týsdagur 17. desember 1985síða 11

Nr. 144 — 17. desember 1985 frustrerandi uppliving á tann hátt. at tu verit um ål sum her er at Tinna, men dagarnir eru bert alt ov fåir Í Melk. á tí staðnum har nú tað ótrúliga benediktinarkleystrið Stift Melk liggur. lå um tað mundið, tå okkara tíðarrokning byrjar. ein sterk ur rómverskur skansi, Namare kall aður. og sunnari åarbakki av Donau var tann fasti verjugarður, sum rón verjar hildu seg til. Igjøgnum dalin her fóru hetjurnar úr Nibelungenlied á veg til og úr Húnalandi, henda veg komu fólkaferðingarnar, tær heilagu krossferðirnar, og her ferðaðust handilsfólk. Uppi á fjallarødini báðu- megin ánna sært tú tær harímillum teirru veldugu borgtoftirnar kendastu í Eysturríki og millum tær djarvast bygdu í Europa, Burg Agg- stein, sum vit eisini vitjaðu Stift Melk Frá gistingarhúsi okkara vóru tað 10 kn kovra til Melk, eftir % P k Ti KU í N i Fr insa! N VIÐ sa vit u Jarferðir K hild (Guðrun) til Hunalands. Ti steðgur gjørdur á ferðini í Melk, sum tá æt Medeliche, og har var veitslu- hald. Nú setur kleystrið sín stóra dám á býin. Tað liggur á einari høvd, sera sjónskt, tætt oman ímóti Donau. Og her lá longu áðrenn ár 900 eitt kleystur. Tann fyrsta fúrsta- og keis- araættin í Eysturríki, Babenbergar- nir, ið hevdu valdið i útvið 300 år, til ættin dyðin út um ár 1270, hevði leingi sæti í Melk, og vóru sera gávu- mildir móti kleystrinum, sum fekk nógva jerð frá teimum. Kleystrið er benediktinarkleystur. Tað var tann heilagi Benedikt frá Nursia, sum livdi frá ár 480 til 542, sum stovnaði henda ordan, hvers motto er: bið og arbeið. Sjálvur bú- settist hann á fjallionum Monte Cassino, í Italia, har hann læt byggja eitt kleystur, og har hann liggur griv- in. Tann seguliga áhugaði vil óiva minnst, at um Monte Cassino fóru harðir bardagar fram undir seinna heimsbardaga, millum týskarar og teir Sameindu. Kleystrið var lagt í sor, men er síðan uppaftur bygt. Tað kleystrið, sum nú liggur her, var bygt í árunum 1702 til 1738, og tað var ein kendur byggimeistari, frá barokkini, Jacob Prandtauer, sum gjørdi uppskot til og stóð fyri bygg- ingini av hesum velduga kleystri, eitt av teimum fínastu barokko listaverk- unum í Europa. Aftaná eina rundferð gjøgnum hetta listaverk, stendur tu undrandi við tankan um ta list, sum mannaheili hevur kunnað verið inspireraður til, og sum hendur hava kunnað formað. Kleystrið er líka liv- andi í dag, sum tað nakrantíð hevur verið. Mottoið: bið og arbeið, verður framvegis fylgt. 27 prestar eru knýttir at kleystrinum. Tað andaliga arbeiðið og sálarumsorganin verða tikin sera álvarsamt, og tann nógva jørdin krevur, at prestarnir eisini eru dugnaligir búnaðarmenn. Vit vóru eina rundferð við „guide“, her ein ung kvinna. Kleystur- bygningurin er 320 m langur. Tað eru tvær paralellar lonir, og ímillum hesar lonirnar stendur kirkjan, sum bæði uttan og innan er eitt undur- I Diirnstein verk av barokkum kynstri, i hvørjum einkultluti. A ferð okkara ganga vit gjøgnum »Kaisergang«, ein 196 m langur gangur, har mílningar hanga av allari keisarareðini, frá tí