týsdagur 7. januar 1986síða 11

Nr. 2 — 7. januar 1986 ikki til at misskilja. Sum tá ið tikið verður til um hin góða borgaran, at hann „liggur ikki ti almenna til byrðu eins og onnur, sum politikararnir leiftra fyri dagliga« (Dagblaðið 7. jan. 1976, mín undirstriking). Tað hendir seg, at teir fátæku ressast. Og teir taka seg saman. Og teir stovna feløg og flokkar. Og teir kalla seg sosialistar. Og teir krevja bata. Og tað, teir ynskja, kann vera so einfalt. Tað er ikki stuttligt, tá bernini hjá tær dagliga ganga og renna skríggjandi undan napalmi og fragmentatiónsbumbum. Og teir fátæku gera upp- reisn og reka kríatúrini á dyr. Í aðrum londum eru mål- ini onnur. Steðgur á jarðarspekulatión, steðgur á korruptión, lenir, ið ikki verða máaðar burtur av prís- vekstri, ein busskipan, in bilfríur miðbýur. Men tá saman um kemur, er málið at skapa eitt samfelag, har steðið og miðdepilin ikki er pengar, men menniskjan. Men teir ríku hava sínar filosoffar. Og hesir filosoffar kalla seg liberalar. Og teir kalla seg individualistar. Og ivaleyst hava teir hver sítt serliga »ego«. Og kortini eru teir sum togaðir úr tonnum á hvejum eðrum. Teir hugsa tað sama, siga tað sama, halda tað sama. Teir eru hóp- framleiddir á setrum og í skúlum teirra ríku. Og tí teir í hugsan, og mangan í atburði við, eru nærri frumskóg- inum enn nútíðar siðmenning, er tað ein beinrakin teknari, ið letur teir hava hala (Dagblaðið 23. jan. 1976). Og filosoffur teirra ríku leggur sína bleiku skrivstovu- hond á herðarnar á tí fátæka. Og hann sigur við hann: „Tá ið tú vilt beta um tíni kor, og tá tú saman við líkum tínum berjist fyri einum samfelag, har ell hava somu vakstrarlikindi, so er tað øvundsjukan, ið býr undir. Qvundsjúkan, min vinur, klæðir tær ikki. (Dagblaðið 23. jan. 1976). Og lokkandi heldur hann agninum fyri nøsini á ti fátæka. Og hetta agnið er tað sama, lika frá Kapstaðnum til Hoydalar. Tjansurin. >Gloym tínar líkar. Gloym samanhaldið. Royn fyrst og fremst at sæta tær sjálvum. Tú hevur tjansin. Hver veit — kanska verður tú eina ferð ein Carnegie ella ein Rockefeller ella ein Kjølbro?« Ti tað ræður um at klintrast. Og fáa fótin á teir niðriundir. Og hetta eitur á máli teirra ríku „virkisfýsni< (Dagblaðið 23. jan. 1976). Men lat okkum nu, harra bladstjøri, snúgva okkum aftur til hin ríka. Hjá honum ræður um eitt: at gera sum minst og fáa sum mest burturúr. Og tí hann ikki tímir ella vil gera erligt arbeiði, verður hann ein fidusmakari Og ein máti er at fáa sær eitt agentur. Og fyri hverja knappanál ella hárklemmu, agenturin selur, fær hann nekur oyru. Og eru tað vegteinar ella gravimaskinur ella asfalt, verða oyruni til milliónir. Og situr hann í býráðn- um, kann hann noyða tann fátæka at keypa nettup sínar gravimaskinur ella sítt asfalt. Og hetta eitur liberal- isma. Og stórvegis arbeiði ger hann ikki, men væl gagn- ast honum. Og hann kallar sín vinning avansa. Og tað ljóðar so fínt. Men í grundini er tað eitt slag av sosial- hjálp. Sum tann fátæki letur tí ríka. Ið ikki vil gera er- ligt arbeiði. , Og fyri hesa sosialhjålp verða synir teirra ríku sendi út í fremmand lond. Og teir ganga á fremmandum strætum. Og teir lesa og studera og hyggja seg um. Og teir hava líkindi til at hvessa sítt vit og