hósdagur 8. august 1985síða 7

— ————""—"W——"""" Nr. 88 — 8. august 1985 Hvenn hóttir skrivifrælsið? Moralur er góður, men dupultmoralur er dupult so góður, segði maðurin »Sosialurin« er eitt sera moralskt blað, skal farast eftir oddagreinunum. Ofta verður trivið í blað-etikk, og mettað hevur verið við leiðbeiningum og peiki- fingrum til tann eftir hesum at døma ljóta og 6- etiska dagblaðstjóran, sum setir siðgóðsku før- oyska lesarans í vanda við at nevna dukkur »menn«, og grønfridingar »parta- menn Atla«. Og saman við okkum ellum hinum grem- ur oddagreinin nú ein dag- in seg um, at verðin er ónd. Atrúnarligir og polit- iskir bólkar spreingja bumbur í staðin fyri at semjast og tosa um ting- ini. Vit, sum bert uppliva henda óndskap í sjón- varpi, útvarpi og blødum, etast, nú bumburnar nærkast hendanveg, seinast brustu tær í Keyp- mannahavn. Og eins og foroyingar standa sum ein maður aftanfyri Sosialin í grindamálinum, fordøma vit saman við honum harå- skap sum politiskt og á- trúnaðarligt vápn. Og alt er hetta sera gott, tekin um eina góða moralska steðu. Eisini hevur Sosialurin roynt at staðið sum tals- maður tollyndis móti fana- tismu, víðskygnis moti trongskygni, vera fyri opnum tjaki móti sens- uri , fyri frælsi, móti ein oygdari propagandu Men, sum oftast, finst eitt men Tað sigst, at tú hovrir sannleikan frá børnum og fullum monnum. Tað fyrra má takast fyri fyrivara tað seinna er sum oftast lygn, tí fáur lýgur og tvætlar so illa sum fullur maður. Men við illum, uppestum fólki, sum kenna seg trongd uppí ein krók, er eðrvísi. Tá kemur ofta okkurt forvitnisligt fram. Kennir fólk, at mor- alska pussið er hótt, kem- ur betongmúrurin innan- fyri viðhvert undan. Og so verður tað ofta ivasamt við tollyndinum, frælsu pressuni, at lurta eftir »ødrvisi« áskoðanum, og eðrum lættkeyptum góð- gæti Tað er ofta ræðslan fyri at missa fótafestið, sum fær vreiðina at koma í fólk. Hevur so ræddur og illur maður vald, er hetta vald helst tað fyrsta sum beitt verður úteftir, feri at køla rædsluna av inneftir. Hetta er galdandi fyri poi- itiskar flokkar eins væl og einstaklingar. Til demis hava summir vald til at lata »pressufrælsid« sigia sín egna sjógv, um teir hava pengavald yvir »frælsu« pressuni (t.d lysarar) ella eitt nu vald i politiskum flokki, sum eigur tydningarmikil blød. Eftir at hava lisið harð- ligu rembingina frá annars hóvligum javnaðar- monnum eftir at sjónarmið Hegna av Heiði sluppu framat í Sos- ialinum, mátti sannast, at tað er hesin valdsrættur sum setir markið fyri frælsi og tollyndi. Tað er til demis ósjaldan komið fyri í føroyskum blað heimi, at politikari, sum er ræddur fyri persónligum atkveðumissi, hóttir blað- stjóra sín, um hesin er eitt sindur »linur« í síni tolk- ing av skrivifrælsinum Minnist einaferð, at ting maður hevur hótt við at skifta flokk, um blaðstjór- in ikki makkaði rætt Vit mugu tí heldur vera saklig og viðurkenna, at í veruleikanum hava vit sensur og ikki fult skrivi- frælsi i feroyskum blød- um, hóast tað er í meiri duldum búna enn aðra staðni, har beinleiðis meiningsbann er Sjálvandi er lætt at siga: „farið til tykkara egnu við hasum«. Í einum landi, har øll húski fáa Dimmalætting, og helst helvtin lesur Sosialin, 14 sept., og Dagblaðið, er lætt hjá hesum blødum at senda svartaper víðari. Og er talan um mann við á skoðanum, sum eru ellum stórun flokkum og blødum, so er lætt at siga »vit hava frælsi hvstar av men far tu til tey sum eru samd vid tær« Eftir hesi logikk skuldu fólk bert lisið tað, tey vóru samd við, og javnaðar- blaðið bert tikið við tilfari, sum samsvaraði