1996-2003 Mi . k BT rligur nominellur v¿kstur B BT 198 pr sum rligur realv¿kstu BT 1996 5788 8,8% 4298 5,9% 1997 6175 6,7% 4460 3,8% 1998 6940 12,4% 4788 7,3% 1999 7402 6,7% 4859 1,5% 2000 8115 9,6% 5078 4,5% 2001 9218 13,6% 5617 10,6% 2002 1007 9,3% 6017 7,1% 2003 1041 3,4% 6100 1,4% * Met t¿ Kelda: Landsbankin Talva II Innt¿kur landkassans 1997-2003 Mi . k 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Skattainnt¿kur 938 1043 1234 1310 1567 1684 1767 Avgj¿ld og tollur 908 989 1043 1117 1148 1229 1267 Ymsar innt¿kur 96 142 117 89 90 56 54 R kisstu ul o.t. 898 920 945 973 995 629 630 Innt¿kur alt 2840 3094 3339 3489 3800 3598 3718 Nominellur v¿kstur ˚ 8.9% 7.9% 4.5% 8.9% -5.3 3.3% * Mett t¿l Kelda: FMR Fíggjarlógin grundað á varnar inntøkumetingar Framhald á síðu 11 Jeffrei Henriksen Hvat er sannleiki? Er t.d. ævintýrið um nýggja búna keisarans satt? - ja og nei. Boðini, sum tað ævintýrið hevur at bera, eru mangar ferðir sannað. Men hitt man fáur ivast í er ósatt: tað hev- ur valla nakrantíð veruliga verið nakar kongur, sum var so tápuligur, at hann var lumpaður til at ganga blóð- nakin ígjøgnum gøturnar. Ikki um at tala: tað, ið menninir søgdu kongi, hvat teir dugdu at seyma, tað var rímiliga als ikki satt. Er Bíblian sonn? Tað hevur mangur orðadráttur staðist um. Bíblian er íblást av Gudi. Men munnu ikki (flest)allir prestar og prædikumenn eisini halda seg hava fingið sín íblástur frá Gudi? - Og tó rúka teir saman í ósemju. Ræðulig kríggj hava staðist av ósemju um, hvussu bíblian skal skiljast. Og hava onnur kríggj verið um okkurt annað, so hava báðir partar við Bíbliuni íðiliga kunnað prógvað hvør í sínum lagi, at teir hava rætt. Tað er eisini við Bíbliuni prógvað, at trælahald er rætt, at svørt hevur Gud skapað til at vera trælir hjá teimum hvítu, og at konu- fólk skulu bara makka rætt fyri mannfólki. Eg minnist eisini ein mann, sum helt upp á, at jørðin er ikki rund, men fløt, tí einastaðni í Bíbliuni verður nevnt okk- urt um "Jordens overflade." - Longu í 15. kapitli í Ápostlasøguni kunnu vit lesa um ósemju um, hvat ið er rættur og hvat ið er skeivur kristindómur. Tað er ein søguligur veruleiki, at allar tíðir og allastaðni, har ið kristin- dómurin hevur vunnið fram, hevur hann samtíðis verið ávirkaður av ment- anini á staðnum, siðum og fordómum, og so er enn eisini her hjá okkum. Og tíverri er ógvuliga ilt at skilja millum kristindóm og fordómar. Hvussu verður tann sanna Bíblian lisin? Tað er mangan tiltikið her á landi at lesa - haldið mær til góð- ar, at eg taki navnið við - at lesa, "sum fanin lesur Bíbliuna." Tað er at pilka einstøk skriftstøð ella brot burtur úr heildini at nýta til próvførslu, t.d. at rætt- vísgera egnan fordóm. Í Balslevs Bíbliusøgum stendur m.a.: "Jób var maður, ið óttaðist Guð. Hann var ógviliga ríkur, og átti sjey synir og tríggjar døtur. Men alt í einum læt Guð nógvar vanlukkur koma yvir hann. ... Jób bar tó alt hetta við toli og segði: »Nakin kom eg í heim, nakin fari eg hiðani; Harrin gav, Harrin tók, lovað veri navn Harrans!« Men Harr- in royndi Jób meira enn ... Tað komu nú tríggir vinir Jóbs at ugga hann; men teir talaðu óvinaliga við hann og hildu, at neyð hansara mundi vera ein revsing, sum hann átti at fáa aftur- fyri onkra illgerð, sum hann hevði gjørt ......" Var nú eisini tað, ið hesir menninir søgdu, satt, við tað at tað stendur i Bíbliuni, sum er Guds orð? Onkur man halda tað. Ið hvussu er tvey fylgjandi ár hevur í kalendaranum, sum Kirkju- liga heimamissiónin gevur út, verið tikið til tað, ið ein teirra segði: "Tú maður, teg rakar synd tín. Job. 35,8a." (Bókstavurin a eftir numm- arið fyri skriftstaðið var tilskilaður 22.7.2000, men burturkoyrdur 11.8.