hósdagur 31. oktober 2002síða 7

12 Nr. 209 - 31. oktober 2002 Nr. 209 - 31. oktober 2002 13 TÍÐINDASKRIV Amnesty International Russiska sambandsríkið: Gíslatøkan í sjónleikar- húsinum er enn eitt dømi um manglandi virðing fyri mannarættindunum. Amnesty International almannakunnger í dag eina frágreiðing um mannarættindabrot í Russ- landi. Samstundis fordøm- ir felagsskapurin gísla- tøkuna í einum sjónleik- arhúsi í Moskva og sigur, at hetta er enn eitt dømi um, hvussu skammiliga mannarættindini hjá van- ligum fólki verða vanvird í russiska sambandsríkin- um. Meðan tjóðin syrgir um sorgarleikin, tók Irene Khan, aðalskrivari í Am- nesty International undir og segði: »Eg syrgi um offrini og veiti syrgjandi familjunum og teimum, sum vóru likamliga og sálarliga særd av tilburð- inum mína djúpastu sam- kenslu.« Hon vísti á, at stríðið í Tjetjenia longu hevði kravt stór tap. Hon bað inniliga myndugleikarnar um at verja mannarætt- indini hjá øllum borgar- um, bæði russarum og tje- tjenum. 102 síður stóra frágreið- ingin hjá Amnesty Inter- national The Russian Federation: Denial of Justice‰, sum í dag (týs- dagin 29. oktober) verður almannakunngjørd í Moskva, vísir á umfevn- andi mannarættindabrot í Russlandi. Hon vísir, hvussu offrunum verður noktað rættvísi, og hvussu tey framhaldandi eru útsett fyri nýggjum manna- rættindabrotum. Tey, ið fremja brotsgerðirnar, sleppa vanliga snikkaleys og kunnu aloftast halda fram við sínum brotum. Hetta er fyrsta átakið móti Russlandi, og Am- nesty International krevur, at tað beinanvegin verða gjørd tiltøk fyri at berja niður týðandi mannarætt- indabrotini í Russlandi.. »Tann ræðuliga gísla- tøkan í sjónleikarhúsinum í Moskva er ein ræðandi áminning um óloystu støð- una í Tjetjenia. Vit hava fordømt hesa kriminellu atgerð sum eitt vanvirði- ligt mannarættindabrot«, segði Irene Khan. »Hendan hópgíslatøkan er enn eitt skammiligt mannarættindabrot, íbirt av einum stríði, sum hevur viðført stóra sorg og líðing hjá øllum, tað hevur rakt, í einum landi, har manna- rættindabrot eru vanlig, og uppreisn fyri tey sjáldan kemur fyri«. Tá ið fólk runt um í heiminum hugsa um mannarættindabrot í Russ- landi, hugsa tey um Tje- tjenia. Men tað tey fægstu vita er, at tað sama sum sermerkir tjetjenisku støð- una: at tey seku sleppa órevsaði, tíverri gjøgnum- seyrar alla kriminal- rættarskipanina í Russ- landi. Frágreiðingin hjá Am- nesty International (De- nial of Justice) vísir á mannarættindabrot í øllum landinum. Hesi umfata píning á politistøðum; ræðuligar, ómenniskjalig- ar og vanærandi umstøður í yvirfyltum fongslum, full av sjúkum; rasistiskan yvirgang móti etniskum og religiøsum minnilutum og fremmandum; burtur- flytingar, »hvørvingar« og píning, herundir neyðtøk- ur. »Ein oyðileggjandi ring- ur av mannarættinda- brotum finnst í Russlandi í dag. Um Putin, forseti, ynskir at fremja leiklutin hjá Russlandi sum stór- veldi, má hann byrja við at tryggja øllum í Russlandi veruligt rættvísi og rætt- indi«, segði Irene Kahn. »Í hesi avgerandi løtu í søgu Russlands, má Putin, forseti, vísa altjóða polit- isk leiðaraevni og ikki gera somu mistøk sum vestanfyri: at skerja mannarættindi fyri at berja niður altjóða terrorr- ismuna.