leygardagur 2. november 2002síða 7

12 Nr. 211 - 2. november 2002 Nr. 211 - 2. november 2002 13 Kristian Magnussen løgtingsmaður Løgtingsmál nr. 100-20/ 2002: Viðvíkjandi lógini um viðgerð av persóns - upplýsingum 1. Hvørji saklig atlit í lóg- ini um viðgerð av per- sónsupplýsingum metir landsstýrismaðurin seg hava, tá hann við nýggj- ari kunngerð ætlar at stegða Elektron í at samskifta við danskan tænastustovn? 2. Í hvønn mun metir landsstýrismaðurin, at lóggávan á teimum økjum, ið snúgva seg um viðgerð av persóns- upplýsingum, ger rætt- arstøðuna hjá persónum verri í Danmark enn í Føroyum? 3. Hevur landsstýrismað- urin fingið viðmæli frá fyrisitingini til at gera nýggja kunngerð um flutning av persóns- upplýsingum til útlond? og um so er, hvussu eru grundgevingarnar í við- mælinum? 4. Í hvønn mun forðar handilssáttmálin mill- um Føroyar op ES, at landsstýrismaðurin tekur atlit til, at før- oyskar teldufyritøkur fáa handilsliga serstøðu í mun til ES-fyritøkur, og at EDV-førleiki verð- ur varðveittur í Føroy- um? 5. Hvørjar tankar hevur landsstýrismaðurin gjørt sær, um møguligt rættarmál verður av- leiðing av fráboðaðu kunngerðini? 6. Hvørjar avleiðingar, metir landsstýrismaður- in, at fráboðaða kunn- gerðin kann hava fyri tær gjaldstænastur, ið føroyingum stendur í boði í dag? Viðmerkingar Drúgt orðaskifti hevur verið í fjølmiðlunum, síðan Elektron fyrr í ár søkti Dátueftirlitið um loyvi til at nýta donsku gjaldskipanina PBS, ið føroysku peninga- stovnarnir eru partaeigarar í, til at veita okkum betri gjaldstænastur. Aftaná fyrst at nokta fyri hesum møgu- leika, broytti Dátueftirlitið støðu og gav Elektron neyðuga loyvi. Orðaskifti hevur serliga verið millum teir, ið varða av Elektron øðrumegin og landsstýrismannin í lóga- málum hinumegin. Elek- tron heldur uppá, at lógin um viðgerð av persóns- upplýsingum loyvir teirra samstarvsvirksemi við danska tænastustovnin PBS, og at hetta sambært Dátueftirlitinum er loyvt. Landsstýrismaðurin metir ikki, at lógin heimilar slík- um virksemi, og hann hev- ur í sínari argumentasjón serliga víst til álitið, ið rættarnevndin læt Løgting- inum, tá lógin var til við- gerðar og var samtykt í Løgtinginum á vári 2001. Niðurstøðan hjá lands- stýrismanninum er, at tað er Løgtingsins vilji, at slíkar upplýsingar, ið talan er um, ikki skulu av landinum, og at hann vil gera tað, ið er neyðugt fyri at steðga hes- um virkseminum hjá Elek- tron. Landsstýrismaðurin hevur boðað frá, at hann ætlar at koma við nýggjari kunngerð, ið ger hetta púra greitt. Sum ein av teimun, ið var við til at samtykkja lógina um viðgerð av persónsupp- lýsingum, vil eg við hesum boða landsstýrismanninum frá, at hann ikki umboðar mín vilja í hesum máli. Eftir mínum tykki loyvir lógin, at upplýsingar kunnu flytast av landinum, um tað er sannlíkt, at lóggávan, í hesum førinum í Danmark, verjir einstaklingin líka væl sum føroysk lóggáva. Eg eri sannførdur um, at tað neyvan finst ein saklig grundgeving fyri at halda, at donsk lóggáva ikki tryggjar borgaran líka væl ella betur enn okkara egna lóggáva, tá talan er um at tryggja borgaran, tá per- sónsupplýsingar verða við- gjørdar. Endamálsorðingin í lóg- ini um viðgerð av persóns- upplýsingum er soljóðandi "§ 