hósdagur 7. november 2002síða 3

4 Nr. 214 - 7. november 2002 Nr. 214 - 7. november 2002 5 Danskir løgfrøðingar og mannarættinda- felagsskapurin Human Rights Watch ivast í teimum ákær- unum, sum russisku myndugleikarnir hava ímóti kekenska politikaranum Akh- med Zakajev, sum situr varðhaldsfongsl- aður í Danmark ZAKAJEV-MÁLIÐ Árni Joensen Líka síðani kríggið í Ke- kenia byrjaði, hevur mannarættindafelagsskap- urin Human Rigvhts Watch víst á og prógvað, at báðir partar í krígnum hava framt krígsbrotsverk, men felags- skapurin sigur seg ikki hava nakað tilfar, sum bendir á, at Akhmed Zakajev er sek- ur í krígsbrotsverki. Týsdagin handaði al- menni russiski ákærin danska løgmálaráðharran- um, Lenu Espersen, nýtt tilfar í málinum, og hetta tilfar fer løgmálaráðið í Keypmannahavn nú at kannað. Kekenia-serfrøðingurin hjá Human Rights Watch, Dietrich Lohman, segði í gjár, at tað verður ógvuliga trupult hjá russisku mynd- ugleikunum at legja fram próvtilfar, sum kann fáa ein danskan dómstól til at gera av at útflýggja russum Akh- med Zakajev. - Tað tilfarið, sum vit higartil hava sæð, tykist ógvuliga veikt. Tað avger- andi er, at russar kunnu prógva, at Zakajev veruliga hevur eftirlit við sínum deildum, og at hann veru- liga hevur givið beinleiðis boð um krígsbrotsverk. Tað undrar meg, hava russar tílík prógv, sigur Dietrich Lohman. Russisku myndugleikar- nir hava fyrr sagt, at Zaka- jev var við til at leggja gíslatøkuna í Moskva her- fyri til rættis, men sum skilst hava teir ikki latið dønum nakað tilfar, sum snýr seg um tað málið. Danir ivast eisini Í Danmark halda fleiri løgfrøðingar, at tað seinasta russiska próvtilfarið er ikki nóg mikið, til at teir kunnu krevja kekenska varafor- sætisráðharran útflýggjað- an. Jens Vedsted-Hansen, professari á lærda háskúl- anum í Århus, heldur, at russisku myndugleikarnir standa veikir í málinum ímóti Akhmed Zakajev. Hann vísir á, at tær ákær- urnar, sum russar nú eru komnir við, snúgva seg um tilburðir undir tí fyrra krígnum í Kekenia, og at kekenar sambært einum sáttmála við russar ikki kunnu dragast til svars fyri tað, sum tá hendi. Jørn Vestergaard, lektari á lærda háskúlanum í Keypmannahavn, undrast á, at russar høvdu einki ímóti at tingast við Zakajev í Moskva fyri einum ári síðani, og at teir nú krevja hann útflýggjaðan sum yvirgangsmann. Eva Smith, professari á lærda háskúlanum í Keyp- mannahavn, heftir seg ser- liga við, at russar eru ikki komnir við nøkrum tilfari, sum knýtir Zakajev at gíslatøkuni í Moskva, hóast teir fyrr hava sagt, at hann var við til at fyrireika gíslatøkuna. Eva Smith ivast tí í, at russar yvirhøv- ur hava nakað tilfar í hesum málinum, og sum heild heldur hon russisku ákær- urnar vera veikar. Ákærurnar Tær seinastu russisku ákærurnar ímóti Akhmed Zakajev snúgva seg um tilburðir miðskeiðis í nítiár- unum. Sagt verður, at Zaka- jev stóð á odda fyri einum brotsmannabólki, sum framdi fleiri brotsverk og yvirgangsatsóknir: Í oktober í 1995 burtur- flutti liðið hjá Zakajev tveir medarbeiðarar hjá russiska ákæruvaldinum. Tað eydn- aðist at fría teir. Í januar í 1996 burtur- flutti liðið tveir prestar, sum seinni vórðu funnir