leygardagur 24. august 1985síða 3

Á gain“ SE GE DAN —————JG—Iw ÉT flyta nógvar av gávunum frå sjukrahusunum og út i primera liðið, sum t. d er kommunulæknar, heilsu og heimasjúkrasystrar og heimahjálp Skaðastovur hjá kommunulækna Erik Holst hevur sjálvur sitið sum formaður í eini nevnd, sum hevur kannað skaðavið- gerð á og uttan fyri sjúkra- húsið Her eru teir komnir til ta niðursteðu. at skaðaviðgerð kann einsvæl fara fram í primersektorinum, t. v. s. hjá einum kommunulækna Royndir hava verið gjørdar við slíkari skipan í Danmark við góðum úrsliti Til tess krevst so at hava eina vælútbygda kommunu læknaskipan við vaktartæn astu, har tað ber til at tilkalla fleiri læknar I Danmark er tað oftani so- leiðis, at har arbeiða fleiri læknar undir somu lon og eru teir útgjerdir so mikið væl, at teir kunnu taka inn skaðar, sum annars vanliga enda á sjúkrahúsi. Er so neyðugt at brúka sjúkrasystrahjálp o.1 so kann hetta samskipast við heimasjúkrasystraskipanina. Primera heilsu- tænastan er framtíðin Erik Holst heldur, at fram- tíðar leiðin hjá heilsuverk- inum er primera heilsutæn- astan. Hann heldur eisini, at hon eigur at fevna um ta psykiatrisku viðgerðina. — Nógv hevur verið tosað um distriktpsykiatri, tað hevur verið ringt at fáa slíka framda, tí vit hava jú trad- itión, eisini tit í Feroyum, fyri at hava stórar stovnar fyri psykiatriskar sjúklingar. — Eg haldi, at vit ístaðin fyri at innleggja ein sjúkling við psykiatriskum trupul- leikum eiga at royna at betra um meguleikarnar hjá eitt nú kommunulæknunum at taka sær av hesum sjúklingum. Hetta gerst lutvíst við at seta psykiatrisk útbúgvið rektarfólk í primeru heilsu- tænastuna og lutvíst at seta í verk skipan við lækna og sosialráðgevara og sjúkra- systrum frá teimum psyki- atrisku stovnunum, sum kunnu fara út í heimini og har samarbeiða við kommunu- læknarnar. T. v. s. at vit fáa eina tænastu, sum fer út í heimini heldur enn at vera á stovnunum og bíða eftir sjúk- lingunum. Psykiatrisk viðgerð heima Erik Holst vísir á, at ein stórur partur av teirri nútím- ans psykiatriini sigur okkum, at fólk við psykiatriskum trupulleikum skulu heldur viðgerast í teirra egna heim- liga umhvervi enn at verða send á ein stovn. Táð er í dag- liga umhvervinum, at tey hava trupulleikar at dragast við, og tað nyttar tí ikki at taka tey úr umhvervinum, tí tey skulu aftur til hetta sama umhvervið. Tað ræður tí um at fáa tey sosialt at virka í sínum heimliga umhvervi, meðan tey fáa ta neyðugu psykiatrisku hjálp har Erik Holst sigur, at vit nú 24. august 1985 leiisulænastuna mugu finna eitt alternativ til sjúkrahúsini t. d. viðvíkjandi psykiatriiini, skaðaviðgerðini og eldraumsorganini Framtíðar tervur á viðgerð á sjúkrahúsi Men so er tað alt fyri eitt onkur, sum heldur, at vit kunnu spara nógvar pengar innan sjúkrahúsverkið sigur Erik Holst og heldur fram Tað eri eg bara ikki so vísur í Ein skal í hvussu so er íkki byrja at spara sjúkrahúsini í smápetti. Tað fara framvegis at vera nógv fólk, sum skulu viðgerast á sjúkrahúsi. Tað koma nýggir viðgerðarhættir og jú fleiri fólk gerast eldri, tess fleiri sjúklingar fáa vit eisini, sum mugu hava onkra serviðgerð á sjúkrahúsi Eg plagi at siga, at heilsupolitikkur hevur verið væleydnaður, tí fleiri fólk ger ast gomul. Í Danmark gerast nógv fólk sera gomul og tervurin á medisinskari við- gerð vekstur tí sera nógv Men um somu tíð, sum vit leggja sterri dent á fyri- byrging av sjúkum og vit fáa fleiri frísk fólk í Danmark og uttan iva í Feroyum eisini enn ein hevði fyrr í tíðini, so verður úrslitið av hesum, at vit fáa fleiri gomul fólk, sum heilt vist hava steðugt sterri terv á heilsuligari og sosialari hjálp Bera vit okkum rætt at, so kunnu vit klára fleiri av hesum uppgávum í heim- inum, og hetta ynska eisini tey eldru. Gera vit tað ikki, so fara tey mongu gomlu uttan iva at blokera okkara sjúkrahús í framtíðini og tað verður ikki pláss fyri at viðgera aðrar sjúklingar, sum natúrliga hoyra heima á einum vælútgjerdum sjúkra- húsi. Heilsuverkið og Norðurlond — Men hvussu kunnu polit- ikararnir so tosa um, at vit skulu spara innan heilsu- verkið, tá við um somu tíð síggja, at tervurin á heilsu- tænastum verður sterri og sterri, jú fleiri fólk gerast eldri? — Eitthvert samfelag hevur loyvi til at avgera, hvussu nógvan pening tað vil brúka uppá sjúk menniskju. Mínar royndir eru, at vit í Norðurlondum hava havt ta traditiónina, at ein tosar ikki um sparing innan heilsuekið. Men nú eru politikararnir so byrjaðir at tosa um at spara, tí heilsuverkið er vorðið so dýrt. Slíkt sparitos er í nógvum