hósdagur 14. november 2002síða 7

12 Nr. 219 - 14. november 2002 Nr. 219 - 14. november 2002 13 Trygdin í undirsjóvartunlinum hevur verið samtaluevnið í eina tíð. Tess nærri vit koma 10. desember, tá koyrandi verður í Vágatunlinum, tess meira viðkomandi gerst spurningurin um trygdina. Talan er ikki bara um at síggja trygdina isolerað til sjálvan tunnilin. Tað snýr seg eisini um ta øktu ferðslu á samlaða veganetinum, ið tunnilin letur upp fyri. Vit hava verið heppin, at so fáir skaðar hava verið í verandi tunlum. Men vit mugu ikki gloyma, at teir hava víðkað um koyrimøguleikarnar, og tað hevur havt við sær nógvar vanlukkur. Sjálvandi vil einhvør íløga í menning eisini hava negativar avleiðingar við sær. Spurningurin eigur tó at verða settur: um vit - tá vit bygdu tunlarnar og harvið skaptu eina nýggja ferðslumentan - í nóg stóran mun eisini tóku hond um trygdina á vegunum! Og tað er nettupp hesin spurningurin, ið aftur gerst aktuellur, nú undirsjóvartunlar fara at seta á dagsskránna eina uppaftur nýggjari ferðslumentan - uppá gott og ilt. Undirsjóvartunnilin verður orsakað av longdini ein øðrvísi avbjóðing enn verandi tunlar. Tí má trygdin rað- festast 100%. Í øllum lutum. Beinanvegin. Vit minnast, hvussu "Bussurin Langi" kolaðist upp millum tveir tunlar. Vit eiga at spyrja, um slíkt kann henda í undirsjóvartunl- inum, og hvussu stóran skaða kann tað elva til! Hevur man tryggjað sær í trygdarkonseptinum,at t.d. bussar og last- bilar, ið koyra skulu gjøgnum tunnilin, hava verið til eftirlit við jøvnum millumbili, soleiðis at vit ikki hava tikkandi bumbur koyrandi har! Støðugt eftirlit við tungu og stóru akførunum er alfa og omega. Spurningurin er: hava vit lært av og tikið til eftirtektar tað, sum hendi við floghavnsbussinum? Vit hoyra um venjing og bjarging eftir eina vanlukku. Tað er av alstórum týdningi. Men eiga vit ikki at hava fyribyrgingina fremst í huganum! Hava vit tað? Ein annar partur av trygdini er broytta ferðslumentanin, tá tunnil bráddliga bindur oyggjar saman. Hava vit hugsað um, at nógv fleiri ung fólk fara at koyra í bili - úr Fugla- firði, av Toftum, av Eiði, úr Havn osfr. - til Gásadals! At forvitnast. At "dríva" tíðina. At stuttleika sær. Tunnilin fer at hava við sær, at økt ferðsla verður ikki bara í tunlinum men á øllum vegakervinum. Krevur tað ikki, at løgreglan er betri mannað og oftari úti á náttartíð! Størri krøv til sjúkrahús og kommunulækna! Spildurnýggj krøv til alt samfelagið. Einki samfelag kann liva við, at fleiri av tess ungu koma til skaða og doyggja í ferðsluni! Einki sam- felag kann eiheldur bara standa og hyggja at, meðan ein stórur partur av ungdóminum fer at brúka størri part av lívinum á vegunum! Vit mugu taka vandamálini í størsta álvara - nú vit øll men serstakliga tey ungu hava møgu- leika fyri at koyra meira og longri, nú tunnilin bindur oyggjar saman. Fyri ikki at tosa um Norðoyartunnilin. Tað krevur størri ansing, eftirlit, skelting og upplýsing. Tað krevur, at fleiri pengar verða til at brynja okkum til hesa nýggju tíðina. Stór ábyrgd liggur á okkara politikarum fyri tað fyrsta at staðfesta henda veruleika og harnæst - tá teir hava givið grønt