týsdagur 29. oktober 2002síða 6

10 Nr. 207 - 29. oktober 2002 Nr. 207 - 29. oktober 2002 11 Tjóðveldisflokkurin hevur eftir øllum at døma ein sannleika, meðan onnur renna runt í partapolitiskum tvassaríi fyri at brúka vendingina hjá formanni floksins. Vit síggja, hvat hesin sami flokkur ger, tá hann er við til at skipa fyri ráðstevnum. Meðan Grønland og Danmark eru umboðað av fleiri politiskum flokkum, herundir Javnaðarflokkunum, so sleppur Tjóðveldisflokkurin einsamallur at leggja føroysk sjónarmið fram á ráðstevnu á Christians- borg um ríkisfelagsskapin í næstu viku. Vit vita øll, hvat Tjóðveldisflokkurin meinar um framtíðina hjá ríkisfelagsskapinum, og tað sær ikki mætari út, enn at hann hevur tryggjað seg móti "partapolitiska tvassarínum" við einsamallur at umboða føroyingar á hesi annars áhugaverdu ráðstevnu. Formaður Tjóðveldisfloksins vísir vantandi for- stáilsi av búskapi, tá hann rør uppundir, at ein búskaparligur sannleiki finst, meðan partapolitikkur skal haldast uttanfyri fíggjarlógarviðgerðina. Tað finst ikki ein sannleiki í búskaparpolitikki. Tað finn- ast økonomiskar teoriir, ið spenna frá marxistiskari teori til Keynesianskan blandingsbúskap víðari til nýliberalistiska Friedman við einari ørgynnu av teorium ímillum. Tað vildi verið púra burturvið, um partapolitiskir munir ikki komu til sjóndar undir einari fíggjarlógarviðgerð. Her burdi Tjóðveldis- flokkurin serliga bitið merki í, at Javnaðarflokkurin, tann flokkur, ið traditionelt hevur verið lagdur undir at vilja stóran almennan sektor, hevur gjørt vart við, at umsitingin er vorðin alt ov dýr. Tað átti at fingið formann Tjóðveldisfloksins at hugsað seg um, heldur enn at kveistra konstruktivan og sakligan kritikk burtur við banniorðinum "partapolitikkur". Fíggjarlógaruppskotið er ikki væl frágingið. Hetta hava vit fingið váttað av garvaðum politikarum eins og búskaparfrøðingum. Tað er spell, tá formaður Tjóðveldisfloksins ikki tekur hetta til eftirtektar, men heldur roynir at verja ófantaligheitir, sum til dømis tá fíggjarmálaráðharrin við onkrari tekniskari finnesu roynir at halda lógarfestu útreiðslurnar til Norðoyartunnilin uftanfyri fíggjarlógina fyri 2003. Tað er einki galið við, at partapolitiskt kjak fer fram á politiska vígvøllinum. Tað er ein sunnur og náttúrligur partur av einari demokratiskari skipan, hóast hetta eftir øllum at døma ikki hóvar formanni Tjóðveldisfloksins. Tað sær løgið út, tá Høgni Hoydal roynir at diskvalificera ein búskaparfrøðing úr almenna kjakinum, tí hesin hevur verið valevni hjá einum ávisum flokki. Álvaratos, skal ein persónlig politisk meining gera tað, at man ikki má úttala seg á sínum fakøki. Tað er malplaceraður partapolikkur, tá man roynir at miskreditera fakfólk vegna politisku meining teirra, og tað eiga allir politiskir flokkar at taka kraftiga avstand frá. DAGSINS MEINING Sosialurin Partapolitikkur VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliassen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 4449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Rullandi redaktionin: tel. 220507 Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Marjun Vang Hetta er bert ein lítil við- merking frá einari gentu, ið hevur nøkur fleiri ár og er- faringar á baki enn Re- bekka R. Petersen. Eg má viðganga, at eg gjørdist heldur bilsin, tá ið eg las lesarbrævið hjá Rebekku í Sosialinum 25. oktober 2002. Tað kann vera, at