mikudagur 30. oktober 2002síða 9

16 Nr. 208 - 30. oktober 2002 Nr. 208 - 30. oktober 2002 17 longdist eftir at sleppa aftur til Føroya. Greitt er, at munur er á føroyska samfelagnum anno 1968 og anno 1990. – Tað fyrsti, eg gjørdi, tá eg kom til Havnar, var at keypa mær eitt býárkort. Alt var at kalla øðrvísi. Nú vóru heldur eingir trupul- leikar av nøkrum slag við fólk ella tílíkt. Sjálvur var eg eisini vorðin eldri, og eg royndi eisini at tilpassa meg samfelagið. Georg hevur nú Føroyar sum fast tænastustað. Van- ligt er, at mann skrivar ein sáttmála fyri eitt ávíst ára- mál, men tú kanst eisini fáa eitt fast tænastustað. Í Mjørkadali er mjørki 270 dagar um árið. Sjálv barakkin, har menn fyri tað nógva hava búð, er ikki meira enn 15 km.frá høv- uðsstaðnum. Men til jarn- tjaldið og múrurin fullu í 1989-1990 varð alt virk- semið í Mjørkadalið myrkalagt. – Vit kundu einki at siga fyri nøkrum. Alt skuldi vera loyniligt. Hetta setti so eisini gongd á gitingarnar, og tað vóru fólk sum fyri vist hildu, at vit høvdu atomvápn og rakettir liggj- andi í Sornfelli. Afturat hesum vóru nógvir spenn- ingar millum okkum og føroyska fólki. At alt var so loyniligt, og fólk vórður møtt av vápn- aðum vagtum, tá tey nærk- aðust Mjørka, og hetta provokeraði nøkur og setti gongd á gitingar. Frá okk- ara síðu var mann bangin fyri, at vinstrasinnaði fólk við samhuga við Sovjet kundu finna uppá at leka upplýsingar um útgerð og annað til fíggindan. Arbeiðið hjá okkum hev- ur verið júst tað sama, sum tað er nú. Eftir tvey skeið í Føroy- um, og samanlagt næstan sekstan ár, so er tíðin kom- in hjá Georg at fara frá. Herurin krevur, at fólk yvir trýss ára aldur verða koyrd á pensjón. Senior sergent Georg Sylvest Pedersen fer í hin 1. desember til Born- holm. Tríggjar mánaðir seinni byrjar hann síðani pensjónistalívið á Born- holm. Georg leggur stóran dent á, at hann er glaður fyri tíð- ina í Føroyum. Honum dámar væl smásamfeløg sum Føroyar og Bornholm. Í Føroyum hevur hann fingist við annað enn radaraeftirlit. Hann hevur verið guide hjá ferðafólki, gingið nógv í náttúruni og fleiri kenna hann óivað sum skemtara, sum hann hevur gjørt rættiliga fitt burturúr. Tá hurðarnar vórðu latnar upp í Mjørkadali, hevur tað fyri tað nógva verið Georg, sum hevur staðið fyri rund- ferðunum. Hann hevur gjørt nógv burturúr at savna tilfar um Mjørkadal. Hann hevur skrivað frásagnir um søg- una hjá støðini og lívið í Mjørkadali. Georg vónar, at tað verður onkur, sum í framtíðini fer at gera hetta arbeiðið. Vit ynskja Georg bestu eydnu í framtíðini. Frá sjálvari radarstøðini á Sornfelli niðan til radaran og tær báðar túgvurnar eru einir trýss metrar. Har hevur Georg verið óteljandi ferðir. Skulu vit siga frá søguni hjá Mjørkadali í stuttum, so byrjar alt við, at danski uttanríkisráðharrin Per Hækkerup í 1959 byrjar at samráðast við NATO um eina radarstøð í Føroyum. Gjørt varð av, at støðin skuldi byggjast á Sornfelli – i Mjørkadali - , sum tá lá rættiliga fjart frá øllum býar- ella bygdarkendum leiðum. Skipið “Vesterhavet” legði í 1959 