« »Putin, forseti, má ikki nýta stríðið móti terror- ismuni til at sleppa undan at konfronterast við sýtan- ina av rættvísi, sum seyrar gjøgnum alt tað russiska samfelagið«, segði hon. Amnesty International kemur við mongum tilráð- ingum um, hvussu støðan skjótt kann betrast og vendir sær bæði til russ- isku myndugleikarnar og altjóða samfelagið fyri at taka undir við teimum. Tær umfata viðtøku av eini serligari revsilóg fyri harðskap í heimunum, stovnanina av einum óheftum stovni, sum skal kanna, hvussu ofta og hvar píningar koma fyri, og broytingar í skipanini við passum og skrásetingum, tí núverandi skipan elvir til skipaða diskriminering. Í frágreiðingini verður sagt frá fleiri persónum, sum hava verið fyri mannarættindabrotum. Hetta er ein teirra.- Marina T. varð steðgað av ferðslupolitinum í Yaroslavl 5. mars 1999, og tá teir hildu hana vera fulla, tóku teir hana við til eina avrúsingardeild. Tá hon var komin hagar, noyddu tríggir politistar og ein lækni hana at lata seg úr øllum, smekkaðu høvd- ið á henni móti einum veggi og slógu hana í and- litið. Hon sigur, at hon varð dragsað eftir hárinum inn í rúmið við síðuna av, har hon varð neyðtikin av fýra monnum. Undir rætt- arviðgerðini morgunin eft- ir sigur Marina T, at hon royndi at greiða dómar- anum frá píniningini, men at hann avbreyt hana og ákærdi hana fyri at hava brúkt seg móti politistun- um, áðrenn teir tóku hana. Marina T. kærdi, og tvey ár seinni undir endaligu rættarviðgerðini kom rætturin til ta niðurstøðu, at ein av politistunum við vilja hevði gjørt seg inn á hana og meinslað hana, men hann varð beinan- vegin náðaður og leyslatin aftur. Tveir aðrir politistar fingu treytaðan dóm og mistu rættin til at arbeiða sum politistar í tvey ár. Verjin hjá Marini T. hevur vrakað niðurstøðuna og rættarmálið heldur fram. Mannarættindi í Russlandi Heðin Mortensen løgtingsmaður Løgtingsmál nr. 100- 17/2002: Viðvíkjandi Grundlógarnevndini og arbeiði hennara 1. Hvussu nógv fólk eru - ella hava verið í starvi í sambandi við arbeiðið hjá Grundlógarnevnd- ini? 2. Kann landsstýrismað- urin upplýsa fyri ting- inum, hvat arbeiðið hjá Grundlógarnevndini hevur kostað higartil, og hvat roknað verður við, at arbeiðið í fram- tíðini fer at kosta? 3. Kann landsstýrismaður- in vísa eina útgreining fyri útreiðslurnar av grundlógararbeiðnum, síðani arbeiðið fór í gongd? 4. Hvussu stórur partur av útreiðslunum er ferða- útreiðslur, og hvussu eru hesar útgreinaðar? 5. Hvussu nógvan pening ætlar landsstýrið at nýta til grundlógararbeiðið í 2003? 6. Hava fólk, sum sam- stundis eru lønt í aðrari almennari tænastu, ver ið - ella eru sett í starv við løn? Viðmerkingar: Í februar 1999 samtykti Løgtingið at seta eina Grundlógarnevnd, sum skuldi lata landsstýrinum álit og uppskot til føroyska grundlóg í seinasta lagi 1. juni 2000. Hetta varð gjørt í sam- svari við samgonguskjalið, sum segði, at tá grundlógin var samtykt á Løgtingi, skuldi hon til fólkaatkvøðu í seinasta lagið ár 2000. Grundlógarnevndin byrj- aði sítt arbeiði av álvara á heysti 1999. Rímiliga skjótt varð funnið fram til ein arbeiðshátt, ið øll nevndin kundi standa saman um, hóast motiveringin var ym- isk. Hjá nøkrum nevndar- limum var málið fullveldi, meðan aðrir nevndarlimir gjørdu vart við, at teirra motivering heldur var, at arbeiðið kundi vera til nyttu á annan hátt. Í nevndini sótu heilir 16 limir, harav nakrir vóru politikarar, nakrir løgfrøð- ingar og nakrir samfelags- frøðingar. Skrivari var eisini settur í fast starv. Umframt eina ørgrynnu av plenum-fundum, har øll nevndin var við, og bólka- fundum, skipaði nevndin eisini fyri skeiði í manna- rættindum og hevði fleiri útlendskar serfrøðingar á vitjan. Eisini varð ein bólk- ur settur undir Grund- lógarnevndini, sum skuldi gera eitt uppskot til