1. Lógin hevur til enda- máls at tryggja persóns- vernd hins einstaka, tá persónsupplýsingar verða viðgjørdar, soleiðis at persónsupplýsingar verða viðgjørdar við virðing fyri tí persónliga frælsinum og heimafriðinum og grundað á persónsupplýsingar við høgari góðsku." Høvuðsendamálið við lógini er sostatt, at tryggja persónsvernd hins einstaka, og er hetta tí einasta sakliga atlitið, ið landsstýrismað- urin eigur at taka, tá støða skal takast til, hvat ið sam- bært lógini er loyvt ella ikki. Er grundgevingin hjá landsstýrismanninum, at verja Elektron og harvið føroysk arbeiðspláss og føroyska vitan, eru hetta ósaklig atlit, ið hann tekur, ið einki hava við persóns- vernd hins einstaka at gera. Tað margháttliga í hesum málið er, at Elektron metir seg kunna nýta avmarkaðu arbeiðsorku sína til aðrar átrokandi uppgávur enn hesa, ið teir kunnu útvega sær úr Danmark, og at stovnurin frábiðir sær hesa, eftir mínum tykki, polit- isku uppíblanding frá landsstýrismanninum. Einasta atlitið, ið tykist vera hjá landsstýrismann- inum, er tað partapolitiska, og er hetta sum kunnugt ikki eitt sakligt atlit at taka og ikki í tráð við endamáls- orðingina í lógini. Embæt- isførslan hjá landsstýris- manninum minnir ikki sørt um tað, sum við einum donskum orði verður nevnt "magtfordrejning", og tað eigur Løgtingið ikki at kunna liva við. Viðlagt fyrispurningin- um er skriv frá P/F Elek- tron, sum stóð í Dimma- lætting undir teiginum "Meining" mikudagin tann 30. oktober 2002 undir yvirskriftini "GjaldSkipan- in lýkur øll krøv í verandi lóggávu". Tí verða spurningarnir settir. Samgongan hevur lovað ein skattalætta. Hvat er endamálið við einum skattalætta? Samgongan hevur sagt, at hon vil lætta um hjá borgarnum við einum skattalætta, so at tað skal gerast meira hugaligt at arbeiða. Hesum endamáli kunnu øll ivaleyst taka undir við. Hvat ger so Karsten Hansen? Hann boðar frá, at skattalættin skal figgjast við afturhaldi í lønum og øktum avgjaldsbyrðum á arbeiðsmarknaðinum. Hann ætlar sær við øðrum orðum at geva við einari hond fyri at taka tað sama aftur við hinari hondini. Er tað løgið, at okkara umsiting er vorðin ov dýr? Tað er stórt spill av skattgjaldarans peningi, um man skal brúka tíð og pengar úti í Fíggjarmálastýrinum fyri at uppfinna ein skipan, ið skal innkrevja tað sama, ið man letur í skattalætta. Hví sigur Karsten Hansen ikki bara sum er? Tað er ikki ráð til at lata skattalætta í løtuni. Nú síggja vit, hvat gyltu lyftini vóru verd um, at blokkurin kundi skerast niður við næstan 400 milliónum uttan at tað skuldi merkjast. Man segði seg enntá hava ráð til blokkniðurskurð og skattalætta! Nú síggja vit, at veljarin, sum ikki einaferð, er drigin uppá tráð í hesum máli. Vit hava eina fíggjarlóg, ið ikki hongur saman, og tosað verður um fleiri hundrað milliónir í almennum sparingum. Hetta er einki nýtt. Andstøðan ávaraði trúliga móti stóra blokkniðurskurðinum, men sam- gongan var hvørki til at høgga ella stinga í. Serliga tyktist Tjóðveldisflokkurin verða heilt immunur yvirfyri væl grundaðari búskaparligari argumenta- tión frá andstøðuni, og úrslitið síggja vit í dag. Og so tosa teir entá um at fremja fleiri skerjingar í blokkinum skjótast. Hvønn skaða hevði tað gjørt, um