fríggjadagur 15. november 2002síða 4

6 Nr. 220 - 15. november 2002 Nr. 220 - 15. november 2002 7 Karsten Hansen, landsstýrismaður í fíggjarmálum, ið eisini er arbeiðsgev- arin hjá almennum starvsfólkum, er ikki samdur við Gunnleiv Darlgarð, tá hesin førir fram, at al- mennir stovnar misnýta Barsils- skipanina. Hann vísir samtíðis á, at stovns- leiðarar mugu hava møguleika til í ávísan mun at stýra lønar- útreiðslunum, og reka stovnin við færri starvsfólkum í styttri tíðarskeið, meta teir tað vera ráðiligt BARSILSSKIPANIN Jón Brian Hvidfeldt – Stovnsleiðarar mugu hava myndugleika til í ávísan mun at stýra lønarútreiðsl- unum á stovninum, soleiðis at til ber at spara, gerst tað neyðugt. Millum annað við í styttri tíðarskeið at nýta spardar lønarútreiðslur til aðrar útreiðslur, gerst tað neyðugt fyri at halda játtan- ina. Tað sigur Karsten Han- sen, landsstýrismaður í fíggjarmálum, sum eisini er arbeiðsgevarin hjá almennu starvsfólkunum. Hann leggur tó afturat, at tað ikki er politikkurin hjá Fíggjar- málaráðnum, at sparingar skulu gerast við bevíst at lata vera við at seta onnur fólk í starv, tá starvsfólk eru í barnsburðarfarloyvi. Karsten Hansen sigur seg ikki kenna til ítøkilig dømi um, at stovnsleiðarar lata vera við at seta onnur í starv fyri tey, ið fara í bar- sil. Men hann leggur aftur- at, at tað er ikki óhugsandi, at onkur ger tað. Og lands- stýrismaðurin metir ikki, at tað er skeivt, at stovnsleið- arar hava henda møguleika, verður hann nýttur í sam- starv við hini starvsfólkini, og kunnu pengarnir nýtast betri aðrastaðni á stovnin- um. – Tað kann hugsast, at stovnsleiðarar meta tað vera skilabest ikki at seta avloysara í starv í nakrar fáar mánaðir. Orsøkin kann vera, at teir hava trupult við at halda játtanina hjá stovn- inum, ella tí at onkur óvæntað útreiðsla stingur seg upp í rakstrinum, sigur Karsten Hansen. Hann vísir á, at stovns- leiðarar hava ikki møgu- leika at flyta pengar frá rakstrinum til lønir. Men tó ber til at flyta spardar peng- ar á lønarkontoini til raksturin á stovnunum. – Stovnsleiðarar hava altíð henda møguleika at regulera lønarútreiðslunar og spara lønir í nakrar mán- aðir, m.a. tá nýggj størv skulu setast, og eisini tá fólk fara í barnsburðarfar- loyvi. Men verður tað gjørt til siðvenju, so kundi tað bent á, at ov nógv starvs- fólk eru á stovninum. Og er tað tilfeldið, so er tað upp- gávan hjá stovnsleiðaranum at minka um starvsfólkatalið á stovninum, vísir Karsten Hansen á. Skilir ikki atfinningarnar Karsten Hansen, landsstýr- ismaður, skilir ikki rættu- liga atfinningarnar hjá Starvsmannafelagnum. – Eg má siga, at eg sum so ikki dugi at síggja trup- ulleikan. Tað kann jú vera, at stovnsleiðarin, í semju við starvsfólkið, metir at pengarnir, ið annars skuldu verið nýttir til at seta ein avloysara í starv í styttri tíðarskeið, kunnu nýtast betri aðrastaðni á stovnin- um, sigur Karsten Hansen. Hann ásannar, at í ávísum føri kann ein stovnsleiðari kenna seg noyddan at spara á lønarsíðuni síðstu mánað- irnar á árinum, fyri at halda seg innanfyri játtanina til stovinin. Spurdur, hvørt tað er rætt, at Barsilsskipanin skal gjalda fyri, at fíggjar- ætlanin hjá stovninum kann hanga saman, sigur Karsten Hansen, at