rúmka sín sjónarring. Og ímeðan situr heimafólkið og bíðar í spenningi. Hvat far at spyrjast burturúr? Ja, hvat hevði tå væntað ? Víða flog og rúmu ræsur heimsborgar- ans? Toleransu hins víðfarna? Europeiska veingja- suðið? Eitt kunnleikans gos uttan úr teirri víðu verð? Men her krevur tú helst ov nógv. Tí so er ikki. Og hvenn boðskap hevur hann at bera, heimafturkomin ? Jú, gren- lendingahatur (Dagblaðið 31. aug. 1974). Og blámanna- virðing (Dagblaðið 31. aug. 1974). Og fikkuheimspeki um liberalismu og sosialismu á Det Bedste stigi (Dag- blaðið 23. jan. 1976). Og troðkaður upp í ein krók veit hann sær ikki svinri ráð enn persónligt briksl, utspilling og ósannindi. Og eitt spæl hevði verið at fingið hann inn um rimarnar, har summir av undangongumonnum og hetjum hansara eisini hava sitið. Og hann tykist tær líkur óvitanum, ið ikki kann verja seg og tí fer at grýta við runubløkum. Og tú spyrt teg sjálvan — er hetta ein góður borgari ? Og tær renna í hug orð skaldsins, at eveteir, sum vidast føru, ju nettup mangan voru tey størstu bygdafrell! Og tá id ein tíð er liðin, taka teir ríku seg saman og stovna ein flokk. Og endamálið við hesum flokki er at varðveita ta samfelagsligu beinagrind, sum ber teimum uppi. Og at forða fyri royndum teirra fátæku at skapa eitt rættvísari samfelag (Føroya Sega eftir H. Samuel- sen og P. M. Rasmussen, bls. 103-104). Og hesin flokkur er flokkur teirra fáu. Og tí ræður um at fáa fólk at halda, at hann er flokkur teirra mongu. Og tí verður hann kall- aður fólksins flokkur. Og hesin flokkur hevur serlig eyðkenni. Hann vil so fegin eitast at vera ein sámuligur flokkur. Ein hampamannaflokkur. Og rætt er tað, at tað finnast hampamenn í flokkinum. Men tað eru ikki teir, ið geva flokkionum andlit. Tað eru aðrir. Og tá ið teir fátæku taka seg saman og vilja beta um síni kor og um landsins kor, tá er tað so sum so við hampiligheitini. Og tá ið blaðmenn teirra ríku skulu svara aftur, standa teir ofta fastir. Teir eru ikki ovbyrjaðir av argumentum. Teir hokna ikki undir í vitan. Teir eru ikki nivdir av sóma og víðskygni. Og so loypa teir framav. Og tann hampuligi gekkaskorturin dettur niðurfrá. Og undarlig orð koma burtur úr teimum. »Snorhvølpur«. Hver segði hatta? Ein Nyhavnsgangstari, ið aldri hevur brúkt annað enn illbenir og ókvæmisorð? Nei. Maðurin er lærari. Uppal- ari. Hampamaður. Hygg at orðinum eina ferð aftrat, harra blaðstjóri. Har stendur tað. »Snorhvølpur«. Ja, eg skilji væl, at tygum hyggja burtur. Orðið er líkasum eitt sindur ótýdligt. Ikki heilt stovubært. Ikki fyri hampa- fólk. Men hetta er helst orðalagið, teir brúka í flokki teirra ríku. Og tú spyrt teg sjálvan eru hetta góðir borgarar? Flokkur teirra ríku vil so fegin eitast at vera ein frælsisflokkur. Ein flokkur. ið verjir tað persónliga frælsið hjá landsins borgarum. Og hann elskar hetta frælsið av heilum huga, men eitt ræðist hann, og eitt hatar hann meira enn alt annað. og tað er at landsins borgarar brúka hetta sama frælsið. Tað er gott at hava til dagdvelju á flaggdøgum og fólkafundum, tað er hugnaligt at hjúkla um upp undir val og á floksveitsl- um, men brúkast skal tað fyri alt í verðini ikki. Og vágar onkur av landsins borgarum, sum betalir sín skatt og ger sítt arbeiði, at