Tjóðveldisflokk- urin hevði tikið undir við einum blokkniðurskurði uppá 100 milliónir, soleiðis sum Javnaðarflokkurin skeyt upp? Tað hevði verið ein nógv hóvligari gongd, og so sat man ikki við einari slíkari mangulfullari fíggjarlóg i dag. Eitt er vist, og tað er, at føroyskt sjálvbjargni er sett nógv ár aftur í tíðina vegna forstokkutheit og manglandi búskaparligari jørðkontakt. Tað hevur ikki skortað uppá ávaringar frá kvali- ficeraðum fólki, men tiverri hevur tað víst seg, at allur konstruktivur kritikkur hevur verið kveistraður burtur við ákærum um "svart omaná svart" og "partapolitiskum tvassaríi". Gamla orðatakið sigur, at skjótt er skitið verk, og tað mugu vit og ikki minst Karsten Hansen ásanna í dag. DAGSINS MEINING Sosialurin Karsten Hansen og tann sokallaði skattalættin VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliassen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 4449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Rullandi redaktionin: tel. 220507 Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Fyrispurningur til Høgna Hoydal, landsstýrismann Jógvan við Keldu løgtingsmaður av ST- borgini í New York: Ymisku londini, sum hava fastan sess í ST, hava havt ta siðvenju, at umframt politikarar, hava eisini umboð fyri eitt nú arbeiðs- gevarar, arbeiðarafakfeløg og onnur feløg verið við. - Kanska áttu vit føroyingar at viðgjørt eina broyting. Sjálvandi verður ofta spurt, um neyðugt er, at tinglimir úr ymiskum lond- um, skulu vitja ST-borgina í New York, tinglimir, sum ikki beinleiðis umboða fasta sessin í ST- tinginum. Hetta eru mál, sum av og á verða havd á lofti í limalondunum og av fjølmiðlunum í umboðandi londum. Miðdepilin, Sameindu Tjóðir, hevur eisini onnur endamál enn at savna politikarar til orðaskifti, nevndarfundir, at taka lut í arbeiðnum í Trygdarráð- num, at tosa um menning av tilafturskomnum lond- um, eitt nú Afrika, viðgera álvarsemi av HIV/AIDS, og í felag við diplomat- iskum virksemi at fáa frið í lag, har kríggj herjar og gera átøk at byggja upp- aftur, tað ið lagt varð í oyði. YMISKIR FELAGS- SKAPIR UMBOÐAÐIR Umboðini úr ymisku lond- unum, sum vitja í tvær, tríggjar og í fýra vikur, eru vanliga onnur enn politik- arar, eisini eru tey mannað við umboðum úr eitt nú arbeiðgevara- og arbeiðara- fakfeløg, feløg, ið viðgera mannarættindi, javnstøðu, ungdómsfeløg og ST-lo- kalar felagsskapir. Uttan iva kundi verið áhugavert og av týdningi, at eisini føroyingar tóku hetta málið upp og kannaðu, um ikki hesir felagsskapir skiftust um at senda eitt umboð saman við politik- arum til ST ársfundin. MØGLEIKI FYRI GÓÐUM SAMBONDUM Her høvdu verið møgu- leikar fyri, at okkara skift- andi umboð - umframt politikarar - fingu góð og áhugaverd sambond við lond og felagsskapir. Í samband við teir fundir, døgverðar og tær resep- tionir, ið hava verið, eri eg komin í prát við fleiri av hesum umboðum, eitt nú við umboð fyri arbeiðsgevarar og LO úr Danmark, Noregi og Svø- riki, sum hava róst hesi siðvenju, sum nú hevur verið i fleiri ár, at teir eru við í sendinevndunum. Hetta hevur givið teimum gyltar møguleikar fyri sam- bondum og dyggum sam- størvum við ymisk lond. MIÐDEPIL FYRI SO MONGUM ST kann verða ein virðis- mikil miðdepil