týsdagur 18. apríl 2000síða 3

5 tíðindablaðið sosialurin Nr. 76 - 18. apríl 2000 4 tíðindablaðið sosialurin Nr. 76 - 18. apríl 2000 Hevur ringar vónir fyri Landssjúkrahúsinum – Heldur Landsstýrið fast við fíggjarpolitikkin, sum er stungin út í kortið, verður alt ov lítið eftir til Landssjúkrahúsið, sigur Kristjan Magnussen, fyrrverandi landsstýrismaður í heilsumálum – Longri vit bíða, dýrari verður tað at umvæla Landssjúkahúsið, so at tað ikki rapar, og so at út- byggja tað, so at tænastan verður nóg góð, sigur Kristian Magnussen ÁKI BERTHOLDSEN – Tað nyttar ikki at blíva við at tveita Landssjúkrahúsin- um nakrar snøklar her og nakrar snøklar har. – Nú má okkurt veruligt gerast. Og tess longri vit bíða, tess dýrari verður tað. Kristian Magnussen, fyrr- verandi landsstýrismaður í almanna og heilsumálum, stúrir fyri gongdini á okkara høvuðssjúkrahúsi. Sum vit greiddu frá í Sos- ialinum leygardagin hava serfrøðingar kannað viður- skiftini á Landssjúkrahús- inum. Niðurstøðan er, at støðan á Landssjúkrahúsinum er so hættislig, at tað er átrokandi neyðugt brúka ikki minni enn 500 milliónir til umvæl- ingar, umbyggingar og út- bygging tey næstu 10 árini - umframt tað, sum skal brúkast til vanliga raksturin. Vánalig útlit Men fyrrverandi Landsstýr- ismaðurin stúrir fyri, at við tí politikki, sum hetta lands- stýrið førir, eru vánalig útlit til, at nakað veruligt verður gjørt við Landssjúkrahúsið. –Hyggja vit eftir frágreið- ingini, sum Karsten Hansen legði fram um fíggjarpoli- tikkin í 2001 og frameftir, mugu vit bara staðfesta, at vónirnar eru vánaligar um, at nakað munagott verður gjørt við Landssjúkrahúsið. Kristian Magnussen sig- ur, at í ár metti bygginevnd- in, at tað var neyðugt at seta 30 millionir av til ymsar í- løgur á Landssjúkrahúsin- um. Men tað blivu bara 10 milliónir settar av. – Samstundis ger Karsten Hansen greitt, at landsstýrið ætlar ikki at brúka meiri pening til byggingar og út- byggingar enn í ár. – So verður ikki meiri ferð sett á eru vánalig útlit til, at Landsjúkrahúsið nakrantíð kemur uppundan aftur. Og hetta er ein gongd, sum fyrrverandi landsstýris- maðurin staðiliga ávarar í- móti, tí tess longri bíðað verður við at tess dýrari verður tað, og tess vanda- miklari er tað fyri virksemið á Landssjúkrahúsinum. Trupulleikin á Lands- sjúkrahúsinum er ikki nýggjur. M.a. hevur tú sjálv- ur umsitið málið í Lands- stýrinum, men tá var heldur ikki tað stóra gjørt? – Tað er rætt. Men tá ið eg kom í tingið, máttu vit leggja eina fíggjarlóg, sum hevði yvir 300 milliónir í halli fyri at hava samfelags- hjólini malandi. – Nú hava fíggjarlógirnar 700 milliónir í yvirskoti. – Tað er ein munur uppá eina heila milliard og tí eru umstøðurnar at gera nakað heilt øðrvísi nú, sigur Krist- ian Magnussen. Hann sigur, at eitt, sum politikarar mangan føra fram, er, tað mugu ikki ger- ast og stórar íløgur í mið- økinum, tí her er so nógv virksemi frammanundan. Tí visir tað seg at vera ein ill- vilji ímóti at fara í holt við hesa útbyggingina – Men nú liggur Lands- sjúkrahúsið av tilvild í Havnini, og hetta er ein trupulleiki, sum má loysast nú. Og vit skulu minnast til, at talan er um eitt Lands- sjúkrahús, sum er sjálvt hjartað í føroyska