fríggjadagur 14. januar 2000síða 3

5 tíðindablaðið sosialurin Nr. 9 - 14. januar 2000 4 tíðindablaðið sosialurin Nr. 9 - 14. januar 2000 Les í morgin Fyrsta violinin kostaði 9 rublar Nicolaos Kapnas er komin úr sovjettiska lýðveldinum Usbekistan, umvegis Grikkaland og Belgia, til Føroya. Hann hevur spælt violin, síðani hann var 9 ára gamal, og nú er hann musikklærari í Før- oyum. Les søguna um mannin, sum hevur tikið ferðina úr tí kommunistiska Sovjett- samveldinum til frælsa vestureuropa Toleransa er boðskapurin »William Heinesen hevði ikki verið William Heinesen, um hann skrivaði á føroyskum. Ein stórur partur av spenninginum í málinum stavar nettupp frá, at William er føroyingur, sum skrivar um Føroyar á donskum,« skrivar Jógvan Isaksen millum annað á 100 ára degnum hjá mæta rithøvundinum og mangt annað Í seinasta innanhýsis blað- num hjá norsku SM-Grupp- en stóð, at eitt felag í bólk- inum, ið kallast SM Triplex, er við at gera avtalu við In- jector Door um umboðan av trollemmum teirra. Blaðið vísir á góðu úrslitini frá royndum við trollemm- unum, bæði á Det Danske Norskt felag selja trollemmarnar úr Vági Institut for Fiskeriteknologi og á trolroyndir hjá føroysk- um, donskum og norskum skipum. SM Gruppen væntar sær nógv av russiska marknað- inum, og í løtuni verður ar- beitt uppá at koma inn á marknaðin á amerikansku vesturstrondini og Alaska. Síðani stendur New Zea- land fyri tørni. Umframt avtaluna um umboðan av trollemmunum úr Vági arbeiða SM Grupp- en og Injector Door eisini við ætlanum um licensfram- leiðslu av lemmunum til suður- og miðamerikanska marknaðin. Norska SM-Gruppen hevur fyri stuttum keypt virkið Datronik, ið føroy- ingurin Arnbjørn Durhuus eigur. Felagið Datronik, ið m. a. er kent fyri undir- vatnsmyndatól til aliringar, virkaði fyrr í Føroyum, men flutti til noregs undir krepp- uni. Helgi Larsen hevur uppfunnið framkomnu trollemmarnar, sum eru gjørdir við flogtøkni sum fyrimynd Mynd: John Johannessen Norska SM-Gruppen skal umboða føroysku Injector Door trollemmarnar á norska og á russiska marknaðinum - og seinni eisini í New Zealandi. Arbneitt verður eisini við eini licensavtalu um framleiðslu Góði laksaprísurin seinastu mánaðirnar hevur merkt, at útflutninigurin í 1999 var væl størri enn vænta. Hetta kemur hinvegin at ávirka forsøgnirnar fyri útflutning- in í ár. Alarar hava seinastu mán- aðirnar tikið allan tann fisk- in, ið var búgvin at slakta, fyri at njóta gott av góða prísinum. Seinastu tølini vísa, at samlaði útflutning- urin í 1999 kom upp á 34.416 tons av laksi og síl- um í kruvdari vekt, sum svarar til uml. 41.000 tons í rundari vekt, móti 20.362 tons í 1998. Meðaprísurin 23,5 kr Enn eru ikki neyvar útrokn- ingar gjørdar av meðalprís- inum, men mett verður at hann hevur ligið um 23, 50 pr. kg. Hetta merkir, at út- flutningsvirði í 1999 av alda fiskinum var uml. 950 mió. kr í mun til 430 mió. í 1998. Fyrr í ár var mett, at útflutn- ingurin í 1999 fór at liggja um 35.000 tons í rundari vekt, og at útflutningurin fór at økjast til 48.000 túsund tons í ár 2000. Stóra og framskundaða tøkan í 1999 merkir, at útflutningurin í ár verður á sama