tú Rebakka hevði doyð av skomm høvdu foreldur tíni verið samkynd. Kanska kemur hesin hugburður av, at tú í tíni kristnu uppaling hevur lært, at tað at vera samkynd/ur er synd. Sjálv eri eg eisini uppald í tí kristnu trúnni, men mun- urin á okkara uppaling er, at eg havi lært, at ein skal virða og góðtaka øll menn- iskju. Tað er líkamikið, hvat kyn foreldrini eru. Tað, ið umráðandi er, er at barnið kennir seg elskað av foreldrum sínum. Tú sigur, at tað at vera samkynd/ur er synd. Men eg trúgvi neyvan, at nakar velur at verða útstoytt/ur og niðurgjørd/ur vegna seksu- alitet teirra. Hetta er heilt burturvið! Eingin velur at vera noydd/ur at flyta frá móðirlandi sínum fyri at fáa eitt sámuligt lív, har tey ikki verða dømd hvønn tann einasta dag. Tað er stór skomm, at ein bólkur í okkara samfelag er noyddur at flyta, tí hann er uttanfyri og øðrvísi. Og tú sum ert so flóv av øllum, átti heldur at skammast yvir at liva í einum landi, ið ikki hevur pláss fyri øllum fólkum, óansæð húðarlit, trúgv og seksualitet. Eg haldi, at tað er upp á tíðina, at vit føroyingar læra at góðtaka og virða samkynd, tí tey hava akkurát líka góðan rætt til at vera her sum vit onnur. Tað er ei heldur okkara uppgáva at døma onnur, tí tað er Guð, ið dømir okkum øll tá ið tann dagurin kemur. Aftursvar til Rebekku Jógvan við Keldu løgtingsmaður av ST- borgini í New York RØÐURNAR HAVA VER- IÐ NÓGVAR Í TRYGD- ARRÁÐNUM FRÁ YMISKUM LONDU. ÁHUGAVERT ER AT SÍGGJA INNIHALDIÐ. ALLIR YNSKJA AT RØKKA MÁLINUM, MEN ÚTGANGSSTØÐIÐ ER ÓTRÚLIGA YMISKT. Millum oddafólk í ST verður hildið, at kanningarleiðarin, sviðin, Hans Blix fær eina sera torføra uppgávu at loysa, tá hann endiliga slepp- ur til verka við kanningini av goymslunum av hópoyðing- arvápnum í Irak. Í fyrstu atløgu, um vápn verða funnin, eftir at Irak hevur lagt doyðin á, at eingi vandamikil vápn eru, verður trýstið stórt, av tí at alt ST tá er hildið fyri gjøldur. Í øðrum lagi, um einki verður funnið, er misálitið greitt av kanningararbeið- inum frá teimum londum, sum hava sligið fast, at hóp- oyðingarvápn eru í land- inum. Álitið á Irak, burtur sæð frá nøkrum heilt fáum lond- um, er so gott sum einki. BRETAR OG FRANSAR Bretski ambassadørurin, Jeremy Greenstock, tekur til í røðu síni, at "vit kunnu ikki góðtaka at hava kann- ingarfólkið aftur standandi hjálparleyst, meðan óhugna- lig skjøl verða brend ella meðan ein mongd rýmur frá bakdyrnum, tá kanningar- fólkið er til reiðar við høvuðsdyrnar". Franska umboðið, Jean- David Levitte, sum hevur fremstu virðing í øllum londum, er nakað varisligari, og tekur til, at: "Hóast Frakland ikki hevur fullgóð prógv fyri, at ólóglig vápn eru í Irak, eru tað nógvar indikatiónir um, at Irak hevur brúkt hesa støðu til at fremja ólógligu skipanir teirra, innan kemisku og biologisku økini". DRIGIÐ LONGUR ÚT ENN VANLIGT Ringt er í skrivandi løtu at siga, um nakað verður greitt í hesari vikuni. Fleiri diplomatar meta, at málið kann gott draga út í komandi viku. Lagt verður afturat, at fáir kenna til mál í Trygdarráðnum, sum hava drigið so langt út. Sum sagt, er ilt at siga í skrivandi løtu, hvat úrslitið verður. Tikið verður til millum manna á ST-borgini, at gløgt hevur USA lagt út - nakað harðliga og nakað klossut heldur onkur - vitandi, at teir fingu ikki alt. Sagt verður eisini, at bretsku umboðini, sum sig- ast at hava heimsins dugna- ligastu uttanríkístænastu, sita nú og velja orðafelli, orða