heilsu- verkinum. Virkar tað ikki, virkar heldur onki annað lið í heilsuverkinum. – Tí er bara eitt at gera, og tað er at fara ígongd, sigur Kristian Magnussen Sjúkrahús framum studentaskúla Fyrrverandi Landsstýris- maðurin sigur, at eftir fíggj- arlógini eru tær almennu í- løgurnar lægri í Føroyum, enn tær eru í øðrum lond- um. – Tí ber tað væl til at hækka íløgurnar. – Og tað er heldur ikki ein spurningur um at hava ráð, tí tað er ov mikið av pengum í Landskassanum. – Men tvíheldur Lands- stýrið um, at íløgurnar skulu ikki vera hægri enn tær eru, mugu íløgurnar raðfestast. – Eitt nú er tað fullkomi- liga burturvið, at samgong- an í fullum álvara arbeiðir við at byggja nýggjan stud- entaskúla í Havnini, sum kanska fer at kosta eina hálva milliard, tá ið avtorn- ar. – Hetta er tann blanki ør- skapur, tí hetta er ikki ann- að, enn at onkur politikari vil reisa sær minnisvarða. Kristian Magnussen sig- ur, at tað ber væl til at nøkta tørvin við at byggja skúlan í Hoydølum út. – So ætlanin at byggja nýggjan skúla kann saktans leggjast til síðis, uttan nakað hóvasták og peningurin brúkast til Landssjúkrahús- ið ístaðin, sum hevur nógv størri týdning. – Hetta er ein spurningur um raðfesting, tí tað gongur ikki longur at tveita Lands- sjúkrahúsinum nakrar snøklar nú og nakrar snøkl- ar tá. Hann heldur, at hetta er eisini ein spurningur um at hava virðing fyri teimum, sum betal skatt. – Fólk betala skatt fyri at fáa ymsar tænastur aftur- fyri, fyrst og fremst eitt gott heilsuverk, almannaverk og eitt gott skúlaverk, umframt ymiskt annað. Men her hava vit tað paradoksið, at umframt tað, hava vit eina samgongu, sum leggur pen- ingin til síðis til eina ávísa politiska ætlan. Grundgevingin er eisini, at vit mugu ansa eftir, at vit ikki seta ov nógva ferð á búskapin? – Tað er rætt. Men, hvat skal Landssjúkrahúsið gera við tað. Har er støðan tann, at tað er heilt bráðneyðugt at gera íløgur uppá 500 milliónir tey næstu 10 árini. – Og tað ber ikki til, at heilsuverkið framvegis skal verða rikið, sum um vit høvdu djúpastu kreppu í landinum. Eisini í Suðuroy Kristian Magnussen harm- ast stórliga um, at nú verður sama mistak gjørt á Suð- uroyar Sjúkrahúsi, sum er gjørt á Landssjúkrahúsin- um. – Har er játtanin so lítil, at tað verður neyðugt at taka frá rakstrinum til lønir. – Tað er heilt hol í høvdið, tí tað førir bara við sær, at bygningarnir fella í órøkt, t í teir fáa ikki tað viðlíka- haldið, sum krevst fyri at varðveita teir á sama støði, sum eru á nuú- og sum teir skulu vera á, sigur Kristian Magnussen. Kristian Magnussen, fyrrverandi landsstýrismaður sigur, at eftir fíggjarlógini eru tær almennu íløgurnar lægri í Føroyum, enn tær eru í øðrum londum Tel. 317500 Hotellið við útsýninum ❉ FORRÆTTIR ❉ Rækjubland v/ salati, dippi og breyði Royktur laksur v/ asparges, salati og dippi Aspargessúpan v/ breyði ❉ HØVUÐSRÆTTIR ❉ Heilstokt lambstjógv v/ grønmeti, eplum og sós av soðnum Oksasteik v/ smørdampaðum grønmeti, bordlaisesós og eplum Búffur av neytasneið v/ salati, cognac-rómasós og bakaðum epli ❉ OMANÁ ❉ Dessertborð v/ fruktum, køkum og dessertum Børn undir 12 ár saman við vaksnum eta ókeypis. Borðlegging á tel. 31 75 00. Køkurin er opin