eina føroyska rættarskipan. Í bólkinum sótu serkønir løgfrøðingar umframt for- maðurin í Grundlógar- nevndini. Ætlanin var at skipa fyri hoyringum um ymsu evnisøkini og eisini á annan hátt at tryggja eina breiða kunning og eitt breitt orðaskifti í øllum landin- um, tá arbeiðið var liðugt, og alt skuldi so enda við eini fólkaatkvøðu. Men arbeiðið í Grund- lógarnevndini gjørdist drúgvari enn framman- undan mett, og í apríl 2001 samtykti Løgtingið at broyta lógina soleiðis, at nevndin skuldi lata lands- stýrinum eitt fyribils álit og uppskot til grundlóg (Grønbók) í seinasta lagi 1. oktober 2001, og endaligt álit (Hvítbók) 31. desember 2001. Men heldur ikki tann tíðarætlanin helt, og nú verður arbeitt við at seta grundlógarnevndina av nýggjum. Tað kundi tí verið áhuga- vert at fingið at vita, hvussu nógv fólk eru - ella hava verið í starvi í sam- bandi við arbeiðið hjá Grundlógarnevndini, og hvat arbeiðið higartil hevur - og væntandi fer at kostað. Eisini kundi verið áhuga- vert at fingið at vita, hvussu útreiðslurnar eru útgreinaðar, og um fólk hava verið - ella eru sett í starv við løn, sum sam- stundis eru í aðrari al- mennari tænastu við løn? Síðani fíggjarlógarupp- skotið fyri 2003 varð lagt fyri Løgtingið, hevur tað fingið nógvar atfinningar fyri, at ymiskar útreiðslur ikki hava verið tiknar við. Landsstýrismaðurin við fíggjarmálum hevur í tí sambandi sagt, at einki er sett á fíggjarlógina, sum krevur lógarbroyting. Fyri at seta grundlógar- arbeiðið í gongd aftur, má lógin broytast, og tí verður spurt, um heldur einki er sett av til grundlógarar- beiðið, og um hvussu landsstýrið ætlar at hesin peningur skal fáast til vega, um einki er sett av. Á Løgtingi, tann 24. oktober 2002 VIÐMERKINGAR Fyrispurningur til Høgna Hoydal, landsstýrismann Vágatunnilin p/f KB EL-teknik NCC Vága konsortiet I/S Dávid Reinert Hansen Knud Balle Niels Larsen Leynar, 29. okt 2002 TÍÐINDASKRIV TIL KUNNGERÐAR 29. OKT 2002 Eftir tingingar millum partarnar á byggiplássinum í Leynum og gjøgnum- gongd av arbeiðunum, ið eftir eru at gera, eru felags avtalur gjørdar, um neyðug tiltøk, soleiðis at Vága- tunnilin kann latast upp fyri ferðslu 10. december 2002. Eitt av umráðandi evn- unum, sum bleiv avgreitt, var, hvussu neyðugu ar- beiðini í sambandi við trygdarútgerð í tunlinum kundu fáast liðug á nøkt- andi hátt. Avtalurnar føra við sær at minni týðandi partar av arbeiðinum verða gjørdir eftir at ferðsla er í tunlin- um, her í millum ljósmast- rar við tunnilsmunnarnar og rundkoyringina í Leyn- um. Onnur írestandi arbeiði í sjálvum tunlinum koma at vera gjørd á náttartíð, tá tunnilin kann steingjast fyri ferðslu. Við avtalunum, sum nú eru gjørdar, eru ósemjurnar loystar og partarnir eru samdir um í felag at gera sítt besta fyri at tunnilin verður opin fyri ferðslu 10. dec. í ár. Vágatunnilin letur upp fyri jól UTTAN ÚR HEIMI Tað er ivasamt, um Danmark kann útflýggja Russlandi kekenska varafor- sætisráðharran, sum varð varðhaldsfongsl- aður í Keypmanna- havn í gjár DANMARK Árni Joensen: Tað var eftir upplýsingum frá russisku myndugleikun- um, at danska løgreglan gjørdi av at handtaka Akhmed Zakajev stutt eftir klokkan tvey gjáranáttina, og fyrrapartin í gjár av- gjørdi ein rættur í Keyp- mannahavn, at hann skal sita í varðhaldi í Danmark í 13 dagar. Russar vilja vera við, at Zakajev, sum er kekenskur varaforsætisráðharri, var við til at fyrireika gíslatøk- una í Moskva í síðstu viku, og teir vilja eisini vera við, at hann var uppi í yvir- gangsatsóknum