og orða um í innihaldinum av samtyktarinnihaldinum. Frakland kanska er í løtuni sett á eitt síðuspor saman við Russlandi. Møguliga er umboð Russlands ikki samt við stjórnina. SPURNINGUR UM ATKVØÐUGREIÐLSU Verður atkvøtt um málið í Trygdarráðnum, fær tað helst 9 av 15 atkvøðum í ráðnum. Syria atkvøður helst ímóti, meðan Frakland og Russland møguliga finna uppá at nýta veto- ella sytingarrættin. Spurningurin er so, um hesi lond "verða roknað sum heimsveldi". Onkur hevur tikið til, at USA OG Bretland - Bretland hevur ikki givið endaligt svar uppá seinasta innihaldið hjá USA - fáa ikki alt sítt, men samtyktin liggur nakað ímillum tað franska og ameriska. Spurningurin er tí, um talan verður um eina ella tvær samtyktir ella, at nakað verður valt har ímillum. T.v.s. sum tikið verður til her, " eina, tvær ella hálvonnur". Eingin ivi er í, at fyrsta uppskotið hjá USA og Bretlandi er nakað "upp- bloytt", sum dagarnir eru gingnir. ALLIR GÓÐIR HEILSAR Í ST Ja, nógv verður nú ferðast millum londini á ST-borgini, dygt diplomatiskt virksemi fer fram í hesum døgum, har allar frægastu og mest skyn- somu kreftirnar samvirka í einum næstan vónleystum máli. Røðurnar hava verið nógv- ar úr ymisku londunum, og áhugavert hevur verðið at sæð innihaldið í ymisku røðunum. Allir ynskja at røkka málinum, men út- gangsstøðið er ótrúliga ymiskt. Hetta er støðan í skrivandi løtu. Dygt diplomatiskt virksemi meðan Irak- kanningin dregur út Nýggj vitan áðrenn nýggja kanning Hermann Oskarsson Undir kreppuni vórðu sett- ar í verk nakrar bráðfeingis analysur av føroyska bú- skapinum IMF og Gørtz rapportirnar. Eftir kreppuna eru tvær nakað sama slag analysur framdar - Cara- gata og Hvítabók. Allar hesar hava verið analytisk verk, grundað á ta informasjón, sum liggur til taks frammanundan. Hesi tiltøkini hava givið okkum nakrar meiningar um føroyskan búskap - men ikki stórvegis av nýggjari vitan ella nýggjum amboð- um. Tað er ótrúliga arrogant, at fara frá hesari hending- ini, uttan at syrgja fyri, at hava fleiri amboð og meira vitan tøka. At stevna út í mjørkan enn eina ferð. Hesar nevndu frágreið- ingar geva á ongan hátt myndugleikunum betri før- leika ella meira informa- sjón til at reka búskapar- politikk ella til at hava eftir- lit við búskapargongdini. Tað, sum krevst er: – Informasjón um búskap- in og sosialu viðurskift- ini - bæði umfatandi ár- liga informasjón og bráðfeingis fráboðandi hagvísar – Amboð og stovnar til analysur At krepputilgongdin kundi búnast so nógv áðr- enn gjørt var av álvara vart við viðurskiftini, stóðst fyrst og fremst av, at ov lítil informasjón var um før- oyska búskapin og at in- formasjónin ikki kom nóg tíðliga. Í hesum er alt ov lít- ið broytt. Haraftrat komst tað av, at fakligi førleikin til at brúka informasjónina ikki var nóg góður. Nú, vit merkja fyrstu skvatlini at einari nýggjari kreppu, hava vit framvegis ikki neyðugu informasjón- ina ella neyðug amboð ella førleika til at brúka in- formasjónina. Okkum manglar haldgóð hagtøl um nærum alt. Mest átroðkandi eru haldgóð og stundislig hag- tøl um tjóðarroknskap, gjaldsjavna, prís- og lønar- gongd, arbeiðsmarknað, húsarhaldsinntøkur og sosi- al viðurskifti annars, fíggj- arviðurskifti og fíggjar- marknað. Tínæst hagvísar av yms- um slag - um framleiðslu, keyp, bygging, íløgur, eftir- spurning og útboð av arbeiðsorku. Nú ein dagin kom ein áheitan um at fáa onkra út- lendska nevnd at