-2001). At hetta, at vanlukkur raka ein ella at illa gongur í hond, skal vera gudanna hevnd ella revsing, tað er kend heiðin áskoðan. Men kristin? Lærusveinarnir ivaðust ikki frammanundan, men vórðu rættleiddir: Og lærusveinar hansara spurdu hann og søgdu: »Meistari, hvør hevur syndað, hesin maðurin ella foreldur hansara, so at hann skuldi føðast blindur?« Jesus svaraði: »Hvørki hann hevur syndað ella for- eldur hansara .... « (Jóh 9,2-3) Tá ið onkrum prædiku- manni her á landi hevði eydnast at dára einar 300 ungar sálir at taka undir við sær í ógvisligari yvirlýsing móti homoseksualiteti, segði hann seg at halda seg til Jesu orð. Hann var tó ikki førur fyri at vísa á, hvørji hesi Jesu orð vóru. Tað er Jesus Kristus sjálvur og ikki Móselóg, ið er støðið undir kristindóm- inum. Tí hevur tað avger- andi týdning, at tey okkara skriftlærdu, ið nú so ógvis- liga leggja eftir næstum okkara, greitt vísa á, hvar tað stendur skrivað, ið teir meina við, tá ið teir siga seg halda seg til Jesu orð í síni fordøming av homoseksu- aliteti. Tey, ið liggja eftir sam- kyndum, hava Paulus at halda seg til. Men Paulus var ikki Jesus! Paulus var eitt menniskja, skúlaður i hægstu jødisku mentan, sum í sálarneyð eftir at hava jagstrað tey kristnu skifti til kristindóm. Hans- ara stórverk var at bera kristindómin út í heiðin lond. Men nevnda søgu- liga veruleika omanfyri, at allar tíðir og allastaðni, har ið kristindómurin hevur vunnið fram, hevur hann samtíðis verið ávirkaður av mentanini á staðnum, kann heldur ikki Paulus hava verið sloppin undan. Men hvat sigur so Paulus? Tann presturin, ið vísti til skriftstaðið 1. Kor 6,9 hjá Paulusi, las bíbliuna júst á sama tiltikna hátt, sum fanin lesur hana: "... teir, sum lata seg brúka til ónáttúrligt ólevnað, ella teir, sum fremja slíkt ólevn- að" er ein orðing, sum er pilkað burtur úr eini ser- ligari heild. Jesus sjálvur var tiltikin fyri at eta (og drekka!) saman við syndarum (Matt 11,19 og 7,34); men hetta brævið hjá Paulusi er ein ávaring til nýumvendar veikar heidningasálir: "nú skrivaði eg til tykk-ara, at tit eingi viðurskifti skulu hava við nakran, sum er kallaður bróðir, men er ein horkallur ella gírugur ella avgudadýrkari ella illmæl- ismaður ella drykkjumaður ella ránsmaður, so at tit ikki so mikið sum fáa tykkum at eta saman við einum slík- um. Tí at hvat havi eg við at gera at døma teir, sum uttanfyri eru? Døma ikki tit teir, sum innanfyri eru? Men teir uttanfyri skal Guð døma. Koyrið hin vánda burtur frá tykkum sjálv- um!" (1 . Kor 5,11-13). Og Paulus endar við hinum tiltiknu orðunum: "Alt er mær loyvt; men ikki alt er gagnligt. Alt er mær loyvt, men eg skal ikki lata nakað fáa vald á mær" (1. Kor 6.12). Hvørjar treytir setir Jesus fyri syndafyrigeving? Her fylgdu ongar treytir við: »Sonur min, hav tú gott treysti, syndir tínar eru tær fyrigivnar.