leygardagur 28. desember 1985síða 23

5. Nr. 147 — 28. desember 1985 Ljósins ljós — Ljóðsins ljóð Heðin M. Klein „Ljóðsins ljós<, yrkingar. Egið forlag 1985. 50 kr. Fyrst tú hoyrir, at nýggja yrkingasavnið eftir Heðin M. Klein eitur 'ljóðsins ljós' kemur ferð á hugflog- ið, og hon ekist, tá ið tú lesur á permuni, at savnið í veruleikanum eitur „Ljóðsins ljós<. Men tá ið tú so kemur til fyrstu síðuna inni í bókini verður tú kanska fyrst heilt í ør- viti, tí nú stendur >Ljóð- sins ljóð<, men síðani varnast tú, at skil er í hesum — hóast annað heitið er ein prentvilla. Hetta er einki annað enn ein heppin prentvilla, ið gevur heitinum á bókini eina eyka merking, ið samanfatar savnið á sín serliga hátt. Yrkingarnar ikki bert lýsa, tær ljóða eisini, og myndirnar eru bygdar á tað, sum hoyrist og sæst. Tað hevur altíð verið nakað serligt við heitun- um á bókunum hjá Heðini M. Klein. Tey kunnu vera heilar yrkingar í sjálvum sær, sum »Væmingar og vaggandi gjålv« (1969) og samstundis lýsa inni- haldið í bókunum sum »Strandvarp« (1983). Í >Ljóðsins ljósi“ eru yrkingar um listina, „Listin kann vera< og »Yrkjarin«, um ástinaí ti vakra og sansaliga »Konuljédi«, um lívs- spurningar í náttúruyrk- ingunum »Gras« og »Løg- ir og líkindi“, og um hug- flogið hjá skaldinum og barninum í »Gandandi« og »Barnsins summar«. Hetta eru yrkingar, har skaldið sjålvt stendur i miðjuni — tað eru sann- feringar og innaru uppliv- ingar hjá skaldinum, ið verða lýstar. Aðrar lýsa sinnisrørslur settar í gongd av ytri ávirkan og upplivan — hetta eru t.d ferðayrkingarnar, »Summar á Fjóni<, »Høg- tíða, »Fuglar í Oslo« og „Reykjavík by Night«, har fremmanda umhverv ið, náttúra og fólk verða lýst, og skaldið sjálvt heldur seg eitt sindur burtur frá. Ein yrking, „Til tey vitandi«, er ognað Erlendi Paturssyni og minnir á, hvussu týðandi tað er, at lata onnur fáa part í vitan síni. Og ein er ognað Hans Andriasi Djurhuus, har Heðin hevur sett kendar partar úr m.e barnarimum saman í eina heild, sum leggur dent á varandi virðið í skaldskapi tan ara. . Broyting Hoyrnin og sjónin eru i miðdeplinum í fyrstu yrk- ingini, „Listin kann vera<, sum greiðir frá, hvussu list kann vera vorðin. Í hesi yrkingini verður samband knýtt við undanfarna savnið »Strandvarp«, har ein yrking eitur »Morgun«, sum sigur frá, tá ið sans- arnir eru á tremur og alt er vorðið til mynd. Hendan myndin er listin, og um hana verður sagt at >hon er sonn sum sorgin / lut- leys sum hon<. Hendan samanberingin kendist í so gjørd, men í >Ljóðsins ljøåsi« verður hon lýst nærri. Sorgin og listin hava tað felags, at teir sópa alt annað til viks, ein sansar bert hana — sorg- ina og/ella listina. »Listin kann vera« sipar ikki bert til »Morgun« i »Strand- varpinum«, men eisini til »Myndarødina«, sum lysir óvirknu, bommetandi áskoðararnar í biografi. Cowboyfilmurin, ið verður vístur, er endaleysur allir filmar eru eins, gjerdir av umboðum fyri tey, ið hava valdið á heiminum. Og filmurin er amboðið til at varðveita valdið á okkum. Men i yrkingini »Listin kann vera« hevur skaldið slitið hetta haftid og ger sjálvt filmin, »geri min film / við egnum ljósi / og ljóði<. Hendan fyrsta yrkingin í »Ljédsins ljósi“ vísir greidliga ein mun millum nýggjasta savnið og und- anfarna. Í tí fyrra kendist eingin vegur burtur úr óvirkseminum í biograf- stólinum, nú skapar skaldið sær loysnina sjálvt. >Ljóðsins ljós< tykist at vera meira bjart- skygt enn »Strandvarp«. Nívandi ivin og óttin um sjálvan seg, spurningurin um ætlanina við lívinum og sambandið við hini varð í »Strandvarpi« lýst við myndum, ið rukku niður á botn í sinninum og settu av og á hol á tað. Hetta slagið av myndum