týsdagur 29. oktober 2002síða 7

12 Nr. 207 - 29. oktober 2002 Nr. 207 - 29. oktober 2002 13 Føroya Fróðskaparfelag 50 ár HÁTÍÐARHALD Orð: Heri á Rógvi Myndir: Jens Kr. Vang “Í søguni hjá einum landi eru ymiskar hendingar, sum skara framúr. Jóla- fundurin var ein, men tað, at vit fingu eitt fróðskapar- setur í 1965, var eisini ein av varðunum í tjóðskapar- ligu menning okkara. Henda menning, ið byrjaði fyri aldarskiftið, skapti fyrst eina tjóðskaparliga mentan. Næsta og trjðja ættarliðið fóru eitt stig longri við at skapa føroysk vísindi og eitt føroyskt vís- indaligt umhvørvi.” Hetta segði Jóan Pauli Joensen, professari, m.a. í røðu sínari á hátíðarhaldi- num fyri 50 ára dagin hjá Føroya Fróðskaparfelag. 17. desember í ár eru 50 ár liðin síðani Føroya Fróð- skaparfelag varð sett á stovn. Felagið hevur í dag 166 limir, harav 100 í Før- oyum. Avgjørt var at fram- skunda hátíðarhaldið til fríggjadagin. í sambandi við dagin varð eisini ein bók givin út, sum sigur eitt sindur um søguna hjá felag- num hesi hálvtrýss árini. Á hátíðarhaldinum, sum var í Norðurlandahúsinum, søgdu m.a. Petur Petersen, aðalstjóri í Mentamálaráð- num, Dánjal Petur Høj- gaard, formaður fyri felag- ið, nøkur orð. Jóan Pauli Joensen helt sum nevnt eis- ini eina talu. Eisini nýttu onnur høvið til at heilsa fel- agnum. Aldubáran stóð fyri tónlistarliga innslagnum. Limirnir í Fróðskaparfel- agnum eru flest allir granskarar. Áður var treytin fyri limaskapi, at ein skuldi hava skrivað vísindarligar greinir, men so er ikki long- ur. Endamálið hjá felagnum hevur frá byrjan verið at fremja samstarv millum fólk í Føroyum, sum fáa við vísindarligt starv og at upp- lýsa um vísindalig viður- skifti við útgávuvirksemi og fundum. Upprunaliga endamálið verður tað eisini hildið fast við hálvtrýss ár seinni. Dánjal Petur Højgaard greiðir frá, at teir regluliga skipað fyri fundum, fyr- lestrum og útgávum. Út- gávurnar fevna um Fróð- skaparritið, sum kemur út á 50. sinni í november. Eisini almenna vísindatíðarritið Frøði og Supplementa til Fróðskaparrit, við doktara- ritgerðum og øðrum, stend- ur Føroya Fróðskaparfelag fyri at geva út. Søgan Føroya Fróðskaparfelag er sett á stovn við stovnandi aðalfundi hin 17. desember 1952. Í røðu sínari helt Jóan Pauli Joensen fyri, at týdn- ingurin av Fróðskaparfel- agnum hevur verið alstóran týdning fyri føroyska gransking og føroyska sam- felagið. Føroya Fróðskaparfelag hevur eisini havt avgerandi týdning fyri stovnsetanina av Fróðskaparsetrinum og føroyskar gransking og frá- læru sum heild. Nógv góð fólk hava mill- um ár og dag verið virkin í felagnum, og felagið hevur fyri ein stóran part av før- oyskari gransking verið ein savnandi depil. Verandi nevndin í felag- num hevur ætlanir um at halda fram við verandi virksemið til einaferð langt fram í tíðina. – Føroysk gransking og føroysk vísindi hevur ment seg nógv síðani 17. desem- ber 1952, Tað er bæði gald- andi fyri setrið og fyri hinar granskingarstovnarnar. Tað hevur eydnast eitt nú Hjalta í Jákupsstovu at kyrra hóp- in av toppkvalifiseraðum vísindafólkum at sær, sum í starvi sínum hava vunnið sær doktaraheiti og sum standa á odda fyri altjóða gransking á ávísum økjum. Tað sama kann sigast um søvnini. Tað er hent og hendir alsamt nógv. Eg vóni, at teir, sum ráða gáa eftir øllum tí framburði, sum er hendur, hóast málið ikki er rokkið enn, tí heim- urin rundanum okkur krev- ur alsamt størri og størri fróðskap. Tað sáðið, sum felagi hevur sáað, hevur havt góð- ar ílegur og borið