kann før- oyska búskapin enn eina- ferð - og aftur við atliti til teir brennandi politisku spurningarnar. Kanningar av hesum slag eru altíð vælkomnar. Tað verða valla nakrantíð gjørd- ar ov nógvar av slagnum. Men hetta er sum við olju- leiting - at seta seg at ana- lysera tær somu upplýsing- arnar fimm ferðir, er ikki rætti mátin. Tú granskar tær fystu upplýsingarnar og so noyðist tú at skjóta seis- mikk aftur. So granskar tú tær upplýsingarnar. Síðani skal royndarborast og tær upplýsingarnar kannast. Nýggjar boringar til av- marking, nýggjur seismikk- ur, royndir aðrastaðni - alt nýggj informasjón, sum skal til. Heldur enn at seta seg at gronast uppi yvir tí fyrstu seismikkskjótingini fimm ferðir á rað. Tað nytt- ar lítið. Ikki tí at tað ikki kundi verið hugnaligt, men av tí orsøk, at okkum fyrst og fremst tørvar informasjón - grundleggjandi teljing og hagtalsliga uppgerð - áðr- enn tað nyttar at gera fleiri kanningar og fyri at mynd- ugleikar og fólk skulu hava ein livandi kjans at fáa frá- boðan um tað sum hendir nú, tað sum hendi í gjár og tað sum kanska fer at henda í morgin. Um so er, at tað skulu gerast fleiri kanningar av føroyska búskapinum, so vil eg so staðiliga mæla til, at teir pengarnir verða brúktir til at styrkja førleik- an her á landi til gransking av búskapi og sosialum við- urskiftum. Og um tað so endiliga skal vera útlendskt ella altjóða, fáið so sett hes- ar serfrøðingar í samstarv við føroyingar og føroyskar stovnar. Landið hevur sett eitt Bú- skaparráð og hevur Hag- stovu, Landsbanka og Fíggjarmálaráð. Fáið held- ur brúkt orkuna til at styrkja førleikan hjá teim- um til at fáa hagtøl og upp- gerðir til vega og til at menna førleikan og amboð- ini til regluliga analysu av teimum viðurskiftunum, vit ferðast ígjøgnum. Tann fíggjarmarknaðar- liga ”ratingin” ella viging- in, sum Sigurð Poulsen hevur nevnt, er eitt heilt annað mál. Hon hevði verið eitt frálíkt høvi hjá føroysk- um myndugleikum at sloppi upp á vektina eina ferð um árið, fyri at tryggja sær at vektin samsvaraði við útsjóndina. Dagsins rættur eitur in- formasjón. Omaná er skilagóð til- feingisnýtsla. Í løtuni hava vit nógv meira brúk fyri regluligari informasjón enn vit hava brúk fyri einari frágreið- ings aftrat um føroyska bú- skapin. Ráðini eru: Syrgið fyri at fáa røttu informsjónina rættstundis. Tað er ikki bara í samfel- agsbúskapinum, at tørvur er á at savna tøku informa- sjónina til nyttugar upp- gerðir og at økja nøgdina av tøkari informasjón. Hetta er galdandi fyri alt samfelag- ið, øll landsstýrisráðini, all- ar avgerandi stovnar, øll sosial og búskaparlig viður- skifti, umhvørvi og fiskatil- feingi. Sjálvt einfalda teljing av fiskiskapi og fiskivinnu manglar okkum, skomm at siga frá. Vit hava onga beina og fullfíggjaða upp- gerð av føroyskum útflutn- ingi. Vit kenna ikki tæn- astuhandilin við onnur lond. Vit vita ikki hvussu nógv húsarhald eru í landi- num og vit vita tíansheldur nakað um tey. Vit vita ikki um tímalønin fer upp ella niður. Er bygging dýr ella bílig? - vit vita tað ikki. Eru føroyingar væl útbúnir? - vit vita tað ikki. Vit vita heldur ikki um fyritøkun- um manglar arbeiðsfólk ella hvørja útbúgving fyri- tøkurnar vilja hava. Hagstovan megnar at framleiða árligan tjóðar- roknskap - tvey ára gamlan. Tað vil siga at kunngjørt verður um ársskiftið 2002/2003 hvussu árið 2000 hilnaðist. Tá er tað søga og ikki ein uppgerð, sum er