ljós fyri hesi kollosalu broytingum í samferðslukervinum - at tryggja, at okkara ungu fólk ikki gerast offur í einum útviklingi, sum tey ikki sjálv eru før fyri at yvirskoða. DAGSINS MEINING Sosialurin Trygd og tunlar VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Jón Brian Hvidtfeldt jonbrian@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 4449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Rullandi redaktionin: tel. 220507 Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Heri Mohr Í seinastu viku var undir- ritaði ein av fleiri, sum við lesarabrøvum gjørdu vart við ræðandi kenslum, sum tóku seg upp, tá Dagur og Vika hevði samrøðu við ein ungan pápa at tveimum sjúkum smábørnum, sum, orsakað av landskassans gjaldføristrupulleikum, ikki kunnu fáa neyðuga serviðgerð á Ríkishospital- inum fyrr enn einaferð næsta ár, og tað hóast ser- viðgerð á Ríkishospital- inum v.m. er kostnaðar- leys fyri føroysku sjúkra- húsini, tí peningurin ætl- aður til serviðgerð á nevnda sjúkrahúsi er í heildarveitingini, í blokk- inum, sum landskassin fær úr ríkiskassanum. Hetta er sagt og skrivað fleiri ferðir, og enn hevur ongin aftur- víst pástandin um, at sjúkraviðgerðir av føroysk- um sjúklingum - patientum -, sum yvirlæknar á før- oyskum sjúkrahúsum av- greiða til Ríkishospitalið v.m., eru ókeypis, og um rætt er atborið, eigur tað ikki at koma fyri, at av- gerðir hjá yvirlæknum at geva sjúklingum serviðgerð á Ríkishospitalinum v.m., verða kolldømdar av einum landsstýrismanni. Og tá ið tað sum sagt er talan um útreiðslur, ið ríkiskassin sambært lóg eigur at rind- ar, er tað heilt burturvið, at lógin ikki verður umsitin við tí tryggleika og sjálv- fylgju, sum sjúk og næst- ingar vanta og hava krav uppá. Frá l. januar 1988 fór tað, sum serviðgerð á Ríkis- hospitalinum kostar, 100% í blokkin, og har hevur tað verið til denna dag. Og í fylgiskjølunum til avtaluna um blokkskipan millum ta donsku regeringina og landsstýrið er greitt tilskil- að, at "endelig fastlæggelse (av játtanini til R-sjúkra- húsið HM) beror på op- gørelse af udgifterne ved indlæggelse på Rigshospi- talet". Men sum so nógv annað er eisini tað sópað av borðinum: landsstýrið hev- ur nú um dagarnar frá- boðað, at eingin regulering av tí, sum eftir er av blokk- inum, skal fara fram í 4 ár. Hesin tragikomiski sjón- leikurin minnir okkum eldri og gomlu um rosin- pillarin, sum hinumegin diskin (skivuna) servilt let- ur kundan vita, at kardúsið er uppi, og at tað verður tíverri ikki at fáa aftur fyrr enn í næsta mánað. Tað er eingin uggi hjá foreldrunum at teimum báðu smábørnunum at vita, at tey ikki eru einsamøll í líðingini. Fólk, ið hava serviðgerð fyri neyðini, hava á opnari gøtu greitt frá, at tey hava fingið somu yvirlæknaboð: - tað er uppi, kom aftur næsta ár. Er hesin niðurskurður i sjúkraviðgerð á Ríkishospi- talinum, sum vit sambært lóg hava møguleika at fáa - og tað ókeypis - ein liður í processini, sum løgmaður og aðrir landsstýrismenn við jøvnum millumbili plaga at minna okkum á? Ein process, sum fer at gera tað meira liviligt í Føroyum eisini hjá sjúkum, avlamn- um og gomlum? Í heimskendu skaldsøg- uni Processin skrivar