stevnu- skrá javnaðarfloksins (sum enn so altíð samsvar- ar við hansara praksis) Tað er komið fyri hjá út- varpinum og sjónvarp- inum, sum hava einkar- rætt til sítt virki, at tey siga hesin og hasin tón- leikur, filmur, tíðinda- stubbi, ella hendan og handan hugleiðing ella á- skoðan ikki eigur heima hjá tiem. Men tá kann tað ikki vera við grundini >far tú til tínar egnu við has- um«. Eitthvert úrval av tilfari er jú ein útihýsing av eðrum, og ein linja verður løgd við vilja ella uttan vilja. Um hetta so er sensurur ella redigering, kann tjakast, men ongin skal siga mær at føroving- ar, sum helst hava flestu blødini i mun til ibugva talið, skulu vera noyddir at útihýsa ávísum áskoð- anum við teirri grundgev- tjak og meiningar Vit gera lesarar okkara varugar við, at treytin fyri at fáa lesarabrøv upptikin undir hesum teiginum er, at blað- stjórnin veit, hver hev- ur skrivað brevini. ing at tey hava ov nógv tilfar, og ov lítið pláss Men i døminum »sjonar- midid hjå Høgna av Heidi« eru triggir hevuðsspurn- ingar, og teir eru: 1. Er kristindómurin i vanda? 2) Er javnaðarflokkurin í vanda ? 3) Hvenn hóttir skrivi frælsið? (Og er »sjønar- mið< bert fyri kristnar javnaðarmenn ?) Kristin fólk trúgva á al valdan Gud, og tey áttu at havt eina fasta heims- áskoðan, sum m.a. ber í sær, at menniskjað og meiningar tess kunna sær ikki nógv móti tí, sum ætlað er og skrivað stendur. Ti svíkja tey sína egnu læru, um tey meta »ødrvisi« og »ØOkristnar« áskoðanir at vera hóttanir moti kristindóminum Ongin kann hótta sann leikan ella seta hann í vanda. Einans hann, ið iv- ast og tískil ræðist seg sjálvan og sína steðu, esir seg upp og tekst av fóti, metir hann eðrvísi hugs anum Eitt sindur ítekiligari er tað at fáast við, hvat tað er sum javnaðarmenn ræð- ast. Er læran og stevnan móti einum samfelagi við »javnadi, frælsi og breðra lagi“ so veit at hon er hótt um eitt opið orðaskifti un eitt nú átrúnaðarmál fer fram í floksblaðnum? Hvat rædist her til dømis Jákup Lindenskov? Er tað annað enn persónligan atkveðumiss? Mær kunn ugt forðar ongin honum tá í at bjarga sær og sínum atkvødum við at luttaka í einum slíkum orðaskifti Kristindómurin og ymiskt minni >kristiligt< sum leggur seg undir hansara veingjabreiði, stendur sterkur í Før oyum. Har eru atkvødur at veiða, tað veit Oli Breckmann, og eftir ollum at dema eisini Jákup Lind enskov. Tá má heldur selj- ast út av »tollyndinum« orðaskift inum«. Tað er ófatiligt at ein grein eftir Høgna av Heiði skal takast sum ein hóttan móti javnaðar- flokkinum, eins og tað t. d er at ein einstakur rithev- undur sum solzhenitsyn skal vera ein hóttan móti ødrum av risaveldunum á jørdini. Her er okkurt, sum haltar. Men tá orðið »kommun- og —»frælsa Stutt viðmerking til Sigrid Dalsgaard (Sosialurin 1. aug. 1985) Tað er at undrast yvir, at fyrrverandi formaður Brúkarafelagnum og nú verandi formaður í Feroya Keyhpssamteku ber fram at Heilsufreðiliga Starvs stovan ikki skal vera >so avgjørd í síni metan av tvøstinum, ti við skilagóð ari kostsamanseting ber sum sagt til at eta tvøst og spik sum annan døg urdamat« Heilsufrødiliga Starvs stovan hevur gjørt fleiri nágreiniligar = kanningar av kvikksilvurinnihaldin um í tvøsti, spiki og ymiskum innvelum úr grind. Kvikksilvurvirðini eru síðan sammett við tey WHO (World Organisation) mørk, ið Health undir FAO (Food and Agricultural Organis ation) nýtir i síni altjóða tilráðing í samband við kvikksilvurið i mat vørum. Ut frå hesum, og sambært ti vitan, sum er å hesum øki i dag, hevur Heilsufrødiliga Starvs stovan upplýst Føroya følki um hesi