skotnir. Í mars í 1996 hersetti liðið hjá Zakajev eina lítla herstøð í Grosnij. Meiri enn tíggju russiskir hermenn doyðu. Í august í 1996 hersettu Zakajev og menn hansara eina jarnbreytarstøð í Gros- nij. Meiri enn 300 løg- reglumenn vórðu særdir. Herumframt vilja russar vera við, at Zakajev og menn hansara framdu fleiri krígsbrotsverk í økinum Urus Martan, og at fleiri sivilfólk doyðu. Eisini siga teir, at Zakajev nýtti kjallaran í sínum egnu húsum til fongsul. Har vóru bæði særdir og deyðir russiskir hermenn og løgreglumenn, sum vórðu latnir teirra avvarandi ímóti loysigjaldi. Ivi um russisku ákærurnar ímóti Akhmed Zakajev – Talan skal vera um eina lýsing, ið lýsarin hevur goldið fyri, skal hon verða ólóglig sambært rúsdrekka- lógini, sigur Finn Ougaard RÚSDREKKA/ANALYSA Heri á Rógvi Í Løgtingslóg nr. 20 frá 10. mars 1992 um innflutning og sølu av rúsdrekka stend- ur soleiðis at lesa: § 19. Øll reklama í før- oyskum fjølmiðlum og tíðarritum, útbýting av reklamuseðlum o.t. við- víkjandi sølu, skeinking og útflýggjan av rúsdrekka er forboðin. Hetta er eisini kjarnin í tí so nógv umtalaðu Restorffs málinum, og hetta verður eisini grundarlagið í ákær- uni í komandi rættarmálin- um móti Føroya Bjór, sum skal byrja í næstum í Føroya Rætti. Tað er § 19., sum sorin- skrivarin metir, at Restorffs bryggjarí breyt við teirra lýsing, sum snúði seg um páskaløg og orðið "øl" varð eisini á lýsingini. Sorinskrivarin, Jørgen B. Petersen, metti – útfrá ein- ari samlaðari meting – at talan var um brot á lógina, og álegði tískil Restorffs bryggjarí at gjalda 10.000 kr. í bót umframt sakar- málskostnaðin. Útfrá dóminum, sum vit bert hava fingið endurgivn- an, kann lesast, hvat dóm- arin leggur í § 19. Hann metir útfrá sjálvari lýsning- ini og próvførsluni í rættin- um, at hugsað verður um øl við lýsingini, og hetta er greitt brot á lógina. Tað, sum hinvegin er kanska enn meira áhuga- vert, er tulkingin hjá fútan- um í málinum. Tað er fútin, ið ákærumyndugleiki, og hansara tulkingar av lógini eru sostatt avgerandi fyri, hvat kemur fyri dagin í Føroya rætti. Verður eitt mál fráboðað fútanum, so hevur fútin skyldu til at kanna málið. Um hann heldur tað vera neyðugt, skal hann eisini reisa ákæru. Eitt nú sendi Restorffs bryggjarí fútanum ein fyrispurning um lýsingar hjá Føroya Bjór, og hetta gjørdi, at fútin fór undir at kanna hesar lýsingar og seinni eisini reisti ákæru. Á rættarfundi í málinum millum ákæran og Restorffs kom fram, at fútin tulkar § 19 soleiðis, at talan skal vera um ein hópfjøl- miðil, eitt nú Dimmalætt- ing og Sosialurin, ella eitt tíðarrit, t.e. eitthvørt, sum kemur út regluliga. Nevnt varð eisini lýs- ingar fyri sterkum øli í Álmunakkanum fyri nøkr- um árum síðani. Hetta sær fútin einki skeivt í. Orsøkin er tann, at Álmunakkin ikki er nakar fjølmiðil, og hann kann heldur ikki metast sum eitt tíðarrit. Við øðrum orðum ber so til at stað- festa, at í einari føroyska útgávu, eitt nú árbøkur ella líknandi, ber væl til at lýsa við sterkum øli ella brenni- víni. Í § 19 stendur eisini orðið "reklama" at lesa. — Talan skal vera um eina lýsing, ið lýsarin hevur goldið fyri, skal hon verða ólóglig sambært