tað sum út- gangsstøði er skeivt at nýta Barsilsskipanina til hetta endamál. – Endamálið við Barsils- skipanini er fyrst og fremst at veita foreldrum fíggjar- ligan møguleika at vera heima hjá nýfødda barn-in- um fyrstu tíðina, og eg havi ikki varhugan av, at al- mennir stovnar nýta skip- anina til at spara pengar. Men tó meti eg, at skipanin skal ikki vera so stirvin, at stovnsleiðarar missa møgu- leikan í styttri tíðarskeið at raðfesta pengarnar aðra- staðni enn til ein avloysara, meta teir tað vera rættast. Karsten Hansen sigur at Fíggjarmálaráðið hevur sum so onki eftirlit við, hvørt stovnsleiðarar veru- liga seta avloysarar í starv, tá starvsfólk fara í barns- burðarfarloyvi, eins og ráð- ið heldur ikki kannar, hvørt leys størv vera sett beinan- vegin eftir at onnur eru far- in úr teimum. – Barsilsskipanin skal vera ein skipan, ið tryggjar løntakarar og arbeiðspláss fíggjarliga, tá fólk fara í barnsburðar- farloyvi. Men vit kenna fleiri dømi um, at almennir stovnar lata vera við at seta fólk í starv, tá onnur fara í barsil, og harvið nýta Barsilsskipanina sum eina fjalda inn- tøkukeldu. Tað sigur Gunnleivur Dalsgarð, formaður í Starvs- mannafelagnum, sum hevur sent bræv til Vinnumálaráðið og Vinnunevndina, har hann hvassliga finst at mannagongdini hjá almennu stovnunum BARSILSSKIPANIN Jón Brian Hvidtfeldt Almennir stovnar nýta barsilsskipanina sum eina beinleiðis inntøkukeldu, fyri á tann hátt at royna at betra fíggjarligu orku teirra. Hetta verður gjørt við at lata vera við at seta fólk í starv, tá onnur á stovninum fara í barnsburð- arfarloyvi. Í staðin skulu hini á stovninum bara ar- beiða tað skjótari, samtíðis sum stovnurin sparir lønar- útreiðslur. Hetta ger Starvsmanna- felagið vart við í brævi, sum felagið hevur sent bæði til Vinnumálaráðið og Vinnunevndina í Løgting- inum. Starvsmannafelagið finst hvassliga at hesi mannagongd, sum felagið sigur seg kenna fleiri dømi um veruliga fara fram á al- mennum stovnum. Gunnleivur Dalsgarð, formaður í Starvsmannafel- agnum vísir á, at Barsils- skipanin skal vera ein skip- an, ið tryggjar bæði løntak- ara og arbeiðsplássið. Løn- takarin skal hava møgu- leika at sleppa í barnsburð- arfarloyvi við løn, og ar- beiðsplássið skal hava møguleika at seta annað fólk ístaðin, tíðina viðkom- andi er í farloyvi. Talan er um eina skipan, ið er »út- reiðsluneutral«, tvs. uttan eykakostnað, fyri báðar partar. Men formaðurin í Starvs- mannafelagnum veit um fleiri dømi, har almenn ar- beiðspláss lata vera við at seta annað fólk í starv, tá teirra egnu starvsfólk fara í barnsburðarfarloyvi. – Vit vita um, at almennir stovnar í samband við barnsburðarfarloyvi ikki seta avloysarar fyri tann, sum fer í farloyvi, men bara heinta stuðulin, tvs. lønar- endurgjaldið, úr Barsils- skipanini. Á henda hátt verður skipanin nýtt sum ein beinleiðis inntøkukeldu hjá almennu stovnunum, fyri at royna at betra um fíggjarligu orkuna. Hetta er groft misbrúk av skipanini, sigur Gunnleivur Dalsgarð Hann metir tað vera grundleggjandi skeivt at Barsilsskipanin, ið arbeiðs- marknaðurin lutvíst sjálvur ber kostnaðin av, skal kunna nýtast sum ein bein- leiðis inntøkukelda hjá al- mennum stovnum, ið snúgva sær undan at seta onnur fólk í