eru ikki frammaliga nú Men tað merkir ikki, at somu evni ikki verða við- gjerd í báðum sevnunum, tað verða t.d. kaldligu viðurskiftini millum fólk kenslukuldin Yrkingarhátturin er vvirhevur tann hesum báðum sevnunum Ofta byrja tær við eini uppliving, sum verður lýst við eini mynd, ið síð- ani flytur seg yvir í aðrar myndir, broytist og um- skapast. Stundum verður endað við eini nidurstødu sum i >Sjónarhvarvið<. I &Aftur við hús< er tað het at kenna ' Minna minn sami í HEÐIN M. KLEIN YRKINGAR EGIÐ FORLAG 1985 verður lýst við vætu- myndum: keldur, ráki, aldubrot. Yrkingarnar i „Ljóðsins ljósi“ eru orða- ríkari enn í »Strand- varpi<. Tað ger tær minni torskildar, men tað ger tær eisini avog á nakað leysar, sum t.d. »Reykja- vík by Night<. Heldur enn yrkingarhátturin = tykist lagið — innihaldið — at vera broytt. Yrkingarnar í >Ljóðsins ljósi benda á, at skaldið er komið til sættis við lívið og heimin, hóast tað als ikki tekur undir við øllum ella heldur væl standa til. Hetta kemur fram í tveimum yrking- um, sum finnast at menn- ingini og mentanini í okk- ara parti av heiminum, „Vit sum eru so tung á flogi« og >So leingi tað varir«. Tekniska menn- ingin stendur fyri skotum, hon sum hevur gjert hern- aðarligu menningina meguliga. Men eisini ger- andisteknikkur okkara fær sítt — skip, bilar og flogfør, sum gera okkum for fyri at ferðast skjótt- skjótari-skjótast. Atfinn- ingarsemi móti imperial- ismuni í Grenlandi er at finna í >Hjálp til sjálv- hjålp«, har skaldið setur HEÐIN M. KLEIN €G FORLAG 1983 |) Skyggjandi tanngarður Lysandi smil Tin barkalåtur | Og síðani Angar Kvirrleikans rokkahjarta Kryrrunar kyrra Góðsku Nirvana Og sálar dogg. Elskaða. Húð tín Av lettum vindi og luft. Fevningur tín Sum nýturkað klæði Friskleikans pistr í blóði. Síða 23 Konu ljóð Títt blíða eyga | Loyndar setleiki | Treytar leyst Ein leta í lýðku. seg í grenlendingsins stað fyri at kenna, hvussu tað er at vera fremmandur heima hjá sær sjálvum, hvussu tað er at vera >húskallur í hesum / landi / sum er alt ov stórt / til min at røkja«. Ein orsek til, at so illa stendur til í menniskjuheiminum, verður lýst í yrkingina »Imillum«, sum lýsir tey trongu korini kærleikin hevur at virka í. Yrkingin reksar upp, hvussu tey eru, t.d. plássið millum eggina og knivsbakkan, blunkið og sjónina ella millum himprið og líka- sæluna. Viðgerðin og metingar- nar hjá Heðini av mentan okkara, lívshátti okkara — sivilasjónskritikkurin — rekkur frá atfinningum móti mentanarligu pining- ini her hjå okkum sjålv- um, til hernadardubbing- ina og til samhug við grannar okkara, sum sam- bært valdandi hugsan eru stytri á leið komnir enn vit. Permur og innihald Permumyndirnar til tey bæði seinastu sevnini hjá Heðini hevur Bárður Jákupsson gjert, og tær hava uppiborið nekur orð. Eg nevndi at munur er á lagnum í »Strandvarpi« og >Ljóðsins ljósi — tað fyrra er meira hugtungt enn tað seinna — permu- myndirnar lýsa hendan munin á ein annan hátt. Perman á »Strandvarpi« hevur ein togenda ella okkurt annað, ið liggur samanringt ella knýtt mitt í myndini, og sum tekur nógv pláss. Hetta knýtta samsvarar við, at savnið viðger mest hug- tyngjandi sinnisrerslur. Men uttan á >Ljóðsins ljós< eru flykrur, sum hava ymiskt skap, ymsa stedd og ymiskan lit. Tær liggja spjaddar, eins og yrkingarnar í savninum lýsa ymisk viðurskifti list, ást, hernaðardubbing imperialismu og rnsins myndaheim, sl erður lýstur i >Barnsir umm- ari«: Ja minnist tú ga 1 gjøgnum hålvg afturlatin eygnalok flåkrandi ljósar virvaldar Og legði tú eygun: saman kámti tú kortini dagin. Nakað tað sama ber tað til at uppliva, tá ið tú lesur yrkingarnar hjá !}'eðini Maian Simonsen