rúsdrekka- lógini, segði Finn Ougaard, varafúti, eftir at dómurin varð sagdur í Restorffs málinum. Er talan hinvegin um redaktionelt journalistiskt tilfar, kann einki forboð setast ímóti at vísa og viðgera rúsdrekka av sterk- ara slagnum. Gjaldið avgerandi Akhmed Zakajev Mynd: Reuters So leingi goldið ikki verður fyri tað av einum lýsara, kunnu fjølmiðlarnir vísa, hvat teir hava hug til um rúsdrekka. Eitt nú í hesum førinum við Okkara Kokkum í SvF, har greitt verður frá um hóskandi vínsløg Mynd: Álvur Haraldsen Leiðslan á Restorffs fekk greitt at vita, at teir mugu halda seg til tíðindafundir og annað líknandi, um teir skulu fáa umtalu um teirra sterka løg Mynd: Jens Kristian Vang Játtanin til serviðgerð uttanlanda gerst støð- ugt dýrari, og tí er neyðugt at endur- skoða lógina og áseta eitt loft yvir, hvørjar viðgerðir á sjúkra- húsum uttanlands, føroyska heilsuverkið vil gjalda fyri. Tað sigur Bill Justinussen, landsstýrismaður í heilsumálum, sum kann staðfesta eina meirnýtslu á hesi játtan uppá 20 milli- ónir krónur, sammett við játtanina á fíggjarlógini HEILSUVERK Jón Brian Hvidtfeldt Bill Justinussen, landsstýr- ismaður í heilsumálum, noyðist at biðja løgtingið um 20 milliónir krónur afturat, til at gjalda fyri ta viðgerð, ið føroyingar fáa á sjúkrahúsum uttanlands. Talan er um viðgerðir, ið føroyska heilsuverkið ikki sjálvt megnar at bjóða. Føroyska sjúkrahúslógin heimilar yvirlæknum at senda sjúklingar til Dan- markar til viðgerðar, um so er, at viðgerð ikki kann veitast í Føroyum. Tilsam- ans 60 milliónir krónur eru settar av á fíggjarlógini í ár til endamálið. Men nú árið fer at halla, vísir tað seg, at samlaða rokningin fyri at senda føroyingar til viðgerð uttanlands kemur upp á 80 milliónir krónur. Bill Justinussen vísir á, at sjúkrahúslógin heimilar yvirlæknum at senda sjúk- lingar og avvarandi uttan- lands, gerst tað neyðugt, og tí slepst ikki undan at játta 20 milliónir afturat til hesa konto í ár. Landsstýrismað- urin í heilsumálum vísir á, at samsvar er ikki millum heimild og ábyrgd á hesum øki, tí meðan tað er læknin, sum avgerð, hvussu nógv skulu sendast av landinum at fáa viðgerð, so er tað landsstýrismaðurin, sum hevur fíggjarligu ábyrgd- ina. Bill Justinussen leggur afturat, at sum lógin er smíðað, so gevur hon lækn- unum óavmarkaða heimild at senda sjúklingar av land- inum til viðgerðar, tá teir meta tørvin vera til staðar. Henda heimild bindur landskassan til at gjalda rokningina, eisini um hon fer uppum játtanina á fíggj- arlógini. Og tað eru hesi viður- skifti, sum landsstýrismað- urin í heilsumálum ætlar sær at broyta. Hann vísir á, at lógin skal broytast, so samsvar er millum tann, ið tekur avgerðina, og tann, ið hevur fíggjarligu ábyrgd- ina. Sum dømi um eina loysn nevnir Bill Justinus- sen at ein nevnd, millum annað umboðað við lækn- um og myndugleikum, kundi gjørt av, hvør skal fáa viðgerð uttanlands. Henda nevnd skuldi so eisini havt ábyrgdina av, at játtanin verður hildin. Bill Justinus- sen ásannar tó, at tíðun kann vera trupult, fyri ikki at siga ógjørligt, neyvt at áseta eina játtan til hetta øki. - Tað fer altíð at vera trupult at halda seg til