Franz Kafka um bureaukratiið, sum so við og við brýtur niður sjálvsvirðing og mót- støðumegi. Hvussu nógvir sjúklingar og næstingar teirra mugu liva í slíkari ræðslu, er ikki gott at vita, men vit mugu sanna, at bert er bróðurleyst bak, og frændi er frændi verst. Eingin ivi um, at nógv fólk takka Hilmar Jan Hansen fyri tað, sum hann skrivaði í bløðunum í sein- astu viku. Hetta neyðarrópið í tí tjúkku slavtokuni, sum í nøkur ár hevur ligið sogin á okkum, fer at hoyrast í føroyskum heimum, áðrenn tað fánar og líðandi tagnar. Hvin og grenj halda uppat. Andans pávar, kultur- menskur, allir rættir før- oyingar (í koti), krevja ljóð og ró at virka í frið og náðum, tí teir verða ser- kønir í heimaráðum hjá sjúkum og gomlum, høgum og lágum …….. Processin fullførd; - serføroysk bureaukrat- mentan leingi livi. PROCESSIN Jóhann Mortensen tíðindaleiðari, Útvarp Føroya Erhard Jacobsen finst í Sosialinum týsdagin at tíðindunum í Útvarpi Før- oya sunnudagin 10. nov. um, at teir mongu diesel- bilarnir hava økt munandi um koltvíiltuútlátið, CO2- útlátið, sum kemur frá bilum. Erhard Jacobsen metir seg hava prógv fyri, at dielselbilar í roynd og veru dálka minni enn bensin- bilarnir. Útvarpið vil hinvegin greitt vísa aftur, at stovn- urin ber óálítandi sensa- tiónstíðindi, soleiðis sum greinskrivarin vil vera við. Tíðindini endurgeva trú- liga umhvørvisfrágreið- ingina, sum Oljumálaráðið hevur latið gera. Kanningin sigur, at koltvíútlátið frá akførum er økt 54 prosent í tíðarskeiðnum frá 1998 til 2001, og at stóra økingin stavar frá dieselolju. Í kanningini verður víst á, at talið á dieselbilum í Før- oyum er økt nógv tey seinastu árini. Sostatt er talan um væl undirbygd tíðindi, har víst varð til kelduna. Upplýsingarnar hjá Er- hardi Jacobsen kunnu vera áhugaverdar og viðkom- andi, men tað gevur ikki greinskrivaranum rætt til at skjóta boðberan niður, tá hann endurgevur eina nýggja føroyska umhvørv- iskanning. Rætting til rætting VIÐMERKINGAR Snýtir nakar í skatti? Eyðun Mohr Viderø Herfyri skrivaði eg eina grein um skattalistan, sum liggur frammi til alment eftirlit í øllum kommunun- um, og eg mælti øllum skattaborgarunum til at hyggja eftir listanum og eft- ir umstøðunum kanna, um allir teirra meðborgarar høvdu eina skattskylduga inntøku, ið so vítt okkum kunnugt svaraði til inntøku teirra annars. Eftir mínum staðkunn- leika nevndi eg bygdina Sandur, men hetta er sjálv- andi galdandi fyri helst all- ar bygdir í Føroyum. Sjálvsagt hevur hetta fingið eina ávísa røring í bygdarsamfelag okkara, at onkur tekur til orðanna í so persónligum viðurskiftur og kanska ákærir partar av borgarum okkara fyri at “snýta í skatti”! Eg ivaðist ikki í, at onkur fór at gera vart við seg, men ikki ímóti mær persónliga, tí bæði vóru persónar greið- ir yvir, at undirritaði í sínum langa politiska lívi, og tá serliga kommunalt, hevði neyvt innlit í lokalpol- itiskum og persónligum skattaviðurskiftum, og har- umframt, í hvussu er inntil nú, skuldi eg brúka allar “stemmurnar” hjá hesum somu fyri at koma afturíaft- ur til eitt komandi løgtings- ella kommunuval, og síðan eri eg í ávísan mun umboð fyri ein politiskan flokk, og í