siga sína hugsan, soleiðis sum hann hevur rætt og skyldu til í einum demokratiskum sam- felag, fær hann oman yvir seg bukkuspannir av lygnum og persónligum briksli (m.a. Dagblaðið 31. aug. 1974) Og hann fær at vita, at hann kann tiga, tí hann er jú drankari ella nassari ella snýtari. Og hetta er lygn. Og tað kann prógvast, at tað er lygn. Men teir frælslyntu hampamenninir í flokki teirra ríku fýra ikki fyri at siga ósatt. Og hinir borgararnir í landinum, hampamenn. sum ikki vilja koma sær út í ringt orð, hugsa við sær sjálvum: nei, best er at tiga. Og skuldi onkur torað at sagt nakað, ger hann tað undir dulnevna. Men teir flestu siga einki. Og soleiðis tagnar fjøldin undir terrorveldi teirra frælslyntu. Og soleiðis eydnast tað journalistisku skósveinum teirra ríku at binda fólkið niður og geva tí tunguband. Og ivaleyst er hetta ein uppgáva, sum semir seg nettup flokki fólksins. Og hetta tunguband er líka dygt sum í nekrum landi eystan jarntjaldið. Og tú spyrt teg sjálvan — eru slíkir menn góðir borgarar? Flokkur teirra ríku vil so fegin eitast at vera ein tjóð- skaparligur flokkur. Ein flokkur við kærleika til lands- ins mål og mentan. Og tað er ivaleyst m.a. ti hann hevur eitt blað. Og hetta blað er helst ætlað sum ein málsligur og mentunarligur láturverji. Og tað átti tað í hvussu so er at verið, tí málið í landinum er steðugt í andglett- inum. Og tú letur blaðið upp og lesur eitt nú hetta: >Í hesum tíðum... kemur ein rúgva av sokalladum miks- aðum hjúnum til Føroya« (Dagblaðið 20. aug. 1975, mín undirstriking). Og tú situr og tanlar hesa vendingina eitt sindur. Hon er rasistisk, men rasisma er jú ger- andiskostur í hesum blað. So lat tað fara. Men máli0ð. Tað er líkasum nakað rátt og barbariskt við hesi vend- ing. Hon kundi ikki verið havd á lofti í einum skoti í Hattarvík ella millum túnini á Velbastað. Hon er fremmand. Funnin í eini kestarennu í einum útlendsk- um stórbýi. Ella kyknað upp í einum í odd og egg syn- tetiskum jerðildi. Hon kann bara vera segd og skrivað av fólki, sum av álvara hevur mist sítt tjóðskaparliga fótafesti. Og tú lesur víðari í blaði teirra ríku. Og tad0 er ein háð móti málinum í landinum. Og tú lesur um »ego« og »happy end«. Dumban úr landssuðri og bosið úr ti enska málinum verður troðkað inn á eitt verjuleyst fólk. Og tá ið láturverjarnir fyri menning og máli landsins skulu lýsa sínar djúpastu kenslur, kann tað ikki sigast á móðurmálinum. Tá má farast í onnur mál. »Come on boys<. »Lonely are the brave« (Dagblaðið 28. jan. 1976). Og tú spyrt teg sjálvan: eru hetta góðir borgarar? Men í flokki teirra ríku eru ikki bara ríkir. Mangan fjeppast fátækir uppii. Sum trúgva upp á tjóðskapar- ligu kávalótir teirra ríku. Og tað eydnast onkrum teirra at koma sær fram. Og hann vísir hegni og gávur og arbeiðshug. Og kann henda, at hann verður blaðstjóri á blaði teirra ríku. Og hann er trúfastur og hugagóður og stødufastur bæði í vid- og mótstreymi. Og árini ganga. Og hóast hann verjir ein flokk, har mangir sita væl og har mangir sita feitt, sjabbar hann einsamallur og óhjálptur og ofta eisini ólentur. Og hann eldist og troyttast. Og brátt er skeiðið fullrunnið. Men sigurs- kransurin — hvar er hann ? Teir verða tó býttir út, bæði í eystur og