árini frá 1996 til 1999. Russland hevur kravt at fáa Akhmed Zakajev út- flýggjaðan, men beint eftir úrskurðin hjá rættinum í gjár kom fram, at danir eru ikki á einum máli um, hvørt hann kann latast russum ella ikki. Danski sendiharr- in í Moskva, Lars Vissing, segði í gjár, at Danmark kann ikki útflýggja Akh- med Zakajev til Russlands, tí eingin slíkur sáttmáli er millum londini, og haraft- urat hevur Russland fram- vegis deyðarevsing, segði sendiharrin. Men í løgmálaáðnum í Keypmannahavn hava tey eina aðra áskoðan. Haðani varð sagt í gjár, at Danmark og Russland hava staðfest altjóða sáttmálan frá 1957 um at útflýgja brotsmenn, og at løgmálaráðið fer at nýta hesa samtyktina sum grundarlag fyri støðutaka- nini. Tað er løgmálaráðið, sum tekur ta endaligu avgerð- ina, og har fara tey nú at kanna tilfarið, sum russisku myndugleikarnir hava latið donsku løgregkuni um Ahmed Zakajev. Zakajev var í Keyp- mannahavn, tí hann hevði tikið lut í kekensku heims- ráðstevnuni, sum var har mánadagin og týsdagin. Myndugleikarnir í Nigeria fara ikki at góðtaka, at Amina Lawal verður steinað til deyða DEYÐAREVSING Árni Joensen: Myndugleikarnir í Nigeria siga nú, at teir fara ikki at góðtaka, at tann 31 ára gamla Amina Lawal verður steinað til deyða. Ein dóm- stólur hevur dømt kvinnuna til deyða, tí hon fekk eitt barn uttan fyri hjúnarlag, og eftir dóminum skal hon steinast til deyða. Dómurin vakti ans um allan heim, og nigerisku myndugleikarnir hava fing- ið ein hóp av mótmælum frá politiskum leiðarum, mannarættindafelagsskap- um og einstaklingum. Í nógvum londum vórðu undirskrivtir savnaðar ímóti deyðadóminum. Eis- ini nógvir føroyingar skriv- aðu undir eitt tílíkt mót- mæli. Nú er so líkt til, at tey nógvu mótmælini hava havt sína ávirkan, tí í gjár segði nigeriski varauttanríkisráð- harrin, Dubem Onyia, at stjórnin fer ikki at loyva, at Amina Lawal verður stein- að til deyða. Eygleiðarar halda, at av- gerðin hjá nigerisku mynd- ugleikunum hevur sam- band við vakurleikakapp- ingina Miss World, sum verður í Nigeria tann 7. desember. Frakland, Kana- da, Noreg, Belgia, Kenya og Fílabeinsstrondin hava boðað frá, at tey fara ikki at senda síni umboð til kapp- ingina sum mótmæli ímóti deyðadóminum ímóti Aminu Lawal. Sambært fyrireikarunum hava tey seks londini lovað at broyta avgerðina, verður deyðadómurin settur úr gildi. Fyrrverandi kona John Allen Mo- hammad, sum er skuldsettur fyri at vera snigskjúttin í Washington, tekur undir við, at hann fær deyðarevsing, er hann sekur SNIGSKJÚTTAMÁLIÐ Árni Joensen: Carol Williams, sum er fyrrverandi kona John Allen Mohammad, segði í einari sjónvarpssending, at er fyrrverandi maður henn- ara sekur í skuldsetingini, er tað rætt at døma hann til deyða. – Verður hann funnin sekur í at hava sitið í bili sínum og skotið ósek fólk, ja, so er tað rætt at døma hann til deyða, segði Carol Williams í sendingini hjá CNN. Sonur John Allen Muhammad, Lindbergh Williams, segði, at pápi hansara eigur at fáa ta revsing, sum hann hevur uppiborið. – Sjálvt um hann er pápi mín, so haldi eg, at ein heystar tað, ein sáðar. Var hann førur fyri at gera tað, sum hann er skuldsettur fyri, so má hann eisini taka avleiðingarnar av tí, segði sonurin. Amerikanska ákæruvald- ið hevur nú eisini sett tann 41 ára gamla John Allen Muhammad og tann 17 ára gamla John Lee Malvo í samband við eitt morð í statinum Washington á amerikansku vesturstrond- ini. Løgreglan hevur ill- gruna um, at tað vóru teir, sum myrdu ta 21 ára gomlu Keenya