brúkilig hjá mynd- ugleikum ella almenningi. Tann tjóðarroknskapurin er í ársins prísum - altso prísunum frá 2000. Næsti tjóðarroknskapurin er so fyri 2001. Kemur út um ársskiftið 2003/2004 og er í ársins prísum - altso prísum frá 2001. Av hesi orsøk kunnu tjóðarroknskapirnir fyri 2000 og 2001 ikki sam- anberast. Vit vita ikki um tað gekk fram ella aftur frá 2002 til 2003 ella hvussu nógv tað gekk fram ella aft- ur millum árini. Til tess krevst tjóðar- roknskapur í førstum prís- um. Til at gera informasjón- ina frá tjóðarroknskapi brúkiliga hjá myndugleik- um og almenningi krevst haraftrat at informasjónin er tøk fyrr enn tvey ár eru farin - nógv fyrr. Tað rætta var, at fyribils tjóðarrokn- skapur lá tøkur 6 mánaðar eftir árslok - ikki seinni. Rættast var eisini um tjóð- arroknskapur fyri ársfjórð- ingarnar kom út so hvørt árið leið. Upp úr mjørkanum Tað sýnist sum dámar okk- um best at liva í mjørka. At hava meiningar um at hetta ella hitt er tað rætta - tó helst undir tí fortreyt at vit ikki hava nóg mikið av in- formasjón til at ivast í tí vit halda. Uttan mun til um tað er hendan meiningin ella hin - tað sum telir er vitan. Vitan, sum setir teg føran fyri at taka hesa ella hasa støðuna - ikki støðutakan, sum setir teg føran fyri at køva vitan- ina um veruleikan. Dysturin millum politisk- ar meiningar er upp á sín máta ein av motorunum, sum ber okkum framá. Men ikki tá meiningarnar eru grundaðar á heilaspuna. Okkum tørvar vitan, in- formasjón, til at lyfta mein- ingarnar upp á ein hóskandi pall - ein pall har útsýnið er betri - omanfyri mjørkan. VIÐMERKINGAR Ginusøgur og samkynt Oddfríður Marni Rasmussen Eg skilji á øllum brøgdum, at smáligheitirnar aftur hava verið í hásætinum. Eg havi verið burturstaddur í tríggjar vikur, og tí havi eg ikki fylgt so væl við í kjaki- num, men eg skilji at krympireyvarnar aftur hava úttalað seg um hugtøk, sum tær ikki hava skil fyri - og í hesum førum er tað leikur- in Ginusøgur og náttúrlig- ur/ónáttúrligur seksualitet- ur. Leikurin er sera skemti- ligur og sera tragiskur, tí at hann nemur við nøkur tabu- evni, ið vanliga verða sópa undir húsateppið sum al- menn teppið. Hetta væl- signaða orðið VAGINA, er nakað galið við tí? Nei og jú. Eve Ensler gevur vagin- uni lív, ger hana til eina hugsandi gøgn, eina talandi gøgn, og tað er tað sama sum verður sagt um eitt hjarta - at eitt hjarta hugsar, talar, er rationelt. So reint logiskt eru bæði ósonn. Ein vagina kann ikki snakka, hugsa, rópa og tað kann eitt hjarta heldur ikki, men fyri at sleppa undan at siga tað vit sjálvi hugsa, so geva vit øðrum kropslutum, enn heilanum, eina rødd. Ginu- søgurnar er ein forsvarstala um eitt tabuevni, eins og kjakið um samkynd er vorið ein forsvarstala um Guds orð og ein menniskja- ligan rætt at vera sum tú nú einaferð er. Ginusøgurnar enda við einari talu um hjarta og vaginuna. Vagin- an fyrigevur, hon opnar seg, tekur ímóti, eins og hjartað ger tað, men vagin- an kann nakað, sum hjartað ikki kann, og tað er at geva lív - hetta náttúrliga, at føra ættina víðari. Í kjakinum, sum eftir mínum tykki er á so lágum støði, verður tosa um tað náttúrliga og tað ónáttúr- liga. At vera samkyndur, verður lýst sum nakað ónáttúrligt. Eg kenni nógv samkynd og eg síggi tey sum minst líka náttúrlig sum tey, ið ikki eru tað. Men fyrst, hvat er náttúrligt og hvat er ónátturligt. Nátt- úrligt, tað vil siga at tað finst í náttúruni, og vit