av stórum týdningi, um vit duga at brúka hesar møguleikar, har eitt fjølbroytt virksemi fer fram um allan heim og í øllum londum. Her er peningaumfarið eisini viðfevnt. Tí hevði kanska verið áhugavert at kanna møgu- leikarnar fyri eini broyttari skipan fyri samstarvinum við ársfundin hjá ST, sum hevur verið siðvenja hjá øðrum londum. Hetta kundi møguliga givið føroyska samfelag- num størri virði í samstarvi við tey lond, ið hava fastan sess í Sameindu tjóðum. VIÐMERKINGAR Tíðindabræv frá Brúkarasamtakinum Mikukvøldið hin 30. ok- tober 2002 var stovnandi aðalfundur hjá Brúkara- samtakinum, felag fyri brúkarar í Føroyum. Orsøkin til hetta tiltak var, at rættindi brúk- arans í Føroyum ikki eru nóg væl vard, lutvís tí at myndugleikar í ov lítlan mun tykjast at hava brúkaraviðurskifti í huga. Mett var tí neyðugt, at brúkararnir í Føroyum sjálvir taka seg saman í felagsskap við tí enda- máli at bøta um viður- skiftini. Ætlanin við samtak- inum er fyrst og fremst at virka fyri almennum brúkarapolitikki við dagførdari lóggávu í Føroyum, umframt at gera vart við brúkara- sjónarmið í dagliga orðaskiftinum. Eisini er ynski, at Brúkarasamtakið á ein positivan hátt verður málgagn fyri brúk- araáhugamálum, tá ið hesi skulu berast fram í konstruktivum kjaki við politisku myndugleik- arnar. Á stovnandi aðalfund- inum vóru viðtøkur brúkarasamtaksins sam- tyktar og vóru fimm nevndarlimir valdir. Hesir vóru Ingun Sim- onsen, Hans Pauli Strøm, Gunnleivur Dals- garð, Høgni Debes Joensen og Kristina Samuelsen. Sum vara- limur vóru vald Kate Sanderson og Edvin Joensen. Nevndina hevur skip- að seg við Ingun Simon- sen sum forkvinnu, Hans Paula Strøm sum skrivara og Gunnleivi Dalsgarð sum kassa- meistara. At enda skal verða nevnt, at talan er um sjálvbodnan felagsskap, at arbeiðið sum nevnd- arlimur er ólønt, og at virksemi ikki fevnir um persóns- ella einstak- lingamál. Longu á stovningar- fundinum vóru einir 30 einstaklingar og 5 av teim størstu fakfeløg- unum, ið teknaðu seg sum lim í Brúkarasam- takinum. Limagjaldið er sett til 100 kr. um árið - tað sama bæði fyri einstak- lingar og feløg. Tað fer sjálvandi at styrkja virkið hjá sam- takinum almikið, at so nógvir einstaklingar, feløg og stovnar sum møguligt eru við í fe- lagnum, og verður tí heitt á hesi um at tekna seg sum limir. Limir kunnu tekna seg á hesi adressu: Brúkarasamtakið, Postsmoga 165, 110 Tórshavn, ella við at venda sær til ein av nevndarlimunum: Ingunn Simonsen, tlf 317782/211696, t-postur: ingun@post.olivant.fo Hans Pauli Strøm, tlf 424044/221919, t-postur: hps@kallnet.fo Gunnleivur Dalsgarð, tlf 314868/311210, t-postur: gunnleiv@starvsmf.fo Høgni Debes Joensen, tlf 311832, t-postur: foe@foe.eli.dk Kristina Samuelsen, tlf 311883/211883, t-postur: kris@logting.fo Samtakið er óheft av øll- um partapolitikki, eins og tað er óheft av fíggjarligum ella øðrum seráhugamálum, men harafturímóti sum eitt aðalmál hevur eitt gott samstarv við feløg, politikkarar og stovnar. Hóast sjónarmið kunnu verða ymisk, so ynskir samtakið at skifta orð um slík í einum góðum anda. Jørn Astrup Hansen Formand for Elektrons bestyrelse Lov er lov, og lov skal hold- es, udtaler landsstyremand- en i lovanliggender, som mener, at P/F Elektrons