støði. Laksaútflutningurin tvífaldaður Slíkar forskjótningar við marknaðarprísinum eru ikki óvanligar. Í 1998 hendi júst tað øvuta. Vegna vánaligan prís seinast á árinum, var slagt útsett til fyrra part av 1999. Útflutningurin í 98 var tí bert 20.362 tons í rundari vekt, meðan hann var 22.205 tons í 1997, skrivar Vinnuhúsið í tíðind- askrivi. Bíðilistar leingjast munandi ÁKI BERTHOLDSEN – Verða fleiri sparingar framdar á Landssjúkrahús- inum, ja ..... so er onki eftir. Helena Dahl Olesen, deildarssjúkrasystir á B6 á Landssjúkrahúsinum dylir ikki fyri, at hon er skelkað av, at spariknívurin enn einaferð er settur á Lands- sjúkrahúsið. Tað var á leiðslufundi mikudagin, at sjúkrahús- leiðarin, Jákup Mørkøre, kunngjørdi, at tað verður neyðugt at spara góðar tríggjar milliónir í ár fyri at halda játtanina. Tað merkir, at 20-27 fólk skulu sigast upp í næstum, alt eftir, hvussu harðliga farast skal fram. Og sum ikki einaferð verður tað aftur nú røktar- økið, sum verður harðast rakt av sparingunum. Tí upp til 12 sjúkrasystr- ar skulu sigast úr starvi, alt eftir, hvussu langa uppsagn- artíð, tær hava. Tær flestu hava seks mán- aða uppsøgn. Ætlanin var, at uppsagn- irnar skulu sendast teimum í hesi vikuni. Nógv longri bíðilistar Eftir, hvat skilst, er ætlanin hjá ovastu leiðsluni ikki, at virksemið á Landssjúkra- húsinum skal minkast, hó- ast upp til 12 sjúkrasystar verða sagdar úr starvi. Tí ætlanin hjá leiðsluni er nevniliga ikki, at talið á inn- leggingum skal lækka, hó- ast deildirnar nú fara at verða verri mannaðar, enn tær hava verið. –Men tað er heilt ómøgu- ligt, staðfestir deildarsjúkra- systirin á B 6 beinanvegin. –Vit hava spart hvørt ein- asta ár øll kreppuárini. – Men samstundis er talið á innleggingum og viðgerð- um munandi hækkað – Og tað sigur seg sjálvt, at fyrr ella seinni koma vit til eitt mark, har tað ikki ber til at spara meiri. – Og tað markið er longu rokkið. Helena Dahl Olesen sig- ur, at tað svitast ikki, at tær sparingarnar, sum ætlanin nú er at seta í verk, fara at føra til, at færri fólk verða løgd inn á landssjúkrahúsið. Tá ið manningartalið aftur nú skal minkast, ber heilt einfalt ikki til at taka ímóti líka nógvum sjúkling- um, sum vit hava gjørt, sig- ur hon. – Og tað merkir so aftur, at bílilistarnir til tær ymsu viðgerðirnar fara verða longri framyvir, enn teir longu eru. Sum eitt dømi vísir deild- arsjúkrasystrini á, at á medi- sinsku deild vóru 4.412 fólk innløgd í 1998. Í 1999 var talið uppi á 4.582 fólkum, sum vórðu innløgd á medisinsku deild. Men hesa seinastu tíðina hava tey ásannað, at tað er ov nógv við teirri manning tey hava, so tey hava roynt at skorið tað niður, tí hvørja ferð eitt fólk verður innlagt, er tað ein heilt ávís manna- gongd, sum skal fylgjast. Og tað er eitt mark fyri, hvussu nógv fólk tað yvirhøvur ber til at leggja inn. Og við teimum sparing- unum, sum ætlanin nú er at seta í verk, ivast hon ikki í, at talið á innleggingum munandi niður. Sostatt fara bíðilistarnir at leingjast munandi, leggur hon afturat. Men hvørjar innlegging- arnar vera, eru sjálvandi alt- íð í samráð læknarnar. Long bíðitíð á inten- sivu deild. Hon vísir á, at