leygardagur 26. oktober 2002síða 4

6 Nr. 206 - 26. oktober 2002 Nr. 206 - 26. oktober 2002 7 Seinastu fimtan árini eru gjørdar rættiliga kollveltandi kvik- silvurkanningar av føroyskum børnum og ungdómum. Í hesum sambandi hava 12 tannáringar júst verið í USA, har man við sera fram- komnari útgerð hevur kannað, hvussu kvik- silvur ávirkar heilan KANNING Jan Müller Herfyri vóru 12 føroyskir unglingar, ið taka lut í eini granskingarætlan, sum Deildin fyri Arbeiðs-og Almannaheilsu m.a. ger saman við læknaskúlanum á Harvard, í USA til kann- ingar. Har hava tey fram- komna útgerð til mynda- gerð av miðnervalagnum, soleiðis at tað ber til at síggja, hvussu heilin starv- ar, meðan fólk loysa upp- gávur. Spurningur er so um tað ber til at ávísa við hes- um tólum tað negativa árinið, sum kviksilvur og PCB hava á heilan. Um so er at henda forkanningin vísur nakað áhugavert er ætlanin at kanna nógv fleiri tannáringar, sum eru partur av kviksilvurkann- ingunum, sum byrjaðu í 1986 upplýsir Pál Weihe, leiðari á deildini fyri Arbeiðs- og Almanna- heilsu. Kanningarhátturin, sum brúktur verður, verður róptur FMRI "Functional Magnetic Resonance Imag- ing". Pál Weihe sigur , at hesin kanningarháttur er so dýrur, at vit ikki kunnu kanna øll børnini í kvik- silvurkanningunum. Tey hava í fyrstu syftu bert fingið pening til 12 og hava valt 6 børn við lut- falsliga stórum útsetilsi fyri kviksilvur og PCB í móð- urlívi og 6 við lutfalsliga lítlum at vera við í víðari kanningunum. Endamálið við kann- ingini er at vita, um tað ber til at síggja mun á, hvussu heilin starvar hjá teimum, sum hava verið úti fyri nógvum kviksilvuri og PCB mótvegis teimum, sum hava verið úti fyri minni. Ein MRI skannari brúkar eitt sterkt magnetfelt at gera myndir av heilanum við. Tað er sostatt ikki talan um røntgengeisling ella geislavirkna stráling ann- ars. Eftir øllum tí man veit, er henda kanning ikki vandamikil. Kanningarhátturin var hesin: Alt av metal, sum kann ávirkast av eini magn- et verður tikið av kropp- inum. Persónurin leggur seg á eina legu, sum síðani verður rullað inn í eitt op í skannaranum. Har verður fyrst tikið ein vanlig MR- skanningsmynd, og síðani verður farið yvir at gera funktións MRI. Tað merkir, at barnið verður biðið um at brúka heilan á ymsan hátt, soleiðis at virkni í heilanum verður fangað av skannar- anum. Hetta virkni kann verða t.d. at trumma við einum fingri, at trýsta á ein knøtt, tá ein ávísur bók- stavur vísir seg, at nevna navnið á einum tingi, sum vísir seg á einum skermi og at royna minnið í tølum, sum verða lisin upp. Hvør av hesum kanningum tekur 10-15 minuttir. Barnið skal liggja í frið undir sjálvari kanningini, men millum kanningarnar ber til at tosa og røra seg. Kanningin tekur uml. 90 minuttir. Fróði Debes, sálarfrøðingur gav sálarfrøðiligu upp- gávurnar, meðan serfrøð- ingar á McLean, Brain Imaging Center, stóðu fyri skanningini. Pál Weihe sigur, at nytt- an, sum fæst burtur úr hesi kanning, er fyrst og fremst størri vitan um, hvussu og hvar kviksilvur ávirkar heilan. Tann einstaki fær sum so onga nyttu burtur úr kanningini annað enn at vita, at heilin sær normalur út. Henda verkætlan er eitt samstarv millum Deildina fyri Arbeiðs-og almanna- heilsu, Boston University og Harvard sjúkrahúsið McLean í Boston. Fíggingin er fingin til vega frá Det Lægeviden- skabelige Forskningsråd í Danmark. Ferðin gekk við flogfari úr Føroyum yvir Reykjavík beinleiðis til Boston og sama veg heimaftur viku seinni. Ferða- og uppi- haldsútreiðslur vóru goldn- ar, men annars verður eing- in samsýning latin. Sjálvt um ferðin var stutt sóu dreingirnir nógv áhugavert, m.a. Museum of Science í Boston, Boston Aquarium og plássið har World Trade Center einaferð stóð á suðurendanum av Manhatt- an. Føroyskir tannáringar kannaðir í USA Teir tólv 16-áru gomlu ungdómarnar úr øllum landinum saman við ferðaleiðarunum. Dreingirnir