fyrsta babenbergaranum, Leopold I, seinast i 900-åra talinum, og til seinasta habsburgarin, Karl, sum måtti siga trúnuna frá sær í 1918. Vit koma so gjøgnum tey høli, sum utgjørd eru til at vísa fram, og sum lysa søgu og virki kleystursins. Sum so mangt annað kleystur og borg her i landinum, so hevur hetta kleystrid eisini sini »Kaiserzimmer«, har keis- arin hevur bud, tå hann vitjadi. Og eitt »Napoleonzimmer« vantar heldur ikki. Sjålvt um Napoleon kom her til Eysturriki sum ein rånsmadur, so greidir tann unga daman okkum frå, at hann er ein av teimum »prominentastu« persónum, sum hava vitjað kleystrið. Tann 10. nov. 1805 kom hann framvið her, vestani- frá, í vogni við 8 hestum spentum fyri. Abbatin tók ímóti honum á hevuðstrappuni, í fullum ornati, og helt eina fagnaðarreðu fyri honum á latíni, og Napoleon búði nakrar dagar í kleystrinum. Búskaparliga grundarlag kleystur- sins byggir á 3 virkistættir: land- búnað, skógarrakstur og ferða- mannavitjan. Til kleystrið hoyra 2800 ha av jerð, og benediktinar- munkarnir eru óferir búnaðarmenn. Nógvir turistar vitja her, í 1984 var talið nakað yvir 300.000, og tey leggja væl av peningi eftir seg á staðnum. Kleystrið rekur eisini ein studentaskúla í hølum sínum, ny- og gamalmálslig linja, við 500 næming- um. Harav verða so nakrir tiknir burturav og sendir til ávísar lærdar háskúlar, til akademiska útbúgving. við einum framtíðar virki innan bene- diktinarordanin fyri eyga. Vit koma út á ein veldugan svala, síggja haðani beint niður í Donau, og fara so inn á bókasavnið. Benediktin- arordanin hevur gjert nógv vart við seg á tí bókmentaliga ekinum. Í kleystrum teirra eru savnað úrslit av vísindarligum og serliga humanist- iskum arbeiði gjøgnum øldirnar. Vit eru í einum stórum høli, bókaryggur við bókarygg allar veggirnar runt. Í hesum heli standa 16.000 bind, og tað eru 5 høli til av somu stødd, ti samlaða bókatal kleystursins er uppá umleið 100.000 bind. Harafturat eiga teir um 2000 handrit frá 9. til 15. eld og 850 bind frá teirri tíðini, prent- kynstrið var funnið upp, og tað var um ár 1500. Hetta er millum tey sterstu kleysturbókasevn í Europ -. Eg havi lisið onkustaðni, at teir eisini áttu eina Gutenberg-bíbil, og tær eru virðismiklar. Men aftaná seinna heimsbardaga, tá kleystrinum terv- aði nógvar ábetur, var henda bíbil seld, fyri at fáa fíggjað umvælingar- nar. Mønigsee Síðsta vitjan á rundferðini var í kirkjuni, sum er so ómetaliga vakurt og sterkt prýdd, við arkitektoniskum einkultlutum og veggja- og lofts- málningum, sum er so egið fyri barokkina. Myndin sigur betur enn orð frá, hvat vit sóu. Hetta var ein uppliving, vit seint gloyma, og her kundi man gingið í dagar, og allað tíðina funnið nakað nýtt. Borgtoftir á hverjum tindi Økid Wachau, hetta um 30 km langa strekkið, har Donau fer igjøgnum ein tronga, Donaudalin, kann av sonnum sigast at vera eitt kjarnuøki í europe- iskari søgu. Henda veg fór øll ferðsla, bædi eftir landi og eftir ånni, millum Norðureuropa, Meðalhavið og Mið- eystur. Ófriðarligt var, so at teir, sum hevdu lensharrarættindi her, mm