mikudagur 30. oktober 2002síða 4

6 Nr. 208 - 30. oktober 2002 Nr. 208 - 30. oktober 2002 7 Sambandsflokkurin vil ikki pilka við ALS, fyrrenn hann hevur fingið fulla greiðu á, hvussu tað fer at ávirka skipanina ARBEIÐSLOYSIS- SKIPANIN Áki Bertholdsen – Vit ætla ikki at pilka við ALS, fyrrenn vit hava fing- ið fulla greiði á, hvussu tað fer at ávirka skipanina. Lisbeth Petersen, løg- tingskvinna, sigur, at sam- bandsflokkurin fer ikki at binda seg til at taka undir við uppskotinum frá hinum andstøðuflokkinum, javn- aðarflokkinum, um at hækka stuðulin úr ALS úr 70% av eini vanligari ar- beiðaraløn, upp í 80%. Seinastu tíðina hevur ALS verið nógv frammi í politiska kjakinum og rødd- ir eru frammi um at hækka útgjaldið, lækka inngjaldið og at brúka tað, sum fólk spara við at inngjaldið verður lækkað, til at fíggja eitt longt barnsburðarfar- loyvi við. Lisbeth Petersen heldur, at nú ALS skipanin er so nógv frammi, er tað umráð- andi ikki at taka nøkur óráð fyri. Tí vil sambandsflokkurin ikki taka nøkur sum helst politisk stig viðvíkjandi ALS, fyrrenn flokkurin hevur havt fund við ALS- stýrið fyri at vita, hvussu støðan hjá skipanini er, hvørjar ætlaninar eru og, hvussu ymsar atgerðir fara at ávirka skipanina. Flokkurin hevur tí biðið stýrið um fund, men enn er ikki avgjørt, nær fundurin verður. Lisbeth Petersen sigur, at annars er tað grundhugsan- in hjá sambandsflokkinum, at ALS er ein skipan, sum partarnir á arbeiðsmarkn- aðinum hava ábyrgdina av og at tað er umráðandi at politikarar geva stýrinum arbeiðsfrið. – Men nú ALS er so nógv frammi og javnaðarflokk- urin hevur lagt uppskot fram um at hækka útgjald- ið, sleppa vit ikki undan at taka støðu. Men áðrenn vit gera tað, vilja vit fegin hitta ALS stýrið á máli fyri at vita, hvørja støðu stýrið hevur til øll hesi málini, sigur hon. – Tey, sum eru arbeiðsleys skulu nú hava nógv meiri í stuðuli heldur javnaðarflokkurin, sum leggur uppskot fyri tingið um at hækka útgjaldið ARBEIÐSLOYSIS- STUÐUL Áki Bertholdsen Tey, sum eru arbeiðsleys, eiga at fáa meiriutgoldið úr Arbeiðsloysisskipanini. Tað heldur javnaðar- flokkurin. Kristian Magnussen løg- tingsmaður fyri javnaðar- flokkin, hevur tískil lagt uppskot fyri Løgtingið um at hækkað útgjaldið úr ALS úr 70% av eini arbeiðara- løn, sum tað er nú, upp í 80%. Hækkingin skal koma í gildi á nýggjárinum. Kristian Magnussen sig- ur, at tá ið ALS fór at virka í 1992, var tað ein stórur fíggjarligur bati fyri nógvar løntakarar, ið frammanund- an bara høvdu forsorgar- lógina at dúva uppá, gjør- dust tey arbeiðsleys. – Kreppan var longu tá farin at gera um seg, og fleiri og fleiri gjørdust ar- beiðsleys. – Skjótt gjørdist greitt, at ALS-skipanin ikki megn- aði at halda sínar skyldur mótvegis teimum, ið áttu at fáa arbeiðsloysisstuðul, og tí vórðu nógv tiltøk sett í verk fyri at tryggja teimum útgjald. Hann sigur, at ein avleiðing av tí var, at part- arnir á arbeiðsmarknaðin- um máttu rinda munandi meir til ALS, enn