hesum sambandi kann eg ikki loyva mær at “genera” møguligar floksfelagar!! Tað er nokk so áhugavert at fylgja við, hvør í slíkum førum ger vart við seg. Tveir samdir persónar hava vent sær til mín og lagt dent á, at tað er gott, at onkur við kunnleika ger vart við støð- una, men hesir eru ikki samdir um, hvat skal náast við einari sovorðnari upp- gerð. Annar er ein vanligur lønmóttakari, ið skal av við hvørt oyra lutfalsliga av inntøkuni í skatti, soleiðis sum lóggávan sigur, men viðkomandi er eigari av nakað av jørð, og í samráð við innkeypara av størri nøgdum av handilstøðum og djórafóðri keypir hesin ikki frá vanligum handli fyri vanligan prís, men hjá øðrum innkeypara fyri at sleppa bíligari, men við- komandi er tíverri ikki greiður yvir, at ta mangl- andi inntøkuna hjá lands- kassanum, má viðkomandi sjálvur gjalda yvir lands- skatt og mvg-avgjald. So spurningurin er, um hesin er greiður yvir, hvat hann er samdur um? Hin samdi er reindyrkað- ur tjóðveldismaður, ið er samdur, men er yvaleysur í, at talan er um onkran annan enn tjóðveldismann, ið skal “jarðast”, men sannleikin er, at her er eingin munur á monnum. “Slík kann byttan vera sum lokið!” Ein javnaðarmaður var so einfaldur, at hann spurdi meg: “Hvør tað er, ið tú er so illur við!” So einfald er tanka- gongdin, at viðgerð av týð- andi samfelagsligum trupulleikum snýr seg bert um “ein” persón, ið skal jarðleggjast! Tá ein persónur “snýtir” í skatti, so skal ein annar gjalda fyri hann, men eing- in av okkum vil verða snýtt- ur! Eg vil ikki verða snýttur, og eg ynski heldur ikki, at meðborgarar mínir skulu verða snýttir, og tí ynski eg at gera vart við kanska bert part av “skattasnýtingini”, tí talan er væl eisini um, hvussu gongst við afturber- ingini av mvg-gjaldinum, ið vit fáa rokning fyri fyri ym- iskar tænastur, men sum ivi kann vera um, um hesar seinni verða avroknaðar til toll- og skattstovu?na! Hes- um havi eg sjálvsagt einki prógv fyri, men eg kenni rokningarnar! Mong gremja seg dagliga um støðuna, bæði millum manna og í fjølmiðlunum, um “fíggjar?støðuna”, men eru tey vitandi um, at tá tú fær tær bíligari handilstøð, bíligari seyðafóður, og bílig- ari olju til upphitan av set- húsum, so ert tú samstund- is við til at geva tær sjálvum eina hægri skatta- og avgjaldsrokning, tí ongin “hini” eru at gjalda uttan tú sjálvur! Marita Hentze form. Brot úr samgonguskjali- num: NÝGGJUR TEKN- ISKUR SKÚLI OG STU- DENTASKÚLI VERÐA BYGDIR Í TÓRSHAVN. Undirskrivað av fólka- flokkinum, tjóveldisflokki- num, sjálvsstýrisflokkinum og miðflokkinum. Í bløðunum, beint eftir at samgongan var skipað, verður m.a. sagt. Sitat: Eitt kollveltandi nýtt, sum er komið burturúr samgongu- samráðingunum er, at tað skal bera landinum til at gera íløgur uttan at tyngja um Landskassan….. Her verður serliga hugsað um bygging av almennum stovnum, eitt nú skúl- um,…..