starv, tíðar- skeiði tá starvsfólk eru í barnsburðarfarloyvi. Umframt at Barsilsskip- anin við hesum gerst ein beinleiðis inntøkukelda hjá almennu stovnunum, so eru dømini sera óheppin fyri hini starvsfólkini á tí ein- staka stovninum. – Tá stovnar ikki seta onnur fólk at avloysa tey, ið fara í barnsburðarfarloyvi, so merkir tað samtíðis, at arbeiðsbyrðan økist og uppgávurnar gerast fleiri hjá teimum, ið eftir eru á arbeiðsplássinum, vísir Gunnleivur Dalsgarð á. Fer at vinda uppá seg Formaðurin í Starvsmanna- felagnum óttast, at nú so nógv hoyrist um, at tað al- menna skal spara, fer tað at gerast alt meira vanligt, at almennir stovnar fara at útnytta møguleikan at lata vera við at seta onnur fólk í starv, tá starvsfólk teirra fara í barnsburðarfarloyvi. – Eg eri ikki í iva um, at henda gongd, har almennir stovnar misnýta Barsils- skipanina, fer at vinda uppá seg, nú tosað verður um, at stovnarnir skulu spara og rationaliserast, sigur Gunn- leivur Dalsgarð. Nú Bjarni Djurholm, landsstýrismaður, hevur lagt uppskot fyri løgtingið um at broyta Barsilsskipan- ina, heitir Starvsmannafel- agið á politiska myndug- leikan um at fáa viðurskift- ini í rættlag, so skipanin ikki kann misnýtast. Í brævi, sum felagið hevur sent, bæði til Vinnumála- ráðið og Vinnunevndina í løgtinginum, mælir Starvs- mannafelagið til, at tað kemur at standa beinleiðis í lógini, at almennir stovnar skulu kunna staðfesta eina útreiðslu, tvs. seta avloysar- ar í starv, fyri at fáa pengar úr Barsilsskipanini. Starvsmannafelagið: Almennir stovnar misnýta Barsilsskipanina Stjórin á ALS, ið eisini umsitur út- gjaldið úr Barsils- skipanini, sigur, at skipanini ikki leggur seg út í, um arbeiðs- plássið setur annað fólk í starv fyri tað, ið fer í barnsburðar- farloyvi. Peningurin verður játtaður ar- beiðsplássinum sum lønarendurgjald til starvsfólkið í barsil, onnur viðurskifti á arbeiðsplássinum leggja vit okkum ikki útí, sigur Elisabeth O. Gaardbo BARSILSSKIPANIN Jón Brian Hvidtfeldt Elisabeth O. Gaardbo, stjóri á ALS, sum eisini umsitur útgjaldið úr Bar- silsskipanini, sigur seg ikki kenna til dømi um, at al- mennir stovnar lata vera við at seta onnur fólk í starv, meðan onnur eru í barsil. Men samtíðis vísir hon á, at Barsilsskipanin ikki leggur seg útí, hvørt ar- beiðspláss seta onnur fólk í starv fyri tey, ið fara í barnsburðarfarloyvi. Hetta er heldur ikki uppgávan hjá Barsilsskipanini. – Uppgávan hjá Barsils- skipanini er stutt og greitt at veita arbeiðsplássum endurgjald fyri lønarút- reiðslur til starvsfólk, sum eru í barnsburðarfarloyvi. Hetta verður gjørt, eftir at bæði arbeiðsgevari og starvsfólkið sjálvt hevur váttað, at viðkomandi er í barnsburðarfarloyvi, sigur Elisabeth O. Gaardbo. Barsilsskipanin leggur seg ikki útí, hvat síðan hendir á arbeiðsplássinum, tí skipanin koyrir einsíðis uppá, at ein persónur fer í barsil. – Vit leggja okkum ikki útí, hvat stovnarnir síðan gera, tá lønarendurgjaldið úr Barsilsskipanini er kom- ið uppá pláss, og tí veit eg ikki, um stovnar nýta hesa mannagongd, sigur Elisa- beth O. Gaardbo. Stovnsleiðarar mugu hava ávíst frælsi at stýra Barsilsskipanin: Ikki okkara borð – Vit vita um, at almennir stovnar ikki seta avloysarar fyri fólk, sum