eru ein partur av náttúruni. Áðurnevnda føðing er náttúrlig, at drepa er náttúr- ligt (tí tað verður gjørt í náttúruni). Ónáttúrligt er at gera reagensglasbørn, at svimja á vágni hvønn morgun árið kring, at fáa nýtt hjarta og at flúgva upp á mánan. Skulu vit sleppa øllum vísindaligum fram- stigi, bara tí at hetta ikki er náttúrligt? Nei, tað haldi eg ikki. Vit hava skapt okkara egnu náttúru, sum eitur sivilisatiónin, og hon er ikki komin av sær sjálvari. Her er tað náttúrliga og tað ónáttúrliga runnið saman. Í einum siviliseraðum sam- felag er tað náttútligt at vera samkyndur, at vera menn- ingartarnaður, at vera sinnissjúkur tí at samfelagið eigur at geva hesum sømdir at liva sum menniskju. Fyri einum túsund árum síðani vóru politikkur og átrúnaður tengd at hvørjum øðrum. Síðani kom human- isman uppí leikin og skilti hesi bæði at. Politikarar vórðu fólkavaldir; demo- kratiið kom uppí leikin, meðan átrúnaður handlaði um persónligar sannføring- ar. Í Føroyum vísir tað seg, at humanisman ikki hevur megnað at skilt hesi at. Pol- itikarar, serliga í Mið- flokkinum og í pørtum av Fólkaflokkinum taka sínar avgerðir útfrá einum so- kallaðum ”kristiligum grundarlagi.” Tað eru menniskjarættindini hjá Amnesti International eis- ini, og har stendur í grein 18 at ”Øll hava rættin til tanka-, samvitsku- og trúð- arfrælsið.” Og í grein 19 at ”Øll hava rættin til egnu meiningar, talu- og skrivi- frælsið.” Vit kunnu ikki kasta øll hesi rættindi fyri borð, tað er upp til landsins kosnu menn at verja rætt- indini hjá øllum: kristnum, samkyndum, ginufjeppar- um, gudsnoktarum, orð- blindum, stamarum, teim- um sum sita í koyristóli, sinnisveikum, barnakon- um, børnum, ja, øllum sum í samfelagnum liva. Vit eru øll so ymisk, hava øll okk- ara veikleikar og styrki, men vit mugu ikki brúka veikleikarnar at vísa á okk- ara styrki, heldur brúka styrkina at vísa á veikleik- arnar. Eg kann siga eina lítla søgu móti endanum. Eg var í kirkju í Reykjavík, har ein svenskur prestur helt eina prædikku um ein trans- vestitt úr San Francisco, ið var komin illa fyri. Hann prostitueraði seg, var rús- evnismisnýtari, tá ið ein amerikanskur prestur tók henda persónin til sína meinigheit, hjálpti honum burturúr rúsevnismisnýtsl- uni, men lat hann vera transvestit. Persónurin gjørdist hjálpari í meinig- heit hansara. At enda segði tann svenski presturin, at óansæð hvussu vit menn- iskju uppfata hvønn annan, so eru vit eins í Guds eyg- um. Eg hugsaði við mær sjálvum tá ið fór út aftur, ”Hví hava vit ikki ein so- vorðnan Gud í Føroyum, sum ikki sær mun á hvussu menniskjan er samansett.” Meir eg hugsaði um hetta varnaðist eg, at vit kanska hava ein slíkan Gud, men vit hava bara nøkur menniskju, sum hála partar av bók hansara og brúka teir til at gera samfelagið einshugsandi, einstrúgv- andi og einslitt. Hesi eru so upptikin av at hugsa um sína egnu støðu eftir deyð- an, at tey gloyma at verja menniskju hvussu ymisk tey nú einaferð eru. Hetta sæst aftur í kjakinum. Ginusøgurnar eru ein fram- úrskarandi leikur, væl- spældur eisini, um kvinnu- lagnur, sum til dømis neyð- tøkur, lesbiskar uppliving- ar, upplivingar saman við manni, um seksualitet í breiðum týdningi. Allar kvinnur hava eina ginu og tað eigur ikki at vera nøkur skomm, meðan ein út av tíggju eru samkynd, so vit áttu øll at verið so heldig at kent ein samkyndan. Tíggju prosent, tað eru knappir fýra tingmenn. C M Y K 11 10