sjálvt á int- ensivu deild er langur bíði- listi. – Har eru tey longu nú farin at skriva sjúklingar upp til kanningar, innlegg- ingar og viðgerð í juni mán- aða, so hara er talan um eina bíðitíð uppá 5 til 5 1/2 mán- aða. Og tað sigur seg sjálvt, at hóast allir sjúklingar, sum hava bráðfeingis hjálp fyri neyðini, sjálvandi verða innlagdir, er tað sera óhepp- ið, at tað er so long bíðitíð á eini intensivari deild. Hon vísir eisini á, at fleiri deildir hava longu brúkt meiri pening hini árini, enn tey hava fingið játtað, so at tær koma allar í tað nýggja árið við skuld, sum eisini skal avgreiðast. –Men hetta er bara ein tekin um, at vit hava mangla fólk hini árini, og at vit hava verið noydd at boðsent fólki, sum annars hava havt frí, til arbeiðis. – Og so at skerja uppaftur meiri í ár, ber slett ikki til, uttan at tað fær avleiðingar. Dygdin ikki nóg góð Helena Dahl Olesen sigur, at allar tær mongu sparing- arnar raka eisini sjúkling- arnar á tann hátt, at dygdin í viðgerðini er ikki nóg góð. – Longu sum er, mugu vit ásanna, at dygdin er ikki tann besta. – Vit hava ikki nóg góðar stundir til hvønn sjúkling. Ikki minst merkist hetta á tíðini, sum vit hava til at upplýsa sjúklingin um sjúkustøðuna, um viðgerð- ina, um, hvussu hann sjálv- ur skal bera seg at og annars um alt tað, sum tað er neyð- ugt at práta við hann um. – Tað hava vit ov lítla tíð til, sum er, og tað er eitt afturstig fyri viðgerðina. Deildarsjúkrasystirin leggur afturat, at hon torir at siga, at hetta gevur eisini baksláttur á tann hátt, at fólk verða innløgd aftur av tí at tey ikki hava fingið so góða viðgerð og upplýsing- ar sum tey áttu, fólk, sum annars ikki høvdu verið inn- løgd, um alt var, sum tað átti. 20-27 sigast úr starvi ÁKI BERTHOLDSEN Ímillum 20 og 27 fólk skulu sigast nú upp á Lands- sjúkrahúsinum. Hetta er avleiðingin av teimum sparingum, sum leiðslan á Landssjúkrahús- inum ætlar at seta í verk í ár fyri at kunna halda játtanina á fíggjarlógini. Løgtingið hevur í ár játtað Landssjúkrahúsinum 193.863 milliónir til lønir. Men skuldi tað havt fing- ið nóg mikið til lønarhækk- ingarnar uppá 6,35%, og til útreiðslurnar uppá 1,6 milli- ón til tað nýggju leiðsluna í sambandi við bygnaðar- broytingarnar, skuldi játtan- in verið 3.248 milliónir hægri. Men afturat hesum koma upphæddirnar, sum ymsar deildir hava brúkt ov nógv árini frammanundan og sum skal vinnast innaftur. So- statt verður neyðugt at siga onkustaðni ímillum 20 og 27 fólkum úr starvi, alt eftir, hvussu harðliga fram verður farið var boðskapurin frá Jákup Mørkøre, sjúkrahús- leiðara, á leiðslufundinum mikudagin. Ikki minst verður røktar- økið hart rakt av sparing- unum, tí upp til 12 sjúkra- systrar skulu sigast úr starvi. Harafturat skulu eitt ella tvey fólk sigast upp á lab- oratoriunum, umframt trý fólk, sum koyra sjúkrabilin í Eysturoynni. Samstundis er ætlanin at privatisera sjúkraflutningstænastuna í Eysturoyvvi. Eisini er ætlanin at siga tveimum fólkum upp á snikkaraverkstaðnum og fýra fólkum á maskinverk- staðnum. Men harafturat er ætlanin at leggja vekslaran, húsa- vørðarnar og sjúkraflutn- ingstænastuna saman. Sum er, sita tvey