leygardagur 26. oktober 2002síða 9

16 Nr. 206 - 26. oktober 2002 Nr. 206 - 26. oktober 2002 17 Kunnu fáa 500 milliónir fyri tað sum vit nú tveita burtur Egil Olsen hevur ongantíð ivast í, at vit hava ovurhonds stórar møguleikar til at gera vørur burturúr fiskaslógvi og nú hann hevur verið í Japan er hann bara styrktur í trúnni VIRÐISØKING Áki Bertholdsen – Vit hava risastórar møgu- leikar at økja munandi um okkara útflutningsvirði við at gagnnýta alt slógvið, sum nú verður koyrt burtur. Tað hevur Egil Olsen leingi verið púra sannførdur um og tí er hann ein av høvuðs- kreftunum í felagnum Faroe Marine Biotech, sum ætlar at vinna vørur burtur úr slógvi. Og eftir at hava verið í Japan í farnu viku, er hann bara styrktur í trúnni. – Tað var ein ótrúliga kveikjandi ferð og tað var sera hugtakandi at síggja, hvussu nógv japanarar fáa burturúr tí fiskiríkidømi, teir fáa til landið. – Japanarar brúka allan fiskin, so einfalt er tað, men vit tveita meiri enn helvtina av fiskinum burtur og/ella brúka hetta til fram- leiðslur, við ógvuliga lítlum søluvirði. – Tó er gongd nú komin á at brúka høvd til matna á Faroe Marine Products i Leirvik, men ryggir, skræða og annað frá flakaframleiðsluni enn bara verður malið til djórafóður og at kalla allur innvølir koma ikki til høldar yvir- høvur. Ein partaeigari í Faroe Marine Biotech er norska felagið Maritex og tað var umvegis Maritex, at eitt ferðalag úr Føroyum slapp hesa ferðina til Japans, tí tað var norska útflutnings- ráðið í Tokyo, sum skipaði fyri ferðini til Japans. Ein japanari sum varð knýttur at ráðnum fylgdi føroyska ferðalagnum alla tíðina. Við í føroyska ferðalagn- um vóru Egil Olsen úr Faroe Marine Biotech, Adrian Dalsá av Kósini, Birgir Enni skipari, sum hevur fingist nógv við tara og Eirikur á Húsamørk, sum er stjóri a høvdavirkin- um Faroe Marine Products í Lorvík og Áki Johannesen á menningarstovuni. Endamálið, við ferðini var at kanna eftir, hvat jap- anarar fáa burturúr ryggj- um, innvølum og slógvi annars og, hvat teir fáa burturúr tara. – Ikki minst hevur tari stóran týdning í Japan, tí tað eta tey nógv av, helst turkaðan, og orsøkin til at Birgir Enni við á ferðini, var, at hann er rættiliga kunnugur við taravøksturin við føroysku strendurnar og endamálið var at vita, hvat tað eru fyri tarasløg, japan- arar eta, um tey eisini finn- ast í Føroyum og ber tað til at turka ella viðgera før- oyskan tara til matna. Á høvdavirkinum ber eisini til at turka taran. Japanarar vóru eisini rættiliga áhugaðir í at keypa laksahøvd úr Føroy- um og tað fer Faroe Marine Products at taka sær av. – Men japanarar vóru eisini sera áhugaðir úr framleiðslu burturúr hávi. Talan er bæði um livrina, sum teir vinna lýsi burturúr og so hornið og sveivina, sum teir brúka til suppu og sum er ógvuliga høgt í metum. – Men eisini høvdið í hávi gongur í ógvuliga høg- um prísi. Høvdið verður lagt í eitt bað av ensymum til bara sjálvt bróskið er eftir. Broskið verður síðani turkað. Tað er vísindaliga prógvað, at hávabrósk kann lekja krabbamein og tí er tað ógvuliga høgt í metum. – Restina av hávunum kann seljast í Evropa, so tað ber eisini til at gagnnýta háv 100%, bara vit vita, hvar marknaðurin er og, hvussu tað skal hagreiðast, sigur Egil Olsen. Munur á hugburði Egil Olsen sigur, at á ferðini vitjaðu teir nógvar stórar fyritøkur, sum fáast við biotøkni av ymsum slagi og tað vóru ikki hiss- ini fyritøkur, tí tær seldu allar fyri 30 milliardir og meir um árið. – Talan var um virki, sum framleiddu allar møguligar biotøkniligar vørur úr fiski, bæði miniralur, ensymir, DNA-saltir, gelatinir, pep- tonir, lýsi og alt møguligt annað. – Vøran verður brúkt at seta til dýra- og fiskafóður, matvørur, heilsukost og Fesk sil á "Tsukiji "fiska- marknaðinum i Tokyo, sum er heimsins størsti og tað sum ikki var har at fáa av fiski, er ikki vert at nevna Eirikur á Húsamørk, fremst, Birgir Enni, longst til høgru, Adrian Dalsá og Egil Olsen, longst til vinstru á veg inn á stevnuna "Health Ingredients Japan 2002" í Tokyo. Hetta var ein ógvuliga kveikjandi ferð Japan, sigur Egil Olsen kostískoyti av alskyns slagi, "functional foods" og "far- masi", umframt brúkara- marknaðin. Vitjað var eisini á stevn- uni "Health Ingredients Japan 2002", sum var í Tokyo um sama mundi. – Allastaðni sóu vit skelti har "Heilsa