fer í brnsburðarfarloyvi, men bara heinta stuðulin, tvs. lønarendurgjaldið, úr Barsilsskipanini. Á henda hátt verður skipanin nýtt sum ein beinleiðis inntøkukeldu hjá almennu stovnunum, og tað er groft misbrúk av skipanini, sigur Gunnleivur Dalsgarð, formaður í Starvsmannafelagnum Tað gongur út yvir kvinnurnar, um páp- arnir ikki taka ein part av longda barns- burðarfarloyvinum. Tað eru Javnstøðu- nevndin, Arbeiðs- gevarafelagið og Starvsmannafelagið samd um. Kanningar vísa, at støðan hjá kvinnum á arbeiðs- marknaðinum versn- ar, tá hon fer í far- loyvi. Kortini eru ongar ætlanir um at seta í lógina, at pápar skulu taka ein part av tíðini BARSILSFARLOYVI Ingi Rasmussen »Í veruleikanum eiga kvinnur at rópa: Vit vilja ikki hava longri barsilsfar- loyvi. Tí tess longri vit eru burtur frá arbeiðsmarknað- inum, tess harðari verða vit revsað.« So bersøgin er national- økonomurin Mette Verner, sum saman við øðrum á Handilsháskúlanum í År- hus nýliga hevur kannað lønarligu avleiðingarnar fyri kvinnur at fáa børn. Og tær eru negativar - peninga- liga sæð. Serliga um kvinn- an arbeiðir í privatu vinn- uni, sum revsar kvinnur, ið fáa børn, hart og kontant. Mammur fáa upp í 20 prosent minni í løn enn barnleysar kvinnur. Børnini kosta altso kvinnunum pengar, meðan menninir tvørturímóti gerast ríkari, tá teir verða pápar, vísir kanningin. Ein orsøk til hesa gongd er, at tað oftast er kvinnan, sum fer eitt heilt ár í bar- silsfarloyvi, tá børnini koma í verðina. Pápin tekur hinvegin oftast hægst nakrar dagar frí, tá barnið er borið, og heldur annars fram við at røkja karrieruna og klatra upp eftir lønar- stiganum. Longt barsil Í Føroyum verður barsils- skipanin broytt í hesum døgum. Rætturin til barsils- farloyvi skal leingjast úr teimum núverandi 24 vik- unum upp í 52 vikur. Í fyrstu syftu tó uttan løn fyri økta rættin til farloyvi. Sum er, eigur mamman rætt til fýra vikur áðrenn og 14 vikur eftir barnsburð. Síðan eru 10 vikur afturat, sum mamman og pápin kunnu býta sínámillum eftir egnum ynski. Tað er onki krav um, at pápin skal taka ein part av hesum. Nú hevur landsstýrið skotið upp, at tær 10 vik- urnar verða longdar til 38 vikur, sum foreldrini kunnu býta sínámillum. Tað er framvegis onki krav um, at pápin skal taka sín part av farloyvinum. Og royndirnar vísa, at so vera kvinnurnar heima hjá børnunum í eitt ár. Hesa sannroynd átalar Turið Debes Hentze, sum hevur gjørt viðmerkingar til uppskotið vegna Javnstøðu- nevndina. Pápakvotu, takk Javnstøðunevndin skýtir upp, at tað verður kravt í lógini, at páparnir skulu taka ein part av økta far- loyvinum. Um teir ikki vilja, skal tann kvotan detta burtur, heldur hon. – Eg eri fyri kvotering av pápadøgum til tess at stýra eini gongd móti javnstøðu á hesum øki. Tað eri eg, tí eg haldi, at løtan er tann rætta, og tí at spurningurin um kvotering her kemur sum eitt ískoyti til ein longu lógartryggjaðan rætt, sigur Turið Debes Hentze. Javnstøðunevndin ger vart við, at kvinnurnar ikki eru eins væl umboðaðar á arbeiðsmarknaðinum sum menninir – og als ikki í løn- arhæddum – og menninir eru í stórum undirtali, tá tað snýr seg um at vera heima í barsilsfarloyi. – Tá kvinnan og ikki maðurin nýtir barnsburðar- farloyvi – eisini