at í Kaldbaks- botni, og so varð farið undir at gera fyrst veg og so seinni radarstøðina. Ein støð varð bygd á fjallsíðuni omanfyri Kald- baksbotn, í 250 m hædd. Sjálvt radarstøðin liggur 500 metrar longur uppi á Sornfelli. Hin 1. juli 1962 var Fly- ver Detachment 605 klárt at nýta sum partur av teirri donsku fráboðanarskipan- ini hjá flogvápninum. Hin 16. august 1963 verður støðin alment fráboðað at vera virkin. Plaseringin av støðini er strategisk fyri at fáa radararnar at dekka øk- ið millum Noreg og Ís- land. Síðani tá er navnið og manningin skift. Navnið hevur verið Flyvestationen Torshavn, men er nú part- ur av Færøernes komm- ando. Arbeiðsuppgávurnar hava fyri sovítt verið tær somu øll árini. At halda eyga við flogferðsluna í loftrúminum kring Føroy- ar. Í Mjørkadali halda teir bert eftirlit við flogferðsl- uni og geva boð undir ser- ligum umstøðum. Allir upplýsingar verða koyrdir víðari til ein sentral í Ong- landi. Radarstøðin er bygd í Kalda krígnum, og týdn- ingurin var eisini størstur tá. Radarstøðin var lukkað land til múrurin fall. Eing- in mátti vita nakað um, hvat gekk fyri seg í støð- ini, og hvussu útgerðin sá út. Hetta skapti eisini grundarlag fyri gitingum og mótstøðu móti støðini. Tá mest var at gera á støð- ini starvaðust eini 160 mans har. Ì dag eru allar hernaðar- ligar eindir í Føroyum samlaðar í Mjørkadali undir navninum Færøer- nes kommando. Í dag arb- eiða eini 85 fólk hjá Fær- øernes kommando. Ein partur av hesum er ikki hernaðarlig starvsfólk,. og fleiri føroyingar eru eisini millum starvsfólki. Søgan SAMRØÐA Orð: Heri á Rógvi Myndir: Finnur Justinussen Alt byrjaði við, at danska flogvápnið tørvaði seks hermenn at melda seg sjálvbodnar til at fara til Føroya og arbeiða á teirri nýggju radarstøðini. Hetta tilboðið fekk ein blaðungur Georg Sylvest Pedersen nakrar dagar áðrenn, hann skuldi útnevnast til ser- sjant. – Eg hugsaði beinanveg- in, at hatta ljóðaði lokk- andi. Eg visti so at siga einki um Føroyar. Eg visti, at Føroyar einaferð høvdu verið eitt danskt amt, og eg hevði einaferð sæð ein film um fuglar í Føroyum. So eg meldaði meg saman við fimm øðrum, sigur Georg. Teir seks, ið skuldi til Føroya, vistu einki um Før- oyar og fingu lítið og einki at vita. Georg minnist, at teir vórðu sendir umborð á Tjaldri, sum tá sigldi til Føroya, við einum ferða- seðli, og onkur skuldi taka ímóti teimum, tá teir komu til Føroya. – Vit ferðaðust í her- mannabúna, og tað var eis- ini vanligt, tá vit ferðaðust í arbeiðsørindum. Eg minn- ist, at fólk hugdu eitt sindur skeivt eftir okkum á túri- num, sum tá vardi hálvt- triðja døgn. Komnir til Havnar vórðu vit møttir av einum sivil- klæddum manni, ið koyrdi okkum niðan í Mjørkadal. Næsta vórðu vit kallaðir inn til ovastan, og vit vænt- aðu eina vanliga móttøku, men tað skuldi vísa seg, at tað var ein stórur feilur at ferðast í hermannabúna. Ovastin var í øðini, og hann spurdi okkum, um vit vóru úti eftir at byrja 3. veraldar- bardaga ella eitt nýtt klaks- víksstríð. Hetta segði Georg bein- anvegin nakað um viður- skiftini