« (Matt 9,2) Hesi orðini segði Jesus, tó at ørindini til hansara ikki vóru at biðja um syndafyri- geving, men at fáa tann sjúka likamliga grøddan. Í øðrum føri nevnir Jesus hesa grund fyri syndafyri- geving: "Hennara mongu syndir eru henni fyrigivnar, tí at hon elskaði mikið .....'' (Luk 7,47). Tílíkum fólkum sum henni skulu kristin sambært orðum Paulusar, so sum beint omanfyri nevnt, halda seg burtur frá, so at tey ikki so mikið sum fáa sær at eta saman við einum slíkum! - Men tað var sum sagt til serligar umstøður, ið Paulus skrivaði hetta; og tað man valla vera nakar, ið heldur, at Paulus við hesum skuldi gjørt kærleiksboðið til einkis. Lóg er lóg, men tað er ikki lógin, ið er treytaleys fyri himmalsins sælu. Henni fáa eisini smáir syndarar lut í: "Haldið ikki, at eg eri komin at avtaka lógina og profetarnar; eg eri ikki komin at avtaka, men at fullføra. Tí at sanni- liga sigi eg tykkum: Inntil himmalin og jørðin for- ganga, skal ikki hin minsti bókstavur ella eitt flindur av lógini strikast, fyrr enn alt er fullgjørt. Hvør tann, sum tí brýtur eitt einasta av hesum minstu boðum og lærir fólk soleiðis, hann skal verða kallaður minstur i himmiríki; men hvør tann, sum heldur tey og lærir tey, hann skal verða kallaður stórur i himmiríki. Tí at eg sigi tykkum, at um rættvísi tykkara ikki ber av rættvísi teirra skriftlærdu og farise- aranna, koma tit als ikki inn i himmiríkið." (Matt 5,17- 20) - Løgið, at tey, ið vóru so glað fyri a, ikki hava hildið seg til at tikið b við: "tú mansbarn, teg rakar rætt- vísi tín'' (Job 35,8b) ES. Síðan hetta varð skriv- að fyri einum ári síðan, er rættilig gongd komin á øsingina frá føroyskum skriftlærdum at rættvísgera sínar fordómar við at byggja á Móselóg. Kunnu vit ikki nú eins og ápostl- arnir og hinir elstu á sinni taka orðini hjá Pæturi ápostli til eftirtektar: "Hví freista tit tá nú Guð við at leggja eitt ok á nakkan á lærusveinunum, sum hvørki fedrar okkara ella vit orkaðu at bera? Men vit trúgva, at vit verða frelstir við Harrans Jesu náði á sama hátt sum teir.« (Áps. 15,10-11) VIÐMERKINGAR Kristindómur og fordómur men eisini hesar met- ingar eru varnar. Ríkis- stuðulin verður so at siga óbroyttur. (sí talvu II) Leggjast skal afturat, at ætlaði skattalættin ikki er innroknaður í fíggj- arlógaruppskotið ella tølini í talvu II. Orsøkin er, at skattalættin ikki verður latin fyrr enn til- svarandi sparingar eru framdar soleiðis, at skattalættin ikki kemur at ávirka avlop lands- kassans 2003. Nevnast skal eisini, at væntað varð, at mink- ingin í ríkisstuðlinum á 366 mió. kr. í 2002 fór at merkja eina minking í inntøkum landkassans á 7,1% í 2002 - men nýggjasta metingin vísir, at inntøkur lands- kassans bert minka 5,3% í 2002. Orsøkin er, at hóast ríkisstuðulin minkar, so vaksa aðrar inntøkur enn ríkisstuð- ulin væntandi við 5,8% í 2002 - hetta hóast fiskivinnan og alivinn- an í Føroyum ikki hava havt bestu umstøður í ár. Varnar inntøku- metingar Samanumtikið kann sigast, at inntøkumet- ingarnar í fíggjarlógar- uppskotinum fyri 2003 mugu sigast at verða sera varnar. Hetta er eisini alneyðugt nú nógv bendir á, at óvan- liga stóri búskapar- vøksturin í føroyska bú- skapinum seinastu árini, fer at gerast væl minni komandi árini. ∆ Framhald av síðu 10 Hesa vikuna hava tríggjar føroyskar listakvinnur fram- sýning í hølunum hjá Føroyingafelagnum í Esbjerg LISTAFRAMSÝNING Árni Joensen Tað eru ikki tey kendu nøvnini í føroyska lista- heiminum, sum sýna síni verk á framsýningini í Esbjerg. Tey, sum kenna føroyska list, munnu kortini kennast við okkurt navnið. Eitt nú hevur Rúna Hansen, sum er ættað úr Fuglafirði, havt fleiri framsýningar ymsa- staðni í Eysturoynni og í Smiðjuni í Lítluvík, eins og hon eisini hevur verið við á Ólavsøkuframsýningini nakrar ferðir. Rúna hevur gingið eitt ár á listaskúl- anum í Randers, og síðani hon flutti til Esbjerg, hevur Føroysk list í Esbjerg Sanna Rasmussen úr Vestmanna, Lív Eidesgaard úr Oyndarfirði og Rúna Hansen úr Fuglafirði hava listaframsýning í Esbjerg í hesum døgum Framhald á síðu 20 C M Y K 11 10