uppruna- liga ætlað, og landskassin læt milliónaupphædd í skipanina, umframt at ALS slapp at læna frá Samhalds- fasta Eftirlønargrunninum. Soleiðis bjargaði ALS sær sum frægast ígjøgnum tey fyrstu árini, og skipanin gjørdi sítt til, at vanlukku- liga støðan, ið tá var í sam- felagnum, ikki gjørdist uppaftur verri fyri mong, ið vóru arbeiðsleys. – Seinastu árini er støðan í samfelagnum batnað munandi og arbeiðsloysið hevur verið støðugt mink- andi. – Stýrið í ALS hevur boðað frá at gjaldið til ALS skal minka 1. januar og tá skulu arbeiðstakarar og ar- beiðsgevarar rinda 0,5% av lønunum inn í skipanina. Kristian Magnussen sig- ur, at frá 1992 til 1996, vóru útgjaldingarnar hjá ALS størri enn inntøkurnar. Men frá 1996 til dagin í dag, hava inntøkurnar verið væl størri enn útreiðslurnar og væntandi hevur ALS lagt einar 470 til 480 milli- ónir til síðis á nýggjárinum í ár. Verða tvífalt revsað Løgtingsmaðurin sigur, at hóast tíðirnar hava verið góðar seinastu árini, er út- gjaldið ikki hækkað yvir- høvur og er enn tað sama, sum tá ið skipanin fór at virka í 1992. – Tað skuldi ikki verið neyðugt át víst á, hvussu nógv skal til í dag fyri at svara hvørjum sítt, og at fólk, ið missa arbeiði, verða revsað tvífalt: Fyrst verða tey revsað einaferð við tað, at tey missa arbeiði og inn- tøkuna, men afturat tí fáa tey 70 % av eini vanligari arbeiðaraløn í arbeiðsloys- isstuðli. – Arbeiðsloysisstuðulin er eisini avmarkaður við tað, at útgjaldið í mesta lagi er 70 % av eini vanligari arbeiðaraløn. Men hóast løntakarar ar- beiða yvir, ella hava fingið meiri løn enn sáttmálin sigur, fáa tey onki frá ALS fyri tað og tí er veruligi inn- tøkumissurin hjá nógvum, ið gerast arbeiðsleys, nógv størri enn tann upphædd, ið arbeiðsloysisstuðulin verð- ur roknaður av. – Javnaðarflokkurin hel- dur ikki, at tað er sømiligt, at munur verður gjørdur á fólki, ið eru forðað at vera á arbeiðsmarknaðinum, og at tíðin nú er komin til at bøta um fíggjarligu korini hjá arbeiðsleysum. – Hámarkið fyri sjúkra- dagpening er 80% av eini arbeiðaraløn, og tey, ið eru forðað at arbeiða av sjúku ella barnsburði, kunnu fáa 80 % av eini arbeiðaraløn í forsorgarveiting. – Tí skjóta vit upp, at ALS-útgaldið eisini verður hækkað. Kostar 8,6 milliónir Kristian Magnussne sigur, at verður útgjaldið frá ALS hækkað til í mesta lagi 80 % av eini vanligari arbeið- araløn, fer útgjaldið úr ALS at hækka 14,3% til- samans. Í 2001 vóru 60 mió út- goldnar arbeiðsleysum, og væntandi verður upphædd- in áleið tann sama í ár. – Verður útgjaldið hækk- að upp í 80%, økir hetta so- statt um útreiðslurnar hjá ALS uml. 8,6 mió í 2003, verður talið á arbeiðsleys- um annars óbroytt. Harumframt verða út- reiðslurnar til forsorgar- hjálp øktar í mesta lagi 1,7 mió í 2003. Í fíggjarlógaruppskotin- um fyri 2003 metir lands- stýrið, at útreiðslurnar til forsorgarhjálp vegna ar- beiðsloysi verða 12 millión ir. Vilja vita hvat tey gera Arbeiðsleys skulu hava meiri stuðul – Tað