Cookí býnum Tacoma tann 16. februar í ár. Frammaundan eru teir báðir skuldsettir fyri at hava myrt tíggju fólk og sært trý onnur á leiðini kring høvuðsstaðin Wash- ington. Teir eru eisini skuldsettir fyri at hava myrt eitt fólk og sært ein mann í statinum Alabama fyrr í ár. Russisku myndugleik- arnir hava seinastu dag- arnar tikið fleiri fólk, sum verða løgd undir at hava havt tilknýti til kekensku uppreistrar- menninar, sum tóku meiri enn 800 fólk gíslar í Dubrovka-leikhúsin- um. Bretska útvarpið BBC visti í gjár at siga, at umleið 30 fólk eru tikin, og at bæðo politiskir ráðgevar og trygdar- menn eru millum tey tiknu. Longu mánadagin ljóðaði, at myndugleik- arnir høvdu tikið ein løgreglumann, sum varð settur í samband við gíslarænararnar. Í gjár doyðu tveir gíslar afturat á einum sjúkrahúsi í Moskva. Sambært myndugleik- unum eru 117 gíslar nú deyðir. Danin Wolle Kirk, sum er bóndi í Zimbabwe, liggur á einum sjúkra- húsi í høvuðsstaðnum Harare, eftir at nakrir ránsmenn lupu á hann og stungu hann fleiri ferðir við knívi. Sambært donskum sjónvarpi komu ráns- menninir til garðin hjá Wolle Kirk, har teir hóttu hann og konuna, fingu teir ikki teir virð- islutir, sum tey áttu. Tá tey sýttu fyri at lata teimum virðislutirnar, vórðu tey bæði bak- bundin, og síðani lupu ránsmenninir á Wolle Kirk og stungu hann 17 ferðir við knívi. Wolle Kirk hevur fleiri ferðir sagt, at hann ætlar sær at verða ver- andi í Zimbabwe, og at hann ætlar sær at verja sín bóndagarð har. Vatikanið í Rom hevur nú kunngjørt, at tað fer at lata almenningin fáa atgongd til skjøl, sum viðvíkja tíðarskeiðinum undan seinna heimsbar- daga. Nógvir søgufrøðingar og jødiskir felagsskapir hava leingi biðið um at fáa atgongd til skjøl, sum snúgva seg um páv- an Pius XII, sum doyði í 1958. Vatikanið sigur, at skjølini, sum almenn- ingurin fær atgongd til, viðvíkja tíðarskeiðinum frá 1922 til 1939. Eugenio Pacelli, sum pávin tá æt, umboðaði Vatikanið í týska høv- uðsstaðnum Berlin, áðr- enn hann gjørdist pávi, og jødiskir felagsskapir vilja vera við, at hann gjørdi lítið og einki fyri at steðga jødatýningini í Týsklandi undir seinna heimsbardaga. Ein tals- maður hjá jødiska fel- agsskapinum í Italia er vónsvikin av avgerðini hjá Vatikaninum, tí felagsskapurin heldur skjølini frá krígsárunum frá 1939 til 1945 vera tey týdningarmestu. Men tey vil Vatikanið ikki lata almenningin síggja – ikki enn í hvussu er. Fimtan sviar, sum vóru farnir til Cannes í Fraklandi at halda ein 30 ára føðingardag, fingu ein rættiligan skelk, tá teir fingu rokningina frá matstovuni, sum teir hildu føðingardagin á. Rokningin var upp á heilar 427.000 krónur. Maðurin, sum eigur matstovuna, sigur, at sviarnir m. a. keyptu eina fløsku av reyðvíni av slagnum Chateau Margeaux frá 1961, sum kostar 132.493 krónur. Sviarnir drukku eisini annað vín, og alt var av tí dýra slagnum, sigur matstovueigarin. Ein av sviunum sigur við Aftonbladet, at vínið varð sett á borðið, uttan at teir høvdu bílagt tað, og teir ivaðust ikki í, at tænarin skemtaði, tá hann legði rokningina á borðið. Sjálvur rindaði hann 50.000 krónur við bankakortinum. Ein dómstólur skal nú taka støðu til málið. Akhmed Zakajev fongslaður í Danmark Vil hava mannin dømdan til deyða, er hann sekur Amina verður ikki steinað til deyða Carol Williams, sum hevur verið gift við John Allen Muhammad, sigur, at hann eigur at fáa deyðarevsing, er hann sekur 30 tikin í Moskva Stungu danskan bónda Skjøl verða almenn Dýrur føðingardagur C M Y K 13 12