heilidagar kl. 12.00-21.30. Altíð vælkomin á Tel. 317500 3 rættir kr. 145,- • Bert dessertborð v/kaffi ella te kr. 45,- Føroysku sjúkrahúsini mist eina heila milliard ÁKI BERTHOLDSEN Hesi seinastu 13 árini hava føroysku politikararnir náp- að næstan eina heila milli- ard frá teimum føroysku sjúkrahúsinum. Hetta sæst á eini talvu, sum serfrøðingar hava gjørt, og sum vit hava fingið fatur á. Áðrenn vit fingu blokkin var ríkisstuðulin úr Dan- mark ein ávísur prosentpart- ur av ymsum útreiðslum í Føroyum. Men síðani er prosent- parturin, sum sjúkrahús- ÁR BLOKKUR Sjúkrahúsverk Heilsuverk INDEKS INDEKS INDEKS Vøkstur "Mangul" FR DK sum Blokk 1.000 kr. 1.000 kr. M. kr. "blok" "FR" DK FR 1.000 kr. 1.000 kr. 1988 683.021 325.331 60.756 100 100 100 325.331 0 1989 730.299 340.352 107 105 347.850 7.498 1990 752.497 294.814 61.376 110 91 101 358.423 63.609 1991 770.877 295.858 113 91 367.178 71.320 1992 789.000 302.591 116 93 375.810 73.219 1993 814.392 297.000 119 91 387.905 90.905 1994 816.628 304.774 120 94 388.970 84.196 1995 852.353 302.298 68.356 125 93 113 405.986 103.688 1996 866.786 311.703 127 96 412.860 101.157 1997 897.604 325.193 72.278 131 100 119 427.539 102.346 1998 920.490 337.295 75.332 135 104 124 438.440 101.145 1999 944.300 348.542 138 107 449.781 101.239 2000 969.000 362.224 142 111 461.546 99.322 999.645 Talvan vísir, hvussu stór játtanin til tey føroysku sjúkrahúsini hevur verið seinastu árimi og, hvussu stór, hon hevði verið, um heilsuverkið framvegis skuldi fingið líka stóran part av ríkisstuðlinum úr Danmark, sum tað fekk, áðrenn blokkkstuðulin kom. Sum tað sæst, hava sjúkrahúsini mist næstan eina heila milliard, síðani blokkurin kom. Fyrsti teig- urin er gongdin í blokki- num. Annar teigurin er gongdin í játtanini til sjúkr- ahúsverkið í Føroyum og triði teigurin er gongdin í játtanini til sjúkrahúsverk- ið í Danmark. Síðani koma tríggir teigar við vísitølum, fyrst yvir gongdina í blokkinum, síðani yvir gongdina í játtnini til før- oyska sjúkrahúsverkið og at enda vísitøl yvir játtina til sjúkrahúsverkið í Dan- mark. Í næstsíðsta teigi sæst, hvussu stór játtnin til føroyska sjúkrahúsverkið átti at verið, um tað fekk líka stóran part av blokki- num, sum tað fekk av gamla ríkisstuðlinum. Og í seinasta teiginum sæst, hvussu nógv manglar í hvørt ár. verkið fær av blokkinum al- samt minkaður soleiðis, at tey trý sjúkrahúsini fáa nú nógv minni part av blokk- inum, enn tey fingu av tí gamla ríkisstuðulin. Tað sæst, at hesi seinastu 13 árini, síðani blokkurin kom, hava tey trý sjúkra- húsini soleiðis mist næstan eina milliard. Sum tað sæst á talvuni, hevur menningin í føroyska sjúkrahúsverkinum eisini verið nógv minni enn í Dan- mark, tí har eru játtanin vak- sin nógv skjótari enn í Før- oyum. Sjálvstýrisflokkurin ósamdur um fullveldismálið Meðan partar av lyklapersónum Sjálvstýrisfloksins taka fult undir við mannagongdini í fullveldismálinum, halda onnur í flokkinum, at ferðin má setast niður JOHN JOHANNESSEN Mangt er, sum bendir á, at limir Sjálvstýrisfloksins, skulu vænta sær eina harða uppgerð um fullveldismálið á landsfundinum, ið verður í Klaksvík 5. mei. Tað er í øllum førum heilt greitt, at høvðuspersónar floksins