góðan ávøkstur á mestum øllum økjum. Tað er at frøðast um. Tað er enn brúk fyri felagnum. Tað eigur sítt fasta pláss í føroyska vís- indaumhvørvinum, segði Jóan Pauli Joensen í røðu sínari. Sosialurin prentar seinni í vikuni røðuna hjá Jóan Paula Joensen í fullari longd. Sosialurin ynskir Føroya Fróðskaparfelagi til lukku við degnum. Aðalstjórin í Mentamálaráð- num. Petur Petersen, bar fram eina heilsu og eina gávu til Fróðskaparfelagið vegna Mentamálaráðið. Dánjal Petur Højgaard, Dr. Phil, er formaður fyri Føroya Fróðskaparfelag. Hann sigur seg rokna við, at virksemið heldur óbroytt fram næstu árini Føroya Fróðskaparfelag hevur 166 limir, og ein stórur partur av teimum var at síggja til hátíðarhaldið í Norðurlandahúsinum fríggjadagin Høvið var eisini hjá fólki at heilsa felagnum. Arne Thorsteinsson var ein teirra, ið segði nøkur orð um felagið Í sambandi 50 ára dagin hjá Føroya Fróð- skaparfelag varð skipað fyri hátíðarhaldi í Norðurlandahúsinum fríggjadagin Jóan Pauli Joensen, professari, segði í sínari røðu, at Fróðskaparfelagið hevur havt ógvuliga stóran týdning fyri føroyska samfelagið Tann bert 23 ára gamla Olja Markelova skrivar á lærda háskúlanum í Moskva eina Ph.D. ritgerð um føroyska samleikan. Sjálv hevur hon einki tilknýti til Føroyar av nøkrum slag. Tað vóru bókmentirnar hjá Williami Heinesen, ið kveiktu hennara áhuga fyri Føroyum. Eisini hevur hon umsett fleiri av yrkingum Williams til russiskt, og tær verða í næstum givnar út í Russlandi SAMRØÐA Heri á Rógvi Seinastu vikurnar hevur 23 ára gamla Olga Markelova verið gestur á Føroyamáls- deildini á Fróðskaparsetr- inum. Olga er úr Moskva Hon verður vanliga kallað fyri og rópar seg sjálva fyri Olja. Í løtuni skrivar hon eina PhD ritgerð á Lærdan háskúlanum í Moskva. Tað er í hesum somu ørindum, at hon er í Føroyum. Rit- gerðin snýr seg nevniliga um hin føroyska samleikan. Av tilvild Við eitt borð á bókasavn- inum hjá Føroyamálsdeild- ini á Fróðskaparsetrinum situr Olja. Bøkurnar á borð- inum eru skrivaðar av monnum sum Hans Jacob Debes, Janus Djurhuus og Kirsten Brix. Her hevur fyri tað nógva sitið seinastu dagarnar. Hon greiðir frá, at fyri hana er strongd og hart arbeiði eingin trupul- leiki. Tá vit hitta hana ein hós- dag seinnapart hevur hon longu arbeitt seg ígjøgnum eitt lítið fjall av føroyskum bókum, og steðgurin hevur ikki verið longri enn eina viku. Olja skilir væl øll tey norðurlendsku málini. Hon tosar flótandi danskt og flótandi íslendskt, men er ikki enn komin heilt á lagið við føroyska málinum. Hon fór, sum flest allir russar, í skúla sum sjey ára gomul. Í teirri russisku skúlaskipanini eru eingir miðnámsskúlar, og børnini kunnu fara beinleiðis úr »barnaskúlanum« á lærdan háskúla. Hesi hava lært stórt sæð tað sama. t.e. tey eru á sama støði, sum før- oyskir næmingar, ið júst eru lidnir við eina mið- námsútbúgving. Sjálv var Olja sekstan ára gomul, tá hon byrjaði at lesa á lærda háskúlanum í Moskva. t.e. Universitetið í Moskva. Av nógvum verður hetta roknað sum tað ein- asta universitetið í býnum, men tað eru eisini onnur. Hon byrjaði at lesa norð- urlendska filologi (norður- lendsk málvísandi) á deild- ini fyri útlendsk mál á lærda háskúlanum í Moskva. Hon gjørdi seg lidna við hesi útbúgvingina sum 21 ára gomul, og stutt eftir fór hon undir at skriva eina Ph.D. ritgerð. Hendan ritgerðin snýr seg um tann føroyska samleikan. Ein Ph.D. rigerð er normerað til trý ár, og Olja er komin í helvt við sínari ritgerð. Sum part av arbeiðinum hevur hon