vestur. Men eingin er til hansara. Og tá ið hann ikki orkar meira, verðir hann sparkaður út í myrkrið. Tí hava teir ríku nakran moral, er tað frum- skógarmoralurin. Millum teirra er ikki pláss fyri takksemi ella sámiligheit. Og maðurin, sum kom úr fátækum korum. og sum brúkti sítt lív til at verja flokk teirra ríku og áhugamál teirra, doyr beiskur og vón svikin og sleptur upp á fjall. Og á gravarbakkanum stendur tann ríki. Og nú ræður um at krógva klernar og leggja andlitið í eina hóskandi sorgblídnislegu. Hvenn skortin skal eg fara í? Og er eitt orðatak við hondina ella ein skaldaborin regla? »Gev mær eina blómu “ Og tá ið sjakalurin fer at yrkja og mannúlvurinat gráta. ja, tað er ein legin sjón. Og tá id tann trugvi tænarin er farin undir grenu torvu, halda summi, at hansara eldhugi og trúfesti og arbeiðshugur kundi tænt eini betri sek Flokkur teirra ríku var einaferð ein feroyskur flokkur. Hann er runnin av eini rerslu, ið vildi verja mál og ment- an, sið og sóma. Sjálvstyrisrersluni. Í hesi rerslu vóru frægar kvinnur og frægir menn. Og ein teirra gekk eina summarnátt uppi millum fjalla. Og hugtikin og lyftur upp um gernaidsdagin av ellum tí undurfagra, hann sá og hann hoyrdi, mælti hann fyri sær sjálvum í hesi inn- blástu letu: >Feroya fólk, hugsa heviskt, djarvt og høgt«. Og hóast hann elskaði sítt land og sitt mál og sítt fólk, firnaðist hann ikki fyri at giftast við danskari konu. Og bróður hansara, oddamaðurin í rersluni, giftist við íslendskari konu. Og soleiðis vóru bæði Sverri og Jó- annes »miksadir«, sum tað eitur á serferoyska máli teirra ríku, og stóð tað til blað teirra ríku, høvdu teir vallað havt innivist í landinum. Men tá var flogið hægri og ræsurnar rúmari. Og mangir í hesi rerslu vóru sosial- istar. Og summir vóru kommunistar. Og tá bar væl til at vera góður kommunistur og góður feroyingur. Síðani hendi eitt og annað. Nyggjar tíðir komu. Og sjálvstýrisrerslan klovnaði á eðrum sinni. Og flokkur teirra ríku varð stovnaður. Og hann hevði framvegis tær tjóðskaparligu kávalótirnar, men hansara endamal var fyrst og fremst at verja og fjálga um vinnulívið. Og fyri onkran var hetta helst gott. Og kanska var tað eisini seguliga neyðugt. Men fyri flokkin og fyri tjóð- skaparligu menu hansara var tað ikki vandaleyst. Tí við hesum politiska umskifti fylgdi ein lyndisbroyting og ein hugsanarbroyting. Aður hevði borið væl til hjá sosialistum at arbeitt innan rersluna. Og mangir vóru sosialistar ella sosialt hugadir. Tað eru nøvn, ið glitra! M. S. Viðstein, Regin i Líð, J. H. Poulsen, S. P. úr Kon- oy. Men nú var sosialisma eitt ókvæmisorð. Og nýggjar hugsanir, ið altíð hamast uppá, har kampitalisman fær fótin fyri seg, kyknaðu upp: rasisma, antikommunisma, chauvinisma (tann óektaða, bringubrætta nationalism- an, sum peningavaldið roynir at dylja sítt mentunaroyð- andi virksemi við). Og ivaleyst vóru mangir hampa- menn í flokkinum. Men tað vóru og eru ikki teir, ið geva flokkinum andlit. Og frá at vera kyndlar í tjóðskapar- stríðnum gjørdust oddamenn hansara skósveinar hjá kapitalinum. Og flokkurin gjerdist ein felsk vera. Eitt kloddafyl av ótýdligum, fremmandum hugsanum í fitt- ari, sámiligari tjóðskaparskikkju. Kapitalurin í førovsk- um klæðum. Framhald á síðu 14