játt- anina, tí her er talan um eitt øki, har nýggir og betri, men ofta eisini dýrari, við- gerðarháttir verða mentir, umframt at tað kann kann vera misjavnt, hvussu nógv fólk hava tørv á viðgerð, vísir Bill Justinussen á. Fólk skulu sjálvi gjalda Í Heilsumálaráðnum verður í løtuni arbeitt við at broyta sjúkrahúslógina, so avgerð og fíggjarlig ábyrgd verða tvinnað saman. Tað vil siga, at myndugleikin, ið sendir sjúklingar av landinum, eisini hevur ábyrgdina av at halda játtanina. Ein týðandi partur av hesum arbeiði er at finna út av, hvar tænastu- støði í føroyska heilsuverk- inum skal liggja. Ella við øðrum orðum: hvørjar við- gerðir, ið føroyingar fáa uttanlanda, heilsuverkið skal gjalda fyri, og hvat fólk sjálvi skulu gjalda fyri. Hetta eru spurningar, ið Bill Justinussen vil hava reistar í løgtinginum. - Vit eru í dag í tí støðu, at játtanin til serviðgerðir uttanlands bara hækkar og hækkar. Tí noyðist løgting- ið at siga, hvat vit hava ráð til, og hvat føroyska heilsu- verkið skal bjóða í fram- tíðini, sigur Bill Justinus- sen. Sjálvur er landsstýris- maðurin longu farin í holt við at kanna, hvussu til ber at tálma nýtsluni av ser- viðgerðum, ið føroyska heilsuverkið keypir uttan- lands. Hann nevnir tvey dømi um viðgerðir, har heilsuverkið, tvs. lands- kassin, í dag betalir fyri viðgerðina, og tí eru ó- keypis fyri brúkaran. - Í dag rindar heilsu- verkið millum annað fyri at fólk, ið ikki kunnu gerast við barn, kunnu fáa ísáðing ella »kunstig befrugtning« í Danmark. Hetta er ein við- gerð, ið kanska kostar umleið 40.000 krónur, men sum er ókeypis fyri brúk- aran. Her mugu vit spyrja, hvørt tað er rætt, at før- oyska heilsuverkið skal gjalda, ella at brúkarin sjálvur skal gjalda fyri hesa viðgerð, eins og gjørt verður t.d. í Norra, vísir Bill Justinussen á, og nevnir sum annað dømi, at heilsuverkið í dag rindar fyri at fólk, ið eru sera sjónveik, kunnu fáa ókeyp- is eygnaviðgerð í Danmark. - Vit noyðast at seta okkum sjálvum spurningin, hvørjar tænastur heilsu- verkið skal gjalda, og hvat fólk sjálvi mugu gjalda. Í dag er játtanin til servið- gerðir uttanlands nærum at rokna sum ein »blanco- checkur«, av tí at vit polit- iskt ikki hava gjørt okkum greitt, hvar tænastustøðið í heilsuverkinum skal liggja, sigur Bill Justinussen. Landsstýrismaðurin í heilsumálum leggur dent á, at tá talan er um akuttar viðgerðir, so skal sjálvandi eingin ivi vera um, at viðgerðin uttanlanda skal vera ókeypis. Men neyðugt er at gera sær greitt, hvussu nógv tað almenna megnar at gjalda til viðgerðir uttan- lands. Bill Justinussen metir kortini ikki, at hans- ara ætlan beinleiðis fer at lækka tænastustøði, ið før- oyska heilsuverkið bjóðar fólkinum. - Tað er ein spurningur um at leggja eitt støði fyri, hvat vit megna at gjalda. Av tí at nýggj viðgerðartilboð av ymsum slag koma alla tíðina, kann tænastustøðið so við og við gerast sera høgt, og harvið eisini rokningin til landskassan, skulu øll tilboð vera ókeypis. Tí mugu vit gera okkum greitt, hvat vit hava ráð til at gjalda fyri, sigur Bill Justinussen. Bill Justinussen, landsstýrismaður í heilsumálum, hevur boðað Fíggjarmála- ráðnum og restina av landsstýrinum