eru Ottar í Hjøllum, Hans Arni Bjarnason Thomsen, Páll Hansen, Kristian Johannesen, Terji Nón, Nikkil Heinesen, Debes Danielsen, Jóan Petur Joensen, Jógvan Arnbjørn Vest, Leivur Reinert Djurhuus, Jón Klæmint Hofgaard, Høgni Dam. Ungi maðurin í stríputari troyggju í fremstu røð er Hans Kárason Mikkelsen av Eiði, sum byrjaði at lesa á Harvard Universitetinum í heyst. Standmyndin aftanfyri er av John Harvard, sum lat peningin til at seta á stovn hetta elsta universitetið í USA. Tað var í 1636 Mynd Pál Weihe Løgmaður og lands- stýrimenn hava skyldu til at vera í tinginum allar dagar, meðan fíggjarlógin er til viðgerðar. Hetta átti so ikki at forðað nøkrum at luttaka í seyðahaldinum sigur tingformaðurin, sum ongar ætlanir hevur um at flyta viðgerðina av fíggjarlógini næsta ár soleiðis sum løg- maður skjey upp her- fyri FJALLTÍÐ OG FÍGGJARLÓG Jan Müller Edmund Joensen, tingfor- maður er ikki samdur við Anfinn Kallsberg, løg- mann, tá hesin í samrøðu við Sosialin herfyri segði, at tað má vera hansara fulli rættur at fara á fjall og fletta, tá fíggjarlógin er til viðgerðar. Løgmaður vildi við tí vísa aftur nakað av tí kritikki, sum var undir viðgerðini av fíggjarlógini, har tað varð spurt eftir hon- um. Sjálvur var hann til viðgerðina tann fyrsta dag- in og helt seg tá hava greitt nóg væl frá sínum. Hann metti tað eisini vera av týdningi at vera við til at halda lív í okkara gerandis- mentan og helt fyri, at ting- formaðurin átti at flutt viðgerðina av fíggjarlógini, so hon ikki fall saman við fjalltíðini og flettingini. Tingformaðurin er dundr- andi ósamdur við løgmann. - Er hetta skemt ella álv- ara. Løgmaður hevur skyldu til bæði sjálvur at vera til alla viðgerðina av fíggjarlógini og at syrgja fyri, at allir landsstýris- menninir eisini eru har. Ein tingviðgerð av fíggjarlóg- ini, sum regulerar alt sam- felagið, og har allir ting- menn eru til steðar, tí hon eisini viðger teirra egna lokalsamfelag, átti at verið raðfest hægri enn nakað annað. Hon er jú ein fyritreyt fyri allari framtíð hjá føroyingum. At man ikki kann seta tríggjar dagar av í oktober til tað - havi eg ikki orð fyri. Her ruggar ikki rætt. Tingformaðurin sigur víðari, at hetta skuldi ikki forðað nøkrum í at fara á fjall. Teir flestu føroyingar luttaka eitt sindur í land- brúki, í seyðahaldi, í rakstri, í flettingini ol. um heystið, men fólk arbeiða fyri tann skyld. Edmund Joensen sigur, at tingið hevur bara verið saman í 17 dagar eftir ólav- søku. Í hesum mánaðinum hava verið fáir fundir. Tá man so hevur bjóðað seg fram at vera tingmaður veit man, hvat man hevur bjóðað seg til. Velur man so at bjóða seg fram til at vera landsstýrismaður ella løg- maður, tá er í hansara verð als einki at tosa um. Tá ber als ikki til at vera burt- urstaddur, tá fíggjarlógin verður viðgjørd. Hann vísir eisini á, at løgmaður er tann einasti, sum er vald- ur av tinginum. Hann hevur tí eina heilt serstaka á- byrgd. Tá nevnt verður, at man kann flyta viðgerðina spyr tingformaðurin, hvønn hann skal flyta hana fyri? - Tað eru 32 tingmenn og 9 landsstýrismenn. Hvørjum skal eg flyta hana fyri? Hvør er meira mentaður? Teir ganga ikki á fjalli á Viðareiði, í Miðvági, á Oyrabakka, á Sandi og í Suðri í senn. Henda við- gerð tekur tríggjar dagar. Eg veit ikki hvar eg skuldi flutt viðgerðina. Vikuna eftir er heystfrítíðin. Løg- maður hevur so eisini verið ein av teimum, sum hevur lagt fíggjarlógina fyri ting- ið, tá síðsta freist er komin. Hon skal í allar nevndirnar. Eg dugi ikki at síggja, at løgtingsformaðurin fær gjørt nakað. Tað er ein bundin uppgáva. Hvussu verður næsta ár? - Hvør enn verður løgtings- formaður tá ella løgmaður fyri tað, trúgvi eg ikki hann fær flutt viðgerðina. Ting- formaðurin hevur skyldu til at fáa hana til viðgerðar skjótast tilber. Løgtingsformaðurin dundrandi ósamdur við løgmann: Mugu raðfesta fíggjarlóg hægri enn fletting C M Y K 7 6