londum. Eg haldi, at vit í Danmark eiga at spyrja okkum sjálvi, um vit hava eitt av kostnað- armikið heilsuverk! Svarið kenna vit. Tað hava vit ikki. Sammett við lond so sum Sveríki, Týskland, Frakland, USA, Kanada, Noreg o. s. fr., so er danska heilsuverkið ikki serliga dýrt — Hvussu ber hetta til, nú Danmark sigst at vera eitt av teimum londum, sum hevur eitt sera væl útbygt heilsu- verk? — Vit hava eina sera góða primera heilsutænastu, og vit hava útbygt okkara sjúkra- húsverk yvir eitt longri tíðar Fleiri og fleiri gerast gomul og pláss verður ikki at viðgera tey ell á sjúkrahúsunum. Tey skulu tí viðgerast heima skeið. Eitt annað eyðkenni er, at sjúkrahúsverkið er útbygt av politikarum og íkki av læknum. Tað eru politiskt valdar nevndir, sum hava gjørt av, hvussu hver króna skal nýtast innan sjúkrahús verkið Royna at spara men... — Men verður ikki roynt at spara, tá stjórnin krevur tað ? Vit royna sjálvandi at spara t.d. við at rationalisera, har vit kunnu. Í veruleik- anum hevur tað eisini eydn- ast okkum í Danmark at steðga vekstrinum av út- reiðslum til sjúkrahús- verkið. Hetta er nakað, sum ikki hevur eydnast í nógvum londum Men, sigur Erik Holst víðari, um somu tíð vita vit, at teknologiin verður betri, tað koma fleiri og fleiri tilboð, tað koma fleiri sjúk- lingar og tað koma fleiri eldri sjúklingar. Ein plagar at siga, at bert menningin innan teknolog- iina og ekta tali á eldri fólki hevur við sær ein realvekstur í útreiðslunum til sjúkrahús- verkið sum er uppá 1,5 % um árið — og um somu tíð krevja politikararnir, at vit skulu halda okkum til næstan null- vekstur. Erik Holst heldur, at úrslit- ið av hesum verður, at lækn- arnir fáa skyldina fyri, at tænastusteðið minkar og hetta heldur hann vera órætt- vist. — Vit royna at spara í let- uni, men vit duga ikki at síggja, hvussu ein kann minka um tervin á viðgerð av sjúkum fólkum í Danmark, tá vit síggja, at hesin tervur harafturímóti veksur. Um vit so royna at nekta henda terv við at útbyggja primeru heilsutænastuna, so kann tað vera ein teori um, at hetta hevði verið bíligari, enn tað annars hevði verið, um vit lata vera við at gera nakað, og so verða noyddir at útbyggja sjúkrahúsini kort- ini Erik Holst vísir til tey sein- astu hagtelini í Danmark, sum siga okkum, at talið á innleggingum er steðugt vaksandi Veksturin stavar frá innleggingum av fólki oman- fyri 65 ár. Hagtelini vísa eis- ini, at fólk undir 65 ár hava ikki so nógv fyri neyðini longur at fara á sjúkrahús Tervurin hjá teimum eldru at koma á sjúkrahús kann ger ast so stórur, at tað verður ikki pláss fyri teimum yngru Framhald á síðu 6 Danskir læknar siga nei til privatisering av heilsuverkinum Tey seinastu árini hevur nógv verið tosað um privatisering av heilsuverkinum. Hetta serstakliga har borgarligar stjórnir hava tikið við valdinum. Í Danmark er ikki fleirtal fyri slíkari privat- isering, men tað er einki dulsmál, at danski innanríkismálaráð- harrin, sum hevur heilsuverkið sum málseki, roynir tað hon kann, fyri at gjøgnumtrumfa privatisering. Vit hava spurt Erik Holst, formann i Danska Læknafelagnum, hvat hann heldur um henda spurning. Hann sigur: — Tað hevur verið gjørd ein lítil roynd í Danmark við einum privatum sjúkrahúsi við 40 seingjarplássum Danska Læknafelagið hevur sagt sína hugsan um hesa roynd. Vit kunnu í prinsipp- inum ikki taka undir við slík- um ella mæla til, at tað verða sett á stovn privat sjúkrahús í Danmark. Vit ganga har- afturímóti privatisering av sjúkrahúsverkinum og éirri primeru heilsutænastuni Hetta er komið fram alment „nú innanríkismálaráðharrin ynskir, at sjúklingarnir sjálv- ir skulu gjalda fyri at koma til kommunulækna ella á sjúkrahús. Erik Holst vísir annars til stríðið, sum tók seg upp í fjer heyst millum kommunulækn- arnar og innanríkismálaráð- harran har tað vísti seg, at læknarnir sjálvir vóru ímóti privatisering. — Ein lækni hevði kunnað vunnið sær meiri pening við eini liberalari skipan við priv- atum sjúkrahúsverki, men ein slík liberalisering hevði so aftur gjert, at útreiðslurnar til heilsuverkið høvdu vaksið Tað er gott at hava eina so góða skipan og traditiónir, at læknarnir berjast ímóti einum innanríkismálaráð- harra, sum bjóðar teimum hægri inntøkur, um bert teir eru tilreiðar at taka peningin frá sjúklinginum Negd við verandi skipan — So tú sigur sjálvur nei til privatisering á hesum eki ! — Mær dámar okkara norðurlendsku traditión, og eg haldi, at vit ell eru negd við ta skipan vit hava og vilja varðveita hana. Hesum tekur eitt einmælt læknafelag undir við. Framhald á síðu 21