í Føroyum. Her vóru danskir hermenn ikki nøkur dreymasjón fyri í øll- um førum ein part av før- oyska fólkinum. Hetta var í august í 1964 – tvey ár eftir, at støðin í Mjørkadali var byrjað at virka, og eitt gott ár eftir, at Georg byrjaði í danska herinum sum værnepligtig. Georg var 21 ára gamal, tá fyri fyrstu ferð kom til Før- oya. Georg var nú partur av einari so gott sum nýggjari radarstøð í einum – fyri honum – meststum ókend- um landi, har stór mótstøðu var móti støðini. À hesari strategiskt plaseraði støðini skuldi Georg halda til ein fittan part av sínari drúgvu tíð í danska flogvápninum. Í 1964 var nógv øðrvísi enn tað er nú. Oyggjaveg- urin, sum var einasta rætti- liga flutningsleið til støðina í Mjørkadali, var ikki í ser- liga góðum standi, og var hann eisini í tveimum pett- um, so ferðast mátti til gongu, um tú eitt nú skuldi við flogarinum úr Havn. Alt fólkið, ið starvaðist í Mjørkadali, var frá danska flogvápninum. Uppgávan hjá teimum hevur allatíðina verið tann sama – at hava eftirlit við flogførum í før- oyskum loftrúmi. Støðin er partur av NATO, og á støð- ini verður fráboðan bein- leiðis til Onglands. Í Kalda krígnum var støðin týdn- ingarmikil fyri at halda eyga við fíggindaflogførun- um hjá Sovjet. Støðin hevur kortini ongantíð havt annað til uppgávu enn at fylgja við og boða frá. Okkurt samskifti kunnu teir hava við flogfør í sambandi við skeivar plaseringar ella neyðstøður, men hetta í ein rættiliga lítlan mun. Tá var tað upp á tað mesta arbeiddu 160 fólk á støðini í Mjørkdali. Ein stór útskifting var eisini í mann- ingini. Í nógv ár komu fólk at gera herskyldu í Føroy- um. Hesir høvdu ikki allir so góðan hug at vera í Før- oyum, og teir vóru verri enn so allir millum guds bestu børn, og fleiri strongdu við beistagerðum og øðrum um sambandi millum mjørkdalsmenn og føroyska fólkið. Teir (tað vóru næstan bara menn) flestu búðu í Mjørkadali, men yvir- menninir høvdu loyvi til at búseta seg aðrastaðni. Sjálvur flutti Georg í 1964 saman við øðrum til Kollafjarðar at búgva. Hetta var næstan av tilvild, tá hann ein dagin frætti um at hús stóð tøkt. Seinni flutti hann til Havnar at búgva. Hugburðurin móti teim- um fremmandu í Mjørka- dali gjørdist betri við tíðini. Tó royndu mjørkadalsmenn altíð at traðka varliga og ikki ganga í búnum millum manna. Í fyrstu atløgu gjørdist steðgurin hjá Georg smá fýra ár. Hann fór úr Føroy- um í mars 1968, og hann endaði, eftir stuttum steðg, á einari radarstøð á Born- holm. Tað er ikki fyrr enn hin 15. desember 1990, at Georg vendi aftur til Før- oya í tænastuørindum. Hesaferð við einari dóttur. Hann treivst væl á Borg- undarhólmi, men hugurin Georg S. Pedersen verður trýss ár í næstum, og hetta merkir, at hann fer frá sum tænastumaður í danska flogvápninum. Í alt hevur steðgurin í Føroyum verið smá sekstan ár Í desember fer Georg Sylvest frá vegna aldur í danska flogvápni- num. Ein stóran part av sínum næstum 40 árum í herinum hevur hann verið í Mjørkadali, har hann hevur upplivað føroyska samfelagið uppá gott og ónt C M Y K 17 16