leygardagur 22. mars 1986síða 7

Nr. 34 — 22. mars 1986 Óli B. vaskar hendur i fotvatni Jesper Langbølle prests Harra blaðstjóri! Ger so væl, og gev mær innivist fyri hesum mínum við- merkingum. Leygardagin 15.í hesum kemur eitt Dagblað mær heilt óvart, og als ikki væntað inn á gólv. Ovfarin sum eg bleiv, tók eg tað upp við berum hondum. Eg grunaði alt í einum, at nú man okkurt vera áfatt í Havn. Men gakk. Ovast á breddanum í fyrsta teigi til vinstru sjálvandi, á fyrstu síðu stendur; »Åårenn halgi- mannadýrkanin av Palme kemur ov langt...« (síðu 3). Sum eyðvitað blaðaði eg út á síðu 3 fyri at fáa um tann rætta endan. Har hevur Óli handtikið ein danskan prest. Og endurtekur hasi áður- nevndu orðini, um halgi- mannadýrkanina. Harra Óli Breckmann! Alt tú var og er ein kaldur, og tað sum danir rópa kyniskur provo- katerur. Tað visti og veit alt ov væl, men at tú eisini var so frekur og hartil bannsettur, tað hevði eg aldri droymt um. Áðrenn eg fari longur út í títt stóra ljóta registar, fari eg at nevna nakað, um meg ikki minnist skeivt, tí tað eru nú mong ár síðan. Hátt virdi Hákup Djur- huus, fyrrv. løgm. og løg- tingsm., segði í einum vissum samanhangi: »Ongin átti at sprka til ein falnan mann.« Hasi orå átti tå at tikið til tin. Við teirri broyting, at í hesum føri er maðurin »deydur«. Trúgva skal tú mær, Óli, at hatta ummæli í . Dagblaðnum „'Palme kemur at forfylgja ytrer restina av livi tinum. Og tað, ið verri er, tú hevur longu gjørt tin egna gravstein. Áskriftina kanst tú lata handan Langballe prest seta á hann. . Nú fellur mær til hugs, tá eg las í 7. bindi eftir Hans. A. Djurhuus sála. Á blaðsíðu 95, stykki VI: »Men tá ið Peter Arrheboe kastaði jerð á Heina bónda á Ryggi, tá hoyrdu miðvingar eina talu, sum ikki áður var hoyrd her á landi: >Hon byrjaði við hesum orðum: »Gjovur livdi tú, tjóvur doyði tú — og her stígi eg á tjóva- grøv«. Tó at ikki hesi orð vorðu segd í dagblaðnum, so kunnu tey bert latast í ein annan búna. So sum polit- iskur yvirgangskroppur — peikar móti terrorismu og mongum eðrum veru- leikafjarum demum tikin upp ú einum myrkum um Olof fi prestin Langeballe í einum helvitis kjallaraholi. Óli! sambært handan vakur- leikan, ið sást um kistu Palmes sála í gjárkveldið í SVF og har til ell tann mannfjøld, ið heiðraði halgimenni, sum tú so spottsliga nevnir hann. Eg vildi bara fyri at fingið alt fullfuggjað, sæð teg og horni í salinum, prýddar við mongd av trølla- kambum. Eg kann til- tonkja mær tína svertu samvitsku í útsjónd. Tí hina hjá prestinum, hana dugi eg at lesa í eygnabráði hansara. Tí eygað er sálarspegilin. Tit báðir koma eftir øllujm at meta at fáa einar sálarliga myrkar og dapr- ar páskir. Til allar seinast, tað skuldi ikki staðist á hjá mær, at sett handan teol- ogin suður á sjógv, um tað var at leitað eftir teimum rettu orðunum í halgubók. Nær og hvar savnaðist Jesus saman við kongum og fúrstum? Nei hann helt til millum meg og mínar líkar, og ikki júst í tílíkum farisearabelum, sum tit báðir, eftir ellum at døma. Takk fyri upptekuna. Hentzar Joensen Arabo og arbeiðsloysistrygging Tey sosialu framstig, tær ábetur í livikorunum, sum fólk okkara hava vunnið gjøgnum nýggjaru søg- una, eru úrslit av stríðn- um hjá arbeiðararersluni og undangongumonnum hennara, javnaðar- eins væl og aðrir sosialistiskir politikarar. Í framkomn- um londum eins og norð anlondini, kunnu vit eitt nú nevna fólkapensiónina, dagpeningaskipanina og ikki minst arbeiðsloysis