Íløgurnar skulu so rindast aftur um raksturin, yvir eitt ávíst áramál. Lærararáðið á Tekniska Skúlanum í Tórshavn hevur fingið innlit í skriv, stílað til Tekniska Skúlan, og sum er frá landstýrismanninum í mentamálum. Skrivið er eitt svar uppá eina verkætlan, sum stýrini fyri Tekniska Skúlan í Tórs- havn og Føroya Handils- skúla løgdu fyri landstýris- mannin 26. sept. 2002, og sum tey fóru undir í góðum treysti, grundað á tað sum siterað er omanfyri. Verkætlanin vísir á, hvussu tey ótolandi hølis- viðurskiftini hjá Tekniska Skúlanum í Tórshavn, og hølistørvurin hjá Føroya Handilsskúla, kunnu loys- ast, og hvussu fíggingin av verkætlanin kann skipast. Av tí at Føroya Handils- skúli og Tekniski Skúlin Tórshavn eru sjálvsognar- stovnar, hava skúlarnir lógarheimild til sjálvir at standa fyri bygging og fígg- ing av skúlunum. Sigast skal, at verkætlanin ikki er ein forðing fyri, at eisini Studentaskúlin í Hoydølum kann fara undir bygging. Tvørtur ímóti kann henda byggingin samansjóðast, soleiðis at málsetningurin í samgonguskjalinum verður náddur. Í stuttum kann sigast, at verkætlanin vísir á, at bygging av nýggjum hølum til tekniska skúlan og víðk- an av handilsskúlanum, kunnu loysast við einari meirjáttan til rakstur uppá uml. 4,2 mió kr. um árið. Í svarinum frá landsstýr- ismanninum verður sagt, at ongar formligar forðingar eru fyri at fíggingin kann skipast eftir hesum leisti- num. Sostatt skuldi ein trúð, at allar forðingar eru av veg- num, tá ið hetta jú fylgir málsetninginum í SAM- GONGUSKJALINUM um bygging av skúlum. Tann parturin í sam- gonguskjalinum sum við- gerð játtan til Tekniska Skúlan í Klaksvík at fyri- reika útbygging er longu samtyktur, og gleðir hetta okkum, tá ið tað sjálvsagt vísir á, at samgongan hevur í hyggju at fylgja sínum samtyktum. Í skrivinum frá Menta- málastýrinum eru fleiri vónbrot. Tað fyrsta er, at Fíggjarmálaráðið góðtekur ikki nakra binding í sam- band við hækkan av stuðli til rentuútreiðslur næstu 2o - 25 árini. Er fíggjarmála- ráðið ikki partur av sam- gonguni?? Næsta vónbrotið er, at raðfestingin sigur at tekn- iski skúlin kann vænta (um alt gongur væl) at fáa sín skúla um eini TÍGGJU ár. Hvussu leingi situr henda samgongan? Triðja vónbrotið er, at tekniski skúlin eigur at verða nøgdur, tí landsstýris- maðurin hevur játtað skúla- num pening til eitt maka- skiftið, soleiðis at skúlin nú eigur fýra barakkir, ístaðin fyri at leiga fýra barakkir. Barakkirnar vóru settar upp 1980, sum ein fyribils- loysn til skúlan fyri 5 ár. Fjórða vónbrotið er niður- støðan hjá landsstýris- manninum. Sitat: studenta- skúlin verður bygdur fyrst, og tí mátti tekniski skúlin fáast í tryggar karm- ar…..Byrja var síðani at við- líkahalda hallirnar. Tøkini verða øll útskift í ár… - skapar hetta tryggar karmar? Lærararáð tekniska skúl- ans góðtekur ikki slíka við- ferð. Um hetta er endaliga nið- urstøðan hjá hesari sam- gonguni, er alt trúvirðið fok- ið, og kann Tekniski Skúlin í Tórshavn óiva veittra far- væl til nøktandi hølir, og harvið til møguleikar fyri, at menna tær handverksligu og tøkniligu útbúgvingar- nar í Føroyum. Alt tað um, at nú verður tykkara tørn um eini 8 - 10 - 15 ár er uttanumtos, sum vit hava hoyrt síðani skúlin var settur á stovn í 1934. Vit velja at trúgva, at samgongan ikki tekur undir við tí viðferð, sum Menta- málaráðið gevur Tekniska Skúlanum í Tórshavn. Livst so spyrst. Vegna lærararáðið á Tekniska Skúlanum í Tórshavn Nú er nóg mikið C M Y K 13 12