fingið eitt stipendiat í Íslandi. Hetta inniber, at hon í eitt ár er næmingur á lærdum há- skúla í Reykjavík, har hon eisini lesur íslendskt sum fremmandamál. Tað er mest av øllum av tilvild, at Olja nakrantíð fór í holt við nakað føroyskt. Høvuðsfakið hjá henni í sínari útbúgving er danskt, og hon datt ein dagin á bókina »Det fortryllede lys« – stuttsøgusavn hjá William Heinesen. – Beinanvegin hugsaði eg, at her var okkurt at granska í, sigur Olja. Hennara høvuðsuppgáva endaði eisini við at verða um William Heinesen. Tað vóru skaldsøgur hansara »De fortabte«, Nóatún og Tornet ved Verdens Ende, ið høvuðsdentur varð lagd- ur á í teirri uppgávuni. Hetta er hennara fyrsta vitjan í Føroyum, men hon vónar at koma aftur til jóla ella komandi vár. – Her eru so nógvar keld- ur, og eg vildi eisini ógvu- liga fegin sleppa at siggja landið, sigur Olja. Føroyskur samleiki Sjálvt heitið á ritgerðini er »Den færøske litteratur og medvirkningen af national- følelsen på Færøerne«. Við arbeiðsyvirskriftini: Hvor- dan den færøske identitet kommer til udtryk i littera- turen. Hvordan litteraturen spiller sin rolle i udform- ningen av identiteten. Olja nýtir russisk sam- leika ástøði sum grundarlag í rigerðini. – Eg havi valt at leggja stóran dent á rithøvundar frá byrjanini av 20. øld. Christian Matras, Regin í Líð, William Heinesen og aðrar, sigur Olja. Olja dugir ikki rættiliga at siga í stuttum, hvat tað er, sum hevur fangað henn- ara áhuga við William Heinesen og øðrum før- oyskum rithøvundum. – Tað er trupult at siga, men við Williami hevur tað mestur okkurt at gera við hansara realismu. Higartil hevur tað verið ótrúliga spennandi at granska í teimum føroysku bókment- unum, sigur Olja. Ein av fyribils niðurstøð- unum, hon hevur gjørt, er, at útviklingurin av samleik- anum er meira »sjælelig« heldur enn politiskur. Tað politiska fylgir síðani aftaná. – Dupultsíður rennur tú teg á allatíðina. Tað er so ymiskt, hvussu fólk fata føroyska skaldskap og hvussu fólk tulka national- an skaldskap, sigur Olja. Ritgerðin verður skrivað á russiskum og á donskum. Eisini hevur hon umsett fleiri av yrkingum Williams til russiskt og eina stutt- søgu, og tær verða í næst- um givnar út í Russlandi Vegleiðari hennara og starvsfólk á lærda háskúl- anum í Moskva fegnast um, at Olja hevur tikið hetta stigið. Tað var kortini ikki tað heilt nógva, tey kendu til Føroyar – og kanska enn minni til tann føroyska samleikan. – Hetta er sjálvandi for- kunnugt fyri okkum. Á deildini, har eg gekk, er bert ein professari í norður- lendskum, og tey hava kunnleika í øllum teimum føroysku málunum uttan føroyskum, so hetta kemur væl við, sigur Olja. Áðrenn hon kom at kenna føroyskar bókmentir nærri, roknaði hon við, at hon fór at fara undir at granska í donskum rom- antikki, men har longu so nógv skrivað, heldur hon. Hóast tað var mestsum av tilvild, at hon endaði í Før- oyum, so er hon fegin um at vera enda í Føroyum og við arbeiðinum um føroyska samleikan. – Eg trúgvi, at tað týdn- ingarmesta hendur av til- vild. Planleggur tú ov nógv, so riggar tað ikki, sigur Olja, sum roknar við, at hon eftir ritgerðin er lið-ug- ur fer at starvast við lærda háskúlan í Moskva og undirvísa m.a. í føroyskum. Russiska Olja: Skrivar Ph.D. ritgerð um føroyskan samleika 23 ára gamla Olja var í síðstu viku gestur á Fróðskaparsetrinum. Hon er serkøn í bókmentunum hjá Williami Heinesen, og skrivar í løtuni eina Ph.D. ritgerð um tann føroyska samleikan Mynd: Finnur Justinussen. C M Y K 13 12