ikki eru samdir um førda politikkin í fullveldismálin- um. Sjálvt teir báðir tinglimir Sjálvstýrisfloksins, Sámal Petur í Grund og Jákup Sverri Kass draga hvør sína línu í hesum máli. Meðan Sámal Petur í Grund heldur ferðina vera ov líta, heldur Jákup Sverri Kass, at lands- stýrið hevur sett alt ov nógva ferð á fullveldisætl- anina. Stutt skiftistíð besta loysnin Sámal Petur í Grund heldur tað vera best, at vit gerast sjálvstøðug so skjótt sum møguligt. Tí mælir hann landsstýrinum frá at heingja seg ov nógv spurningin um búskaparliga skiftistíð. Hann heldur heilt greitt, at landsstýrið skal taka av til- boðnum frá donsku stjórn- ini um eina skiftistíð á trý til fýra ár. – Eg rokni við, at hatta tilboðið inniheldur eina kapitalisering, ið ger, at vit fáa eins nógvan pening burturúr, sum vit fáa, um vit minka blokkin so við og við eftir 15 árum, sigur Sámal Petur í Grund. Sjálvstýristingmaðurin ger greitt, at tað altíð kostar at slíta eitt samband. Men samstundis heldur hann, at pínan verður minni, jú skjótari loysingin verður av- greidd. Sámal Petur í Grund sam- anber støðuna við tá lom- vigapisan fyrstu ferð skal á flog. Hann sigur, at um lom- vigapisan slapp av gera av, um hon skuldi tveitast av rókini, hevði hon uttan iva útsett til í morgin. Men hon sleppur ikki at taka nakra avgerð í hesum máli. Hon verður tveitt av rókni, og tá uppdagar hon, at hon bein- anvegin dugir at flúgva. Kortini ásannar Sámal Petur í Grund, at tað í full- veldismálinum ikki bert snýr seg um eina fíggjarliga skiftistíð, men eisini um eina sálarliga skiftistíð. Og hann er greiður yvir, at van- ligi føroyingurin heldur skiftistíðina á fýra ár vera ov stutta. Men kortini held- ur Sámal Petur tað eisini vera best sálarliga, at hava stutta skiftistíð. – Ein skiftistíð er altíð torfør. Men er hon long, er talan um seigpíning. Tí er best, at vit fáa hana av- greidda so skjótt sum møguligt, sigur hann. Mugu hava fimtan ár Hin sjálvstýristingmaðurin, Jákup Sverri Kass, tekur als ikki undir við sjónarmiðun- um hjá Sámal Peturi í Grund. Hann metir tað vera avgjørt neyðugt, at skiftis- tíðin verður fimtan ár, eins og landsstýrið leggur upp til. Hóast ein búskaparlig skiftistíð kann innihalda eina kapitalisering, soleiðis at hon gevur eins nógvan pening, sum ein jøvn nið- urgongd í blokkstuðulinum yvir 15 ár, metir Jákup Sverri Kass ikki, at vit koma at klára okkum við so stutt- ari skiftistíð. – Føroyska samfelagið klárar ikki at stilla seg um eftir so stuttari skiftistíð. Heldur ikki, um ein skiftis- tíð á fýra ár gevur okkum eins nógvan pening, sum modellið við 15 árum, sigur Jákup Sverri Kass. Ungi sjálvstýrismaðurin ger greitt, at tað er búskap- arliga frælsið, ið avgerð, um vit eru persónliga fræls. Tí heldur hann tað hava alstór- an týdning, at búskaparliga skiftistíðin verður so góð, sum møguligt. – Eg vil fegin gera greitt, at eg haldi ferðina vera ov nógva í fullveldismálinum beint nú, sigur Jákup Sverri Kass og vísir á, at hann er sjálvstýrismaður og ikki loysingarmaður. Sámal Petur í Grund er eitt av sjálvstýrisfólkunum, ið vil hava enn meira ferð á fullveldismálið Sjúkrahúsini hava mist nógvar peng- ar, síðani blokkstuðulsskipanin varð sett í verk í 1988