leygardagur 7. september 1985síða 8

Síða 8 tíðindablaðið Ss Si luri | Nr. 101 — 7. september 1985 ev illamanni litlafingur 3. partur Hugleiðingar um eina ismu og árin av henni innan ríkismark Óli Jacobsen skrivar her hugleiðingar um eina ismu og árin av henni inn- an ríkismark. Greinin er í trimum pertum. Teir minni verdu russararnir Nasistarnir mettu germanar, og har- við eisini okkum í Feroyum, at vera harrafólkið. Onnur fólkasleg vóru minniverd, og kundu sleppa at tæna harrafólkinum sum trælir. Millum tey sum vóru mest minniverd vóru russarar, sum jú samstundis vóru millum syndabukkarnar hjá nasist- unum. Hetta smittaði eisini av í Danmark, sum jú longu er greitt frá í ein vissan mun. Eitt annað úrslit av hesi steðu var, at fólk fegnaðust um framstigini hjá týska herinum, tá lopið var á Sovjet, og tey mettu tað sum eitt afturstig, tá týskarar vórðu noyddir eftir hæli. Eitt av endamálunum hjá týskar- um var at útvega »lebensraum« i hersettu sovjetisku ekjunum og tá skuldu russarar í besta fall koma í aðru reð. Sum »germanskt« land varð Dan- mark eisini bodid at fåa ein part av hesi køku, og tyskarar bjóðaðu dønum at seta seg niður í hersettu økjunum. Í hesum sambandi varð i 1941 sett niður eitt privat »Østrumsudvalg«. Árið eftir var henda nevndin gjørd almenn og fekk heitið »Udenrigsministeriets Østrumsudvalg«, ið sum umboð fyri stjórnina fekk ferðslumálaráðharran Gunnar Larsen sum lim. Millum aðrar limir vóru tann i Føroyum virkni og kendi Knud Hejgaard og J. C. Hempel, hvers máling mong foroysk skip munnu vera málað við. Henda nevndin arbeiddi við stór- slignum ætlanum fyri donskum fyritakssemi í »Ostland«, og Gunnar Larsen var enntá á ferð í teimum økjunum í Sovjet, har danskt vinnu- lív skuldi fáa eina glæsiliga framtíð. Sum demi um ætlanirnar kann nevnast, at Árhus Oliefabrik skuldi sleppa at dyrka oljufræ í Ukraine. Tað mest ótrúliga var tó, at ætlan- ir eisini vóru um at flyta gren- lendskar veiðimenn til Estlands, har teir skuldu liva av at veiða kóp í Pernauvikini, sum eftir øllum at døma hevur verið full av kopi! Gongdin í krignum kom tó at stedga hesum størslignu ætlanum, og i 1943 varð »Udenrigsministeri- ets > Østrumsudvalg« upployst aftaná at hava verið óvirkið eina tíð. Dagblaðið »Fædrelandet« og danski nasistaflokkurin Hóast alt tað, sum er greitt frá í hesi grein, so vóru í Danmark bert fáir nasistar. Danski nasistaflokkurin varð stovnaður í 1930, men hann fekk ongantíð nakra undirtøku av týdningi. Ein av orsekunum fyri hesum var, at leiðslan var so vána- lig. Danski »førarin« Frits Clausen var ein fordrukkin lækni úr Suður- jútlandi, og danir tóku hann ongan- tíð í álvara. Hvat hevði hent, sum donsku nasistarnir høvdu havt ein rættuligan førara, vita vit sjålvsagt ikki. Men flokkurin fekk ongantíð meira enn 2% av atkvødunum og 3 tinglimir. Frits Clausen, »førarin« hjå donsku nas- istunum. Hann royndi at fåa tyskar- arnar at lata seg fåa valdid i Danmark, men tad eydnadist ongantid. Hann fekk ongantid nakra serliga undirtøku sjålv- ur, ti hann fullkomiliga mangladi leidaraeginleikar. Tann størsti vandin i Danmark var ongantíð Frits Clausen og hansara flokkur, men tann hugsunnarháttur, at „tað besta« í nasismuni saktans kundi vera til gagns. Men øll hesi fingu annað at síggja! Der skal sæltes Stopper for Frimureriels og Jødernes ” store Indflydelse