tryggingina grannalondum okkara er ein sjálvsagdur rættur Feroyar er einasta norður lendska samfelagið, ið ikki hevur arbeiðsloysistrygg ing Tað átti tí at verið ein náttúrlig uppgáva hjá fak- rersluni og javnaðarflokk- inum at arbeitt fyri hesum sum næsta stigi fyri at koma upp á hædd við framkomin lond í sosialum livikorum. Javnaðar- politikarar hava eisini luftað hesi hugsan nú og tá, uttan tó at hava fingið ítekilig úrslit. Borgaraliga andsteðan móti arbeiðs- loysistrygging hevur bygt á satt misálit á manna- lyndið: „fáa vit arbeiðs- loysistrygging, so fara fólk ikki at tíma at arbeiða, fara bar aat sita á reyvini og taka móti peng um<. Við eðrum orðum menniskjað er grundleggj arbeiðir bert indi dovið rt ella hungur hóttir bøllarnar Tað undradi tó stórliga loyra viðtal við avn tingmannin Thomas Arabo í danska sjónvarps- tåttinum »søndagsavisen« herfyri. Hann segði seg vera móti arbeiðsloysis- trygging, tí vit eiga heldur at skapa arbeiðspláss, so fólk kann arbeiða fyri pengarnar í staðin fyri at fáa teir fyri onki at gera. Her er nakað grund- leggjandi, sum hann hevur misskilt. Ongin andsegn er millum at hava eina arbeiðsloysistrygg- ingarskipan og tað at gera iløgur í arbeiðspláss. Fólk hava nevniliga ongastaðni rætt til stuðul, um sam- felagið kann útvega teim- um arbeiði. Sigur tú nei til arbeiði, tú ert ferur fyri at rekja uttan grundir til arbeiðsloysisstuðul vigand missir tu rættin Talan er um eitt trygdar- net, sum bert verður nýtt um seinasta loysnin onki arbeiði er fyri fólk Eitt solidaritetstiltak Spurdur un onki arbeiðs loysi var í Feroy um, svaraði javnaðarting maðurin, at onki hagtøl eru (hvi?), men talan var um tíðarbundið (sæsonbe tinget) arbeiðsloysi, og stað vóru fólk so von við, at tey dugdu at liva við tí“. Eg øtadist, og hugsaði fyri mær, at hetta argu- ment frá javnaðarsíðu eisini kundi veirð nýtt 1} | : ráðið frá, Síða 7 Valuta- og Prísráð Foroya um: Ferdasedlaprisir v.m. loftvegis: í lýsing 16.11.84 í útvarpi og dagbleðum boðaði pris- at ferðaseðla- í prísir v.m. sum, av Dan- air vóru lýstir til at koma í gildi 19.10.84., ikki eru góðkendir av prísráðnum og harvið ikki lógligir. Henda avgerð prísráðs- ins var, av Danair, klagað til Yvirpríisráðið sum heimildarleys at vera. Danair vildi hava Yvir- prísráðið at gera úrskur um, hvervítt prísráðið hevði heimild at taka av- gerð um prísir hjá Danair á Feroyarutuni. Yvirprísráðið hevur havt klaguna frá Danair til viðgerðar í drúgva tíð og er nú kokmið til ta nidurstødu, at geva Pris- ráð Feroya viðhald í síni stødutakan um prísir á Feroyarutuni hjá Danair. Tað fyriliggur nú skjal- tilfar frá Feroya Lands- stýri og Statsministeri- inum, sum gevur Prisráð Feroya viðhald, hvat við- vikir avgerðarrætti í hes- um máli. Samstundis sum Prís- ráð Feroya nú endurtekur kunngerð sína 16.11.84, so verður skjaltilfar um- biðið frá Danair. Hetta skjaltilfar skal nýtast undir komandi Sambært lóg um prís- eftirlit, so er tað prísráðið, sum skal hava eftirlit við øllum prísum og prís- avtalum her á landi, og sum stødan er í dag, so er eingin ivi um, at tað er prísráðið, sum skal hava eftirlit við og harvið góð- kenna allar prísir, sum Danair marknaðarferir í Feroyum til Feroyarut- una. AA móti eitt nå fólkapensión- ini, tá hon kom fram: „gomul fólk i Føroyum eru so von við at bernini taka sær av teimum, at tey kunnu gott liva við ti«. Og um dagpengar: >Vanligir verkamenn eru vanir við at missa farmin tá árar leggjast