frá, at hann hevur tørv á 20 milliónum krónum afturat í ár. Pengarnir koma við í eykajáttanarlóg fyri november, sum verður løgd fyri løgtingið í næstu viku. HEILSUVERK Jón Brian Hvidtfeldt Neyðugt verður at játta 20 milliónir krónur aft- urat til serviðgerðir utt- anlanda í eini eykajátt- anarlóg, ið verður løgd fyri løgtingið seinni í hesum mánaðinum. Bill Justinussen hevur boðað Fíggjarmálaráðnum og restina av landsstýrinum frá, at tørvur er á peng- unum. Landsstýris-mað- urin í heilsumálum vísir á, at tað slepst snøgt sagt ikki undan at játta peng- arnar. - Vit hava eina lóg, ið heimilar læknunum at senda sjúklingar av land- inum til viðgerðar, tá teir meta tað vera neyðugt. Tí noyðast vit eisini at gjalda fyri tað, eisini um upprunaliga játtanin á fíggjarlógini ikki verður hildin, vísir Bill Justinus- sen á. Karsten Hansen, lands- stýrismaður í fíggjar- málum, leggur í hesum døgum síðstu hond á eina eykajáttanarlóg fyri no- vember. Ætlanin er at savna allar játtanir, ið ikki eru brúktar, og eisini møguligar meirnýtslur í hesi eykajáttanarlóg, ið hann væntandi fer at leggja fyri Løgtingið um eina viku ella so. Karsten Hansen sigur, at tær 20 milliónirnar til serviðgerðir uttanlanda verða við í hesi eyka- játtanarlóg fyri novemb- er. - Vit mugu bara stað- festa, at pengarnir eru brúktir, og tí verður neyðugt við eini eyka- játtan uppá 20 milliónir krónur. Karsten Hansen er í løtuni í holt við at smíðja eykajáttanarlóg- ina, og tí er ov tíðliga at siga, hvar tær 20 milli- ónirnar skulu finnast, sigur hann. Hann vísir á, at antin mugu pengarnir finnast á øðrum játtan- um, ella má fíggjarlógin hækkast. Landsstýrismaðurin í fíggjarmálum hevur áður boðað frá, at í ár fara millum 40 og 45 milli- ónir krónur at leypa av á ymsum játtanum, ið ætlandi skulu flytast til ymsar íløgur næsta ár, m.a. Norðoyatunnilin. Karsten Hansen sigur, at talan verður ikki um at skerja íløgur næsta ár burtur av hesi orsøk. - Her er talan um eina rakstrarjáttan, ið ikki er hildin. Vanliga verða íløgu- og rakstarjáttanir ikki samantvinnaðar, og tí mugu vit finna peng- arnar aðrastaðni, sigur Karsten Hansen. Landsstýrismaðurin fer væntandi at leggja eykajáttanina fyri løg- tingið í næstu viku. Enn er ov tíðliga at siga, hvussu stór samlaða eykajáttanin fyri no- vember verður, tí fyri- reikandi arbeiðið er ikki liðugt enn, sigur Karsten Hansen. Sami trupulleiki næsta ár Á fíggjarlógini fyri í ár eru 60 milliónir krónur játtaðar til serviðgerðir uttanlanda, og sum nevnt er hetta talið 20 milliónir ov lágt. Í fíggjarlógar- uppskotinum fyri næsta ár eru 70 milliónir settar av til endamálið. Sostætt koma 10 milliónir krónur at mangla í, um út- reiðslan næsta ár verður tann sama sum í ár. Pengarnir skulu játtast Færri tilboð í heilsuverkinum - Vit kunnu bara staðfesta, at seinastu árini er játtanin til ser- viðgerðir uttanlanda nógv økt. Skal gongdin ikki halda fram, mugu vit gera okkum greitt, hvar støðið skal liggja, og hvørji tilboð vit hava ráð til at gjalda, sigur Bill Justinussen lands- stýrismaður í heilsumálum. Eisini skal sjúkrahúslógin broyt- ast, so avgerðarrættur og fíggjarlig ábyrgd fylgjast. C M Y K 5 4