fólk hurð um hurð og taka tele- fon um næturnar og hildið verður, at tað er nógv mikið við einum fólki. Men um dagin skal ein portørur hjálpa til og samskipa tæn- asturnar hjá portørunum. Samstundis skal fólkið í vekslaranum á skeið at læra seg at taka ímóti samrøðum um bráðfeingis sjúkraflutn- ing. Somuleiðis er ætlanin at samskipa portørarnar og húsavørðarnar, tí í báðum førum er talan um flutning og goymsluvirksemi. Við hesum broytingum er mett, at fýra størv kunnu sparast. Fyri ein part verður tó talan um nátúrliga frá- gongd. Jógvan Jensen, leiðari á sjúkraflutningstænastuni, heldur, at umskipingarnar hjá portørunum, húsavørð- unum og sjúkraflutnings- tænastuni í Eysturoynni eru fult út forsvarligar. – Tað er ongin orsøki til, at tvey fólk ansa telefonini um náttina, tí tað er leingi ímillum, at hin ringir. Og at privatisera sjúkraflutn- ingin í Eysturoy, er roynt fyrr í Vágum og í Sand- oynni, har teir, sum koyra sjúkrabil, fáa løn fyri hvønn túr og ikki fasta løn. Tað er ein skipan, sum virkar av- bera væl. Og hann dugir heldur ikki at síggja mein- ingina í, at bæði portørar og húsavørðar skulu koyra so nógv runt við og eftir varu. – Við eini felags leiðslu hevði borið til at samskipa flutrningin, so at hann bleiv nógv effektivari, sigur hann. Sparingar hava ført við sær, at sjálvt á intensivu deild eru langir bíðilistar. Og spar- ingarnar, sum nú verða settar í verk, fara at føra til enn longri bíðilistar til ymsar kanningar og innleggingar, tí tað fer ikki at bera til at hava líka nógvar innleggingar við skerdari manning Á intensivu deild er bíðitíðin longu upp ímóti hálvum ári. Tað slepst ikki undan, at sparingarnar, sum ætlanin nú er at fremja á Landssjúkrahúsinum, fara at raka sjúkling- arnar meint, sigur Helena Dahl Olsen, deildarsjúkrasystir Leiðslan á Landssjúkrahúsinum hevur nú lagt sína árligu spariætlan fram Hýrurin ringur Helena Dahl Olesen segði okkum í gjáramorgunin, at hýrurin á Landssjúkrahús- inum er í botni. Men hon helt, at tey høvdu enn ikki fatað, tað sum var hent og at reak- tiónin var ikki komin enn. Og tey trúðu enn onki uppá, at hetta verður veru- leiki. Men nú verður so bara bíða eftir, hvat fer at henda. Álitisfólk mótmæla Álitisfólkini á Landssjúkrahúsinum mótmæla harðliga uppsagnunum JOHN JOHANNESSEN Álititsfólkini á Lands- sjúkrahúsinum mótmæla í yvirlýsing hósdagin harðliga teimum 27 upp- sagnunum, sum tey siga vera álagdar frá Almanna- og Heilsumálastýrinum. Álitisfólkini góðtaka ikki, at uppsagnirnar verða framdar, uttan at starvsfólkini verða tikin upp á ráð, og krevja tey, at um meira skal sparast í heilsuverkinum, so mugu politikararnir siga, hvørj- ar funktiónir skulu burtur. Afturat hesum krevja á- litisfólkini, at ein enda- málsorðing verður gjørd fyri sjúkrahúsverkið. Hendan endamálsorðing skal staðfesta, hvat vit vilja við heilsuverkinum, hvørjir sjúklingar skulu viðgerðast og hvørjar funktiónir skulu skerast burtur. – Játtanin til Lands- sjúkrahúsið er enn ikki komin upp á tað støðið, sum hon var í 1992. Síð- ani tá eru fleiri nýggjar funktiónir álagdar Lands- sjúkrahúsinum uttan, at peningajáttan er fylgd við, siga álitisfólkini.