vidurskifti eins og ein tilráðing un nytslu av tvøsti, spiki og innvølum er gjørd i ti år ligu frágreiðingini fyri Starvsstovuna Viðmerkjast skal at Heilsufrødiliga Starvs stovan i hesum sambandi ikki hevur vidgjørt grind sum matvøra, men rått fólki til at vera varug við tað sera høga kvikksilvu innihaldið, ið serliga er grindainnvelum sun ur, nýra og hjarta Í staðin fyri at sipa til at Heilsufreðiliga Starvs stovan við sínum úttalils um er við til »ata hjálpa hesum umhvervisfólkun um í teirra undirgraving Sigrid y ið arvirksemi« att Dalsgaard heldur at gjørt hetta mál sakliga og annars verid glad fyri, at ein heilsufrødilig starvs stova kann vera við til at upplýsa brúkaran, soleiðis at hesin við sín bestu saman sannfering kanr seta sín kost Heilsufreðiliga Starvsstovan LL: | isma« verður blakað inn eitt ordaskift, er tað jú sum at stoyta bensin á eld. Og tá so alt logar sæst væl, at fólk langt inn í javnaðarflokkin hava fatan sína av hesum orði frá Dimmalætting, Dag blaðnum ella Det Bedste Og neyvan frá sonnu merking orðsins, sum av eini undarligar orsek ikki liggur so langt frá sosial demokratisku læruni. At stýrið Í veldinum og aðrastaðni er harðrent og ikki nakað, vit ynskja, tað átti ikki at fingið okkum at missa Sovjetsam sakliga vitið og loypa framav, móti okkara egnu Sovjetsamveldið er ikk nakað kommunistiskt samfelag. hetta heitið er nakað sum amerikanskir fiølmidlar hava givið ti vegna vantandi skilning av bæði orðinum >komm unisma< og sovjettiska samfelagnum. Men tað er gott bomm at bjóða fólki í prostitueraðum politikki Einaferð vóru »jødar og kommunistar« mettir størsti vandin fyri tyska rikid. Hvønn rædast javn adarmenn i dag ? Vantandi upplýsing hevur altíð verið grundarlag undir harðræði Nær fara vit at læra av ) forfylging og søguni Av og á øtast vit yvir átrúnaðarligan ørskap kring um i heiminum, og hvussu átrúnaður og poli- tikkur blandað saman leiða til dráp og yvirgang móti bæði sakleysum og sekum. Her heima hava vit tíbetur rættiliga friðar- liga átrúnað og politikk í mun til aðrastaðni, í hvussu so er heldur polit- iskur »Ofridur« seg á ti stigi, sum oftast gjøldur kann gerast úr. Í Iran fáa tey átrúnaðarliga >vilsti neyvan orðið i blødunum Tey verða forfylgd, pind og dripin av teim »rætt trugvandi« Politiskir flokkar mugu eisini undir kasta seg Ajatolladinum, skulu teir ikki verða bann aðir Mær kunnugt er javnað arflokkurin ikki nakar á trúnaðarligur flokkur. Eg havi altíð hildið hann vera opnan fyri fólki við ellum átrúnaðarligum tilknyi Er hetta so og er tað eisini galdandi fyri >Sos »Oråa »SI narmiåd ialin« og er teigurin skifti« og opin fyri øllum orðaskift og sjónarmiðum? Hver eiga at úthýsast og við hverjun grundum? Hi skulu åvis åtrunadarlig sjónarmið bannast 1 prenti, t.d. tað heilt lóg illga Sjónarmið einans at trúgva tí ein sjálvur upp fatar sum sannleiki ? Fólk kunnu vera so rædd fyri devðanum, at tey ikki tora at liva, og man ikki onkur vera deyður av ræðslu? Vit kunnu eisini vera so rædd Ss smásar um okkar demokrati at vit kk loyva tvydningarn iklun grundarstein virka. I summum londun ottast ter styrandi Sí nógv alt »samfelagsskadi ligt« at meininga- og skrivifrælsið er avtikið Vilja vit nakað samsvar andi? Tað sigst um frægan mann, at hann segði nakað soleiðis um harðasta mótsteðumann sit >Ég € angt frå samdur x A ho 1 egn stríðas | n dev 1 gs IKKi Veil í Heiði « i einaræðis ligun styrislag sens not 1 maði, avtøk 1 skrivifræis € Da ara millum. Men fyri okk ara egnu skvid mugu vit loyva teimum at siga og skriva tað frítt muli lakærust garanti -findes ikke bedre