As Aysyue Kvi. PHG ÓG NAU Bix 8388 > PAN føebn Bh Vo Von, 24 BM tv Sdenesk i D6p6 0 og 1m gs A Ves uge 55 Vu 4 sog Kurven ak BR BEDES | Kl D SN bå Don #0 ktr "Hø Á BIS PE AI UK BOGA RÅ 08 168 BØR GR ENA RA me S5495. Des øde. A 6 I I AOGYSE I 7 Luke. 51 best da ÞARNA NAGA AG ÞK OS 55. A a pl 0 rer NASA 68 PAN ÓRÓA 2 Danir bríggjaðu seg als ikki um dagblaðið hjá nasistunum. Og ein av orsøkunum var tann, at ein av hevuðsuppgávunum hjá blaðnum var at hunddálka og ærumeiða fólk, sum hevdu tann feil, at tey høvdu eina aðra meining enn blaðið. Her settu danir markið og tað tænir teimum avgjert til innteku. Tað vandamikla við nasismuni var júst, at hon uttan nakra serliga undirtøku kundi hava eina so stóra ávirkan sum hon jú hevði. Og tað sum kann lastast donskum ábyrgd- armonnum er júst, at teir ikki tóku eina heilt greiða stødu móti øllum ti, sum henda rersla stóð fyri. Danski nasistaflokkurin, sum so, elvdi ikki beinleiðis til harðskap og yvirgang. Men tað var hansara boð- skapur, sum hevði hesar avleiðingar og ikki kundu nakað annað. Tá hesar avleiðingar rættuliga komu til sjóndar í teirra seinastu herseting- artíð, tók nasistaflokkurin avstand frá ollum yvirgangi. Hetta ljóðar gott, men tá var tað ov seint. Tá hevði flokkurin sett slíkar kreftir í gongd, sum einki mótmæli frá nakr- ari floksleiðslu kundi steðga. Flokkurin gav við týskum stuðli fleiri blød út. Teirra uppgáva var fyrst og fremst at renna erindi fyri týskarar. Dagblaðið hjá danska nasistaflokkinum kallaðist >Fædre- landet<. Sagt verður um hetta blað, at tað framdi >hetz mod andre danske og gjorde det sá groft, í en hidtil ukendt karlekammertone af ráhed, at man ikke fik noget hæder- ligt menneske í tale... Det trak gode danske mænds navne gennem sølet i rene skandalekampanjer ... .« Virksemid hjå hesum dagbladi at hunddálkað menn og kvinnur bert tí hesi høvdu eina aðra hugsan fekk ikki undirteku hjá denum, og tað skal sigast teimum til rós, at her settu teir markið. Aðrar royndir at geva blød út við sama endamáli sum t.d. Minut og Danske Tidende eru miseydnaðar, tí tær hava ikki loyst seg, hóast danska málsekið er einar 100 ferðir so stórt sum tað føroyska. Tá flokkar útnevna seg til verjar av kristindómi Adolf Hitler var hverki kristin ella andaligur. Men býttur var hann ikki. Hann visti, at tað fór at vera so nógv lættari bæði at fáa og varð- veita valdið, um hann fekk tey kristnu og teirra leiðarar í sín part. So hann lætst at vera andaligur og fólk fingu ta uppfatan, at talan var um ein trúgvandi førara, sum tey hevdu fingið. Hitler lovaði at tryggja og verja rættindini hjá kirkjum og samkom- um, og tað eydnaðist honum at fáa stuðul frá kirkjuleiðarum afturfyri. Sagt varð í eini yvirlýsing frá leiðar- um í protestantisku kirkjuni aftaná maktskiftið í 1933: »Ein mektig, tjóðskaparlig rørsla hevur gripið og hevjað okkara týska fólk. Ein stórsligin endurskapan av Ríkinum fer fram í teirri vaktu týsku tjóðini. Til hesa søguligu vend siga vit takksami eitt Ja. Hetta er ein gáva frá Gudi. Hansara er aleina æran.« Nu fingu Hitler og hansara menn innan tær ymsu samkomurnar og kirkjurnar møguleika at nýta kristindómin til gagns fyri tann politikk, teir vildu hava framdan. Og teir fingu sneggað kristniboð- skapin til, so hann fult út kom at svara til politikkin hjá teimum. Hvussu tað gekk sæst av eini talu,