inn, so okkum føroyingum tervar ikki sjúkradagpengar. So fara øll bara at leggjast sjúk í staðin fyri at arbeida«. Nú rokni eg ikki við, at Arabo hevur slíkar áskoð- anir, men hví so um eina meguliga arbeiðsloysis- tryggingarskipan? Hví ikki lata eyguni upp fyri, at menniskjað grundleggj- andi er ein virkin vera, sum fyrst og fremst vil virka og skapa, og sum er ónegd við at vera óvirkin ? Tað eru bert fá avvíkj- andi, sum elska at sita og reyvini og onki gera. Hin óvirkni missir sjálvsálitið og persónleikan úteftir, gerst ónegdur við seg sjálvan og hatar tilveruna. Vit vita frá kanningum, at í londum við stórum ar- beiðsloysi veksur eitt nú sjálvsmorðsprosentið Hin arbeiðsleysi, sum ikki sleppur at virka við tað fak hann hevur lært og brúkt lívið til, fellur ofta til alkoholmisnýtslu, sjálvsniðurbrótandi livi- hátt og tað er sjáldan, hann livir upp til fantasi hjá Dorgaraligum fteroy ngum um ein sum »livir í onki at tann sus og dus av gera«. Sannleikin er øvugti: lika mikid hvussu keðiligt, innantómt og niðurbrótandi arbeiðið hjá tí arbeiðsleysa var, so vil hann oftast heldur aftur til tað enn at vera arbeiðs- leysur. Arbeiðsloysis- stuðulin er bert ein trygg- ing móti, at hann umframt sálarliga og felagsliga, eisini gongur fíggjarliga til grundar og doyr av hungri. Nógv tjak var, tá van- ligt arbeiðsfólk skuldu fáa sjúkradagpengar. Men ongin setti spurnartekin við, at tænastumenn, stjórar og aðrir kundu vera burtur frá arbeiði uttan at seta eitt oyra av lenini í veð. Hvussu kunnu vit so rokna við, at fólk sum hava síni arbeiðs- viðurskifti tryggjað, fasta løn og kanska eykainn- tekur eisini, skului hugsa um arbeiðsloysisstuðul eitt nú fyri tey sum arbeiða á flakavirkjum ? At vit ikki, sum onnur samfeleg, hava almennar arbeiðsávísingarstovur, har fólk kunnu venda sær tá teim vantar arbeiði, eins og arbeiðskeyparar kunnu venda sær tá teim vantar arbeiðskraft, er eitt. Annað er, hví vit ikki føra hagtel yvir arbeiðs- loysið. Kundi ikki Hag- stovan við sínum nógvu fulltrúum tikið hetta til sin? Og: tad er lætt at vera vid, at onki arbeidsloysi er, tå man tosar um eitt samfelag, sum yvirhøvur utflytir sitt arbeidsloysi so at onnur samfeløg fåa feroyingar omaná sitt egna arbeiðsloysi. Hópur av feroyingum býr í út- londum aleina av teirri or- sek, at teir onki arbeiði fáa heima og at trygdar- skipanir eru ongar. Her er ofta talan um skúlað og lært fólk — vit fáa eisini okkara >kvalifikatiónspro- dukt«, skúling av arbeiðs- kraftini, goldna aðra- staðni frá — og soleiðis missa vit nógv serkeni og ikki minst lívgan í ment- anarlívinum. Fingu vit ell okkara meir ella minni »lærdu« fólk heim aftur, hevði samfelagið verið væl ríkari enn tað er í dag, har næstan alt snýr seg um fisk. (Sjálvandi alt gott um tað, men onnur lívs- virði eru eisini til og eiga at stimbrast og mennast). Men fyri at koma aftur til tín, Arabo: so vóni eg at tú sum javnaðarpolitik- ari hevur verið mismæltur i »søndagsavisen«. Og eg rokni ikki vid at nógvir javnaðarmenn taka undir við tínum sjónarmiðum um arbeiðsloysistrygging. At enda: tú mást minnast til, at tá alt kemur til alt, so er tað arbeiðaraklassin sjálvur, sum rindar út- reiðslurnar til eina slíka skipan, sum átti at verið ein sosialur mannarættur múli AÐALFUNDUR Føroya Felag móti Krabbameini hev- ur aðalfund mánakveldið 7. apríl kl. | 19.30 á Hotel Hafnia. | Marjun Hanusardóttir heldur stutt- an fyrilestur um kost og heilsu. Dagsskrá eftir lógini. NEVNDIN