tær sein- astu 38 vikurnar – er tað ikki altíð tí, at hon sjálv ynskir tað so. Kanska fær tað illa verið øðrvísi, sjálvt um hon hevur annað ar- beiði at røkja. Tekur hon alt farloyvið, so er tað hon, sum verður burtur frá arbeiði tað longri. Hetta merkir sjálvandi, at ar- beiðsgevarar staðfesta, at burðardyggar kvinnur eru ein meiri ótrygg arbeiðs- megi. So er lættari at seta ein mann – hann fer ongan veg, sigur Turið Debes Hentze. Hond í hond Hetta er ikki bara eitt reyð- sokkasjónarmið, sum Javn- støðunevndin førir fram, tí Føroya Arbeiðsgevarafelag leggur á sama bógv. Felagið vísir á, at um kvinnan tekur fult barsilsfarloyvi, sum hon hevur møguleika til, so kann hon vera burtur frá arbeiðsmarknaðinum í 58 vikur. Tað er meira enn eitt ár, og tí kann uppskotið gera, at tað verður truplari hjá kvinnum at fáa arbeiði. - Ein óheppin avleiðing av hesum kann vera, at arbeiðsgevarar freistast at taka hetta við í metingina, tá størv skulu setast, við tað at kvinnur í burðardyggum aldri ikki eru at meta sum støðuføst arbeiðsmegi. Tað verður ofta meira møði enn føði at taka onnur starvs- fólk inn eitt tíðarskeið, tí upplæringin tekur væl av tíð og krevur eyka orku, sigur Jan Mortensen, stjóri í Vinnuhúsinum. Arbeiðsgevarafelagið heldur, at eitt virki so dánt kann klára seg ígjøgnum fýra vikur áðrenn føðing, 24 vikur og summarfrí. Men er tíðarskeiðið 58 vik- ur, kann tað gerast trupult at klára seg uttan fasta starvsfólkið. Í hesum førinum ganga sjálvt arbeiðsgevarar og fakfeløg hond í hond, tí Starvsmannafelagið mælir eins avgjørt til, at sett verður í lógina, at pápar skulu taka ein part av økta farloyvinum, sæst í um- mælinum til lógaruppskot- ið. Rætt at gera mun Hóast arbeiðsgevarar, fak- feløg og javnstøðufólk so- statt eru á einum máli, so er landsstýrismaðurin av aðr- ari áskoðan. Bjarni Djur- holm segði við Sosialin í gjár, at hann er grundleggj- andi ímóti at seta í lógina, at pápar skulu taka ein ávísan part av farloyvinum, tí tað eigur at vera upp til foreldrini sjálv at gera av. Í hesum serliga føri held- ur Javnstøðunevndin kort- ini, at tað er rætt at gera mun á kynunum og vísir til javnstøðulógina: "Veitast skal kvinnum og monnum eins møguleikar til út- búgving, arbeiði, yrkisliga og mentanarliga menning (…) Tað stríðir kortini ikki ímóti hesi lóg, at tryggjað verður øðrum kyninum serlig rættindi, tá ið hesi ætlast at náa endamáli lóg- arinnar." Og meðan politikararnir kjakast um, hvat er rætt og skeivt, kunnu vit venda aftur til tað, sum Mette Verner av Handilsháskúlan- um í Århus herfyri segði við Weekendavisen. "Um barnið er eitt felags ynski, so er tað eisini ein felags uppgáva." Hart og kontant at verða mamma FAKTA Barnsburðarfarloyvi skal økjast upp í 52 vikur, sigur eitt uppskot, sum er lagt fyri løgtingið. Sum er, skal mamman taka tær fyrstu 14 vikurnar, meðan mamman og pápin sjálv gera av, hvussu tey býta restina av tíðini ímillum sín. Aðrastaðni verður ein kvota sett av til páparnar, sum dettur burtur, um teir ikki gera sær dælt av henni. Men í Føroyum verður ikki hildið, at tað er neyðugt. Pápar taka karrieruna fram um børnini, men teir skuldu verið noyddir heim í barnsburð, halda fleiri Mynd: Jens Kristian Vang C M Y K 7 6