er umráðandi, at vit ikki taka nøkur óráð fyri, sigur Lisbeth Petersen Nú er tíðin komin til at bøta um fíggjarligu korini hjá arbeiðsleysum heldur javnaðarflokkurin, sum hevur lagt uppskot fyri tingið um at hækka útgjaldið úr ALS -Tað hevði verið eitt ótrúliga skeivt signal at givið feløgunum, sum eru komin higar at leita eftir olju, um vit fóru at skerja játtina til Oljumála- ráðið heldur Eyðun Elttør, sum tó við- gongur, at virksemi verður rættiliga avmarkað næstu árini FÍGGJARLÓG OG SPARING Jan Müller Nú fíggjarlógin er til viðgerðar í teimum ymsu løgtingsnevndunum og tos- að hevur verið um spar- ingar er náttúrligt at spyrja tey ymsu landsstýrisráðini, um og hvar tey síggja møguleikar at spara. Eitt av teimum nýggjastu ráðunum er Oljumálaráðið. Enn er eingin lønandi oljukelda funnin og verður lítið virk- semi á Føroyaøkinum kom- andi tvey árini. Sær lands- stýrismaðurin í oljumálum, Eyðun Elttør nakran møgu- leika fyri at spara á játtanini til Oljumálaráðið, sum fyri næsta ár er sett til umleið 30 mill. kr. Eyðun Elttør viðgongur, at lítið virksemi verður á Føroyaøkinum næsta ár, men kortini heldur hann ikki, at hetta er rætta løtan at spara. -Nettupp í hesum døgum, har vit hava boðið út og tað framvegis eru fleiri nýggjar boringar og vit eisini skulu til at hugsa um eitt nýtt umfar, hevði tað verið eitt sera ringt tekin at latið oljufeløgun- um, at man niðurpriori- teraði Oljumálaráðið og tess arbeiði. - Tað eiga vit avgjørt ikki at gera. Eru tað ikki vit, sum hava vónir til at olja og gass kann verða funnið, so stendur illa til. Nú hava vit fingið oljufeløg at vísa okkara øki áhuga og bjóða seg fram og mugu vit bara vóna, at tey framhaldandi fara at vera her. Fólkini í Oljumálaráð- num hava nokk at gera. Kemur framleiðsla um ikki so langa tíð, tá er so sanni- liga brúk fyri at smíða nýggjar lóggávur. Aftrat hesum hevur ráðið eisini umhvørvi og útjaðaran sum part av sínum málsøki. So arbeiði er til allar hendur í Oljumálaráðnum vísir landsstýrismaðurin á. Eyðun Elttør sigur, at tá fíggjarlógin varð løgd til rættis varð avgjørt at halda seg til somu upphædd sum í fjør og tað, sum er hækkað, stavar frá nýggjum økjum, sum ráðið tekur sær av so sum kolagrevstur, skógar- røkt etc. Eingir pengar at spara í Oljumálaráðnum Eyðun Elttør, landsstýrismaður heldur ikki, at hetta er tíðin til sparingar í Oljumálaráðnum Framtaksgrunnurin endar einaferð enn í tinginum, tí nú fer Johan Dahl úr sam- bandsflokkinum um at leggja uppskot fram um at beina burtur allan iva um politiska stýring FRAMTAKS- GRUNNURIN Áki Bertholdsen Seinastuni tíðina hevur spurningurin um møguleik- an hjá landsstýrismann- inum at ávirka avgerðirnar hjá Framtaksgrunninum verið nógv umrøddur. Hetta er orsøkin til, at Johan Dahl, Løgtingsmað- ur fyri sambandsflokkin, nú fer at leggja uppskot fyri tingið um Framtaksgrunn- in. Tað er serliga í samband við tá ið nevndin í Fram- taksgrunninum skal veljast, at landsstýrismaðurin í