og vakurleiki" var boðskapurin og tað segði okkum so mikið sum tað, at tað er ein lívsstílur at brúka nógvan pening uppá heilsu og vælveru og tað var kenslan vit fingu alla- staðni frá. Egil Olsensigur, at í sam- bandi hava biotøkniligar vørur alstóran týdning, tí tær eru ein partur av ógvu- liga nógvum heilsukosti, mati yvirhøvur, smyrsli og kosmetikki annars. – Ikki minst spurdu teir eftir gelatinum, sum verða brúktar í eini ørgrynnu av ymsum vørum og sum al- stórur eftirspurningur tískil er eftir. – Síðani vandin við neytaøði tók seg upp, verð- ur av øllum alvi roynt at gera gelatinu burturúr fiskaskræðu og fiska- roðslu, heldur enn burturúr beinagrindini á neyti. – Egil Olsen sigur at eitt, hann legði merki til, var, at tað var ein ávísur hug- burðsmunur á føroyingum og japanesarum. – Tá ið vit spurdu teir, hvørjar hjáframleiðslur, teir kundu fáa burturúr fiski, skiltu teir ikki, hvat vit tos- aðu um. Hjá teimum er onki, sum eitur hjáfram- leiðsla. Hjá teimum er ein fiskur ein fiskur og hann verður brúktur, allur sum hann er til ymsar vørur, tí tað fer onki burtur. Heimsins størsti Egil Olsen sigur, at eitt heilt serligt upplivilsi fingu teir, tá ið teir vitjaðu á Tsukij -fiskamarknaðinum í Tokyo. – Hetta er størsti fiska- marknaður í heiminum og har vórðu keypt og seld 3.000 tons av fiski hvønn einasta morgun teir fýra tímarnar tað er opið frá kl. 04.00 til kl. 08.00, seks dagar um vikuna. – Har var rætt og slætt alt, sum hevur við fisk at gera, livandi fiskur, ókruvdur fiskur, kruvdur fiskur, innvølir á spjóti, slógv, magar, livur, rogn og sil krabbar og alt, vit yvir- høvur kunnu koma í tankar um. – Men tað er kanska ikki so løgið, tí japanar eta ómetaliga nógvan fisk, eini 85 kilo í part í miðal um árið. – Í Japan búgva eini 13o milliónir fólk so talan er um ein risastóran marknað fyri fiskavørur. Hugaðir fyri samstarvi Egil Olsen sigur, at japan- arar vóru ógvuliga áhug- aðir í at fáa samstarv í lag við Faroe Marine Biotech. – Okkara styrki í Føroy- um er, at vit sita á rávøruni. Og rávøran er grundarlagið undir øllum,og vit mugu undir ongum umstøðum av- reiða ræðisrættindini yvir okkara fiskiríkidømi til út- lendingar, eins og tað er hent í alivinnuni, tí har tað í stóran mun útlendingar sum gera av, hvussu ali- vinnan í Føroyum skal rekast. – Vit mugu fyri alt í verð- ini ikki gera sama mistak við fiskivinnuni á sjónum, tí møguleikarnir eru ómeta- ligir. Egil Olsen sigur, at enn er ikki greitt, hvat eitt slíkt samstarv innan biotekniska økið kann fevna um, tað kann bæði fevna um "know how" innan tøkni, marknað, og tilgongd av kapitali. - Vit fara nú at hyggja eft- ir teimum fyritøkum sum vit kundu hugsað okkum at havt samstarv við, sigur hann. Hann leggur afturat, at tað var eisini hugtakandi at hoyra, hvussu nógv japan- arar vistu um Føroyar, tí tað er hann ikki vanur við tá ið hann hevur ferðast uttan- lands, heldur ikki í okkara næstu grannalondum. Ovurhonds møguleikar Egil Olsen sigur at ferðin í Japan var ómetaliga áhuga- verd og kveikjandi og kundi ikki annað enn styrkja hann í trúnni uppá, at vit hava ovurhonds møguleikar at fáa nógv meiri burturúr okkara fiski- ríkidøm,i, enn vit nú fáa. – Tað er bara ein spurn- ingur um at gagngnýta øll tey túsundtals tonsini av slógvi, sum hvørt ár mestsum fara fyri skeyti, sigur hann. Men skal tað eydnast, krevur tað eitt miðvíst ar- beiði og tað krevur pening og júst spurningurin um pening kann gerast okkara akilleshælur, tí tað er ein sannroynd, at í Føroyum er ikki serliga nógv til at váðafúsum pengum - Og tann peningurin sum er til staðar, er rættiliga ótolin, tí kravið um skjótan vinning er ógvuliga stórt í Føroy- um. Men tað er ikki rætti hugburðurin í teirri bio- tøkniligu vinnuni, tí har fer nógv tí til kanningar og fyrireikingar. – Eg ivist ikki í, at bera vit okkum rætt at, kunnu vit fáa eina virðisøking uppá einar 500 milliónir krónur burturúr slógvi og tí partin- um av fiskinum, sum vit nú tveita burtur, so tað eru stórir marknaðir fyri framleiðslur av bioteknisk- um slagi, sigur Egil Olsen. Týsmorgum 8 oktober kl. 05.00 á Tsukiji fiskmarknaðinum i Tokyo. Har verða 3.000 tons av fiski keypt og seld hvønn morgun, seks dagar um vikuna Japanarar brúka alt á fiskinum. Her eru fiskainn- vøllir á pinnum á Tsukij fiskamarknaðinum í Tokyo C M Y K 17 16