hósdagur 24. apríl 1986síða 12

Síða 12 Kostur og krabbamein Brot ur fyrilestri, sum Marjun Hanusardottir helt å adalfundinum hjå Krabbameins- felagnum um kost og krabbamein. heilt gre 1 KOS r dag SJalvsag stora avirki 1 n ilst stødun og IK Íburðir hj: K ag heilt konkr ið tyr seg hjarta g eðrasjúkur, meðan tað vit vita l samband við krabbamein er nógv meira vist Tað est eisini at sjúkumyndin hja Í broytt nógv tey selnastu umleið 100 árini. Demi um ett sæs ú YÝmsas m ð Á r erða stød- ugt ávirkaðar av mut agenum evnum kunnu hesi at enda elva til krabbameinsvøkstur Í sodningarlagnum er tað vanligt, at krabba- vekstur tekur seg upp á steðum, har sum maturin steðgar eitt sindur á, ella gongur heldur seint i- gjøgnum, sum til dømis í niðasta parti av væl- indinum, í niðasta parti av maganum og í langanum. Hesi stød verður sostatt góð kontakt millum møgulig mutagen evni í matinum og slímhinnur- nar. Mutagen evni kunnu eisini fara inn igjøgnum slimhinnurnar í vilunum og inn í blóðið ella í gróðr- arvætuna og fara víðari til livrina. Tey, sum upploysast í fitievni, verða niðurbrotin ella meltað í livrini og fara partvís út í gallið, meðan tey sum upploysast í vatni fara víðari til nýrini og blødruna við landinum. (talva 2). Fig. 1 (5 8 almindeligste dødsårsager í årene 1900 og 1970 í U.S.A. 1. Lungebetændelse + influenza 2. Tuberkulose 3. Tarmsygdomme Hjertesygdomme o mm Kredsløbsygdomme i hjerne 6. Nyresygdomme 7. Ulykker B. Kræftsygdomme 1. Hjertesygdomme 2. Kræftsygdomme 3. Kredslebs; 30omme i hjerne Ulykker Lungebetændetse + Infiuenza 6. Visse børnesygdomme 7. Sukkersyge oo | 3 Åretorka kning i | } > | (Dø tø miver á EX j K ga 5, j á Í ha tik K ur VU ni SODNINGARLAG - Magi | — vil — langi — endatarmur — bris — livur Bróst (kvinnur) Hvussu nógv ið skal til, áðrenn hesi mutagenu evni elva til krabbamein, er ein sera fløktur spurn- ingur, og er óivað partvist arvaliga treytað. Í kaffi er: fleiri evni, sum hava vist seg at vera mutagen. Fleiri epidemi- ologiskar kanningar hava synt eitt åvist samband millum at drekka kaffi, og vandan fyri at fåa krabba- mein í t.d. brisið ella blødruna — meðan fleiri aðrar kanningar ikki hava víst nakað samband her Kanningar gjørdar á mýs hava ikki víst, at kaffi elvir til krabbamein. Vanliga fatanin er tí tann, at kaffi ikki er bein- leiðis orsek til krabba- mein. FFólk, sum nýta stórar negdir av alkohol, eru í kanska at undrast a, at Í bak, eru i sterri vanda fyri - fáa krabbamein, enn i tey ið bert nýta annað slagið i i Eftir at hava hoyrt um - | alt tað, sum kann elva til 1 krabbamein er tad 1 [I 1 talið av krabbatilburðum | Í hóast alt ikki er hægri enn X 3OX 400 | 100 200 "| tað er. Í iv orsøkunum stald pr. 100.000 indbyggere | í sjály t | ir Kann r enkelte } n | år, de T e | ii dødsfald pr. 100.00X x % x y ISK St 11g evni no ng i KFADDA kostinum, og soleiðis gera mein i húð og slimhinnum tað lættari hjá hesum Hinvegin mugu fólk ikki evnum at ávirka vevn- taka meira enn loyvdar aðin. Harumframt benda royndir á, at fólk, sum nýta bæði alkohol og tub- Góð ráð: I — et fjølbroyttan kost — et soltnan kost (lítið av fiti) — et grovan kost (fríska frukt, grenmeti og grovt breyð o.l.) — avmarka alkoholnytsluna II — et ikki ov nógv sukur — eg ikki ov nógv av saltaðum og royktum matverum — eg ikki ov nógv (— yvirvekt) Iil — kóka heldur matin/ ver varin tå tú steikir mat — ver varin í samband við soppavekstri á matveruni — ver varin viðv. nitrat/ nitrat í matinum — nøkta tervin á A, E og C vitaminum. mongdir av serstakliga A-vitaminum og Selen, tí ov stórar mongdir av hes- T ru r KTÍ t t » IT t s At enda må sigast, at ni hava positiv árin á aðr nógv ivamål eru vidvikj ir sjukur sum hjarta- og andi sambandinum mill eðrasjúkur og heilsuna um kost og krabbamein sini heild. (Talva 4) Vist er tó. at kostvanar hava stóran tydning. Í einar imerikanskar DOK DIET NUTRITION id CANCER) I ður t ø r øil foik FISÅ rovtt i stvar v ) á ; | ] rI x 2 Í . ; | | Evnir, ið møguliga x virka móti krabba- vekstri x Í amin Í Í % i F | ikå + 4 á jé á ss ss — Í Í Demi um uppruna av mutagenum ella krabbaelvandi evnum: —— — mutagen evnir, ið nátúrliga eru til staðar — plantur (flavoroider, nitrati) — kryddurtir (safrol, isosafiol v.m.) — evni ið verða skapt undir viðgerð — steiking (eggjahvítaevni/tryptophan) — royking (benzpyren v.m.) — broytingar av evnum í matveruni — tráning — soppavekstur (aflatoxin) — Ílatingarevni — nitrit — dálking frá umhvervinum — pesticidir (DDT, PCB o.a. Eitt nú evnir id verda sprænd i frukt og grønmeti). — innballingartilfar — radioaktivitetur — broytingar og/ella avleidingar av matvøru- ni i veruni — og høgt fitiinnihald — ov lágt innihald av tægrum — ov hegt innihald av eggjahvítaevni