samarbejde med PBS om et betalingsformidlingssyste m ikke er foreneligt med lagtingslov om behandling af personoplysninger. Heri er bestyrelsen for Elektron ikke enig. Helt efter loven ansøgte Elek- tron i øvrigt tidligere på året Dátueftirlitið om til- ladelse til at sætte betal- ingsformidlingssystemet i værk. Dátueftirlitið, som lagtinget i loven har indsat som øverste myndighed på området, meddelte herefter i juni 2002 P/F Elektron den ansøgte tilladelse. Som vi må forstå det, mener landsstyremanden, at Dátueftirlitið har læst lov om behandling af person- oplysninger forkert. Det er en opfattelse, som Elektron ikke deler. I andre retssamfund er det således, at hvis en borger finder, at en ad- ministrativ afgørelse er forkert, så kan han indanke afgørelsen for domstolene, som herefter tager stilling til, hvorvidt afgørelsen er lovmedholdelig. Her på Færøerne kunne det forekomme at være således, at hvis landsstyre- manden ikke bryder sig om en afgørelse lovligt truffet af rette myndighed, så skriver han blot en ny bekendtgørelse, som skal have virkning for den allerede trufne afgørelse. Andre steder er det domstolene, som fortolker lovene og herefter skriver en dom, hvorefter alle haver sig at rette. Hos os er det landsstyremanden, der fortolker lovene og herefter skriver en (ny) bekendt- gørelse, hvorefter alle .... Det kan nok forekomme, at Montesquieu, der ud- viklede magtadskillelses- læren, har levet forgæves. For hvad skal der dog blive tilbage for den dømmende magt (domstolene) at tage sig til, hvis den udøvende magt (landsstyremanden) gør det til en vane med nye bekendtgørelser ikke blot at regulere, men også at om- gøre, afgørelsen af enkelt- sager? Og hvad skal den lovgivende magt (lagtinget) tage sig til, hvis landsstyre- manden i stedet for at lægge et nyt lovforslag for tinget blot skriver nye bekendtgørelser? Med en uhindret adgang for landsstyremanden til at skrive nye bekendtgørelser, efterhånden som han finder behov herfor, er der vel i øvrigt en fare for, at vi ad bagdøren - helt uden om lagtinget - kunne komme til at indføre særlove. Det er en uskik, som ikke hører sig til i fredstid. Forløbet må give anled- ning til ikke blot undren, men også bekymring. Det må være således, at borg- erne kan disponere i tillid til afgørelser truffet af rette myndighed. Det kan ikke være ret, at en landsstyre- mand med nye bekendt- gørelser kan ændre grund- laget for dispositioner, som er truffet i tillid til gæl- dende lovgivning og med tilladelse fra myndig- hederne. Selvfølgelig skal Elek- tron overholde landets love. Men det skal landsstyre- manden vel også. Med forlov Onnur enn politikarar við á ferðini til ST TÍÐINDASKRIV 4. og 5. november 2002 hittast leiðarar í dagstovn- um í Føroyum til stevnu á Hotel Føroyum, har vit viðgera ymisk evnir, sum hava við leiðslu at gera. Ein av hesum spurning- um er: Hvussu fáa vit nøkta tørvin á pedagogum? So- leiðis sum gongdin er í dag, er ikki nóg mikið við einum flokki av pedagogum frá Føroya Læraraskúla um árið. Ynskja tit at vita meira ella at taka henda spurning upp í sending tykkara, eru tit vælkomin at venda tykkum til undirritaðu á tlf. 225222. Leiðarastevna fyri leiðarar í dagstovnum C M Y K 13 12