vinnumálum hevur verið skuldsettur fyri at velja nevndarlimir í grunnin, sum vilja ganga hansara politisku ynskjum á møti og at grunnurin tískil er blivin eitt politiskt amboð í hondinum á landsstýris- manninum. Hendan ivan við Johan Dahl, løgtingsmaður hava manaðan i jørðina. Partarnir á arbeiðs- marknaðinum gera tilmæli Tí skjýtur hann upp, at her- eftir skulu nevndarlimirnir í Framtaksgrunninum veljast eftir tilmæli frá ymsum feløgum og stovnum. Hann skjýtur upp, at av teimum fimm limunum í nevndini í Framtaksgrunn- inum, skulu tríggir nevnd- arlimir veljast eftir tilmæli frá feløgum og stovnum. Fjórða nevndarlimin skal landsstýrismaðurin velja sjálvur og fimta nevndar- limin velja hinir fýra so í felag. Johan Dahl mælir til, at ein limur skal verða valdur eftir tilmæli frá sjey mannabólkinum hjá fakfe- løgunum. Í hesum sjeymannabólki eru Føroya Arbeiðarafelag, S t a r v s m a n n a f e l a g i ð , Sjúkrasystrafelagið, Havn- ar Arbeiðskvinnufelag, Havnar Arbeiðsmannafe- lag, Handverkarafeløgini í Føroyum og Fiskimanna- felagið, sum eru nøkur av teimum størstu fakfeløgun- um Annars skal ein nevnd- arlimurin í Framtaksgrunn- inum veljast eftir tilmæli frá Vinnuhúsinum og ein eftir tilmæli frá Búskapa- rráðnum. – Hetta fer at beina burt- ur allan iva um, at Fram- taksgrunnurin er politiskt óheftur, sigur Johan Dahl. Hann sigur, at í løtuni er tað so, at landsstýris- maðurin í vinnumálum vel- ur fýra av nevndarlimunum í Framtaksgrunninum og at hesir fýra síðani í felag velja fimta limin. – Framtaksgrunnurin, ið virkar sambært lógini um vinnurekandi grunnar, er ein sjálvseigandi grunnur. Sambært rættarligum grundreglum fyri grunnar er tað ikki loyvt stovnarum at hava ávirkan á ein grunn, sigur løgtingsmaðurin fyri sambandsflokkin Hann leggur afturat, at eftir uppskotinum er lands- stýrismaðurin ikki bundin av tilmælunum. Men velur hann ikki at fylgja tilmælinum, skal hann sjálvsagt hava eina sakliga og lógliga grund- geving fyri hesum. – Ein saklig og lóglig grundgeving kann vera, at ein tilmæltur limur ikki lýkur krøvini, ið viðtøkur- nar fyri Framtaksgrunnin seta til nevndarlimir. Í slík- um førum hevði tað verið rættast at biðið um nýtt tilmæli, sigur Johan Dahl. Eftur reglugerðini hjá Framtaksgrunninum, skulu nevndarlimirnir hava kunn- leika til vinnulig og bú- skaparlig viðurskifti. Teir kunnu ikki vera limur í fólkatingi- ella løgtingi og kunnu ikki samstundis vera nevndarlimir ella limir í stjórnunum í teimum fyri- tøkum, sum grunnurin er ella hevur havt fíggjarligt tilknýti til. Verður uppskotið hjá Johan Dahl samtykt, kemur tað í gildið næstu ferð nevndarlimir í Framtaks- grunninum skulu veljast 1. apríl næsta ár. Framtaksgrunnurin: Allur ivi um politiska stýring beinast burtur Johan Dahl mælir nú til at limirnir í Framtaksgrunn- inum hereftir skulu veljast eftir tilmæli frá fakfeløgum, arbeiðsgevarafeløgum og Búskaparráðnum fyri at tryggja, at grunnurin er 100% politiskt óheftur C M Y K 7 6