leygardagur 16. november 2002síða 4

6 Nr. 221 - 16. november 2002 Nr. 221 - 16. november 2002 7 Ongi tilboð eru til ung við serligum tørvi, sum fara úr fólkaskúlanum. Men okkurt er kanska við at henda. Myndug- leikar viðurkenna trupulleikan, manna- gongdir vera eftir- hugdar og undir- vísingartilboð vera fyrireikað TRIVNAÐARSTEVNA Ingi Rasmussen Máttloysi. Við einum orði kundi støðan hjá ungum fólkum við serligum tørvi og teirra avvarðandi lýsast í Norður- landahúsinum hósdagin, tá ráðstevnan um heilsu og trivnað hevði tey ungu til viðgerðar. At tað eru nógv ung og børn, sum hava tað gott í Føroyum, kunnu vit skjótt staðfesta. Men tað eru nøk- ur, sum ikki hava tað lætt. Tey eru brekað, menning- artarnað ella hava aðrar trupulleikar at dragast við, sum samfelagið illa megnar at taka sær av. Onkursvegna detta tey burturímillum. Tey koma hvørki undir at vera børn ella vaksin, og tilboð vanta til teirra. Millum 600 og 700 ung fara úr fólkaskúlanum hvørt ár. Hvat verður av teimum við serligum tørvi, er tann stóri spurningurin. Tey trína út í eitt vakuum. Tað eru als ongi tilboð til tey við serligum tørvi eftir fólkaskúlan, staðfestir eitt nú Javni. Øðrvísi blóma Vit koma ikki víðari við Róa, sigur Sigrun Wardum, ið tosar um sín menning- artarnaða son. Rói er 17 ár og í fagrasta blóma. Blóman er bara ikki soleiðis, sum foreldrini høvdu væntað. Hansara tørvur er júst tann sami sum hjá øðrum ungum: At ríva seg leysan. Men hann sleppur í ov lítlan mun at gerast sjálvstøðugur. Sigr- un droymir um, at Rói kann koma á ein eftirskúla fyri menningartarnað, har hann eisini kann búgva. So høvdu verið aðrir persónar, ið kundu stimbrað hann, so hann kundi komið víðari. Kanska sær tað ikki so svart út, tí Annlis Bjark- hamar, landsstýriskvinna við mentamálum, kundi í Norðurlandahúsinum hós- dagin avdúka, at arbeitt verður við at fyrireika undirvísingartilboð til ung menningartarnað, og tey fyrstu kunnu byrja í august 2003. Teldan og lyftan Samskiftið við myndug- leikarnar var eisini uppi at venda í Norðurlandahúsin- um. Tað var ikki fyri tað góða. Sára Tummasardóttir, sum hevur verið sjúk av barna- og ungdómsliðagikt í 14 ár, greiddi frá ótolandi stríðnum við myndugleik- arnar fyri at fáa hjálp. Bara tað at fáa brúkslutir, sum gera gerandisdagin lættari, er ein kampur. Heilt gro- teskt gjørdist tað, tá hon noyddist at bíða í fýra ár fyri at fáa eina lyftu. Tá lyftan endiliga kom, hevði hon skift báðar mjadnarnar og hevði tískil ikki sama tørv á lyftuni longur. Tað tók eisini Sigrun fýra ár at fáa svar frá myndug- leikunum uppá, um tey kundu fáa eina teldu til sonin at brúka. Tá svarið so endiliga kom, var tað noktandi, og lærarin, ið hevði vakt áhugan hjá Róa fyri telduni, var givin. Umsóknir, pappírsarbeiði og samskiftið er ein ótol- andi partur av lívinum hjá teimum við serligum tørvi. Myndugleikarnir taka ikki støði í fólkum men í stirvn- um mannagongdum, var niðurstøðan. Petra Johnsdóttir Joen- sen, stjóri á Almanna- stovuni, tók atfinningarnar til sín og ásannaði, at langa svartíðin í almennu for- sorgini er ikki nøktandi. – Í nøkrum førum eru mannagongdirnar í lagi og í øðrum ikki. Hetta er eitt øki, sum vit leggja stóran dent á at bøta um og mugu menna. Vit hava sett okkum nøkur mál, sum vit ætla at røkka. Eitt stig fram Nógv føgur orð vóru søgd í Norðurlandahúsinum: Øll hava rætt til arbeiði, øll hava rætt til bústað, øll hava rætt til útbúgving. Og so framvegis. Tað var, sum høvdu vit hoyrt alt fyrr. Men kanska er komið eitt stig víðari kortini, tí fólk tykjast vera farin at viður- kenna, at øll í Føroyum hava ikki hesi rættindi. Og tað er so eitt framstig, heldur Finnur Helmsdal, leiðari á Barnaheiminum. – Eg loyvi mær at undrast á, hví hetta økið verður raðfest so lágt. Kanska lægst av øllum. Tað ræður um at viðurkenna, at vit hava nakrar álvarsligar trupulleikar at dragast við, annars koma vit ikki víðari. Allir myndugleikar eiga at innsíggja, at vit megna ikki at loysa trupulleikarnar við verandi tilboðum, sigur Finnur Helmsdal. Tað tóktist, sum fólk og myndugleikar í Norður- landahúsinum viðurkendu trupulleikan. So eru bara loysnirnar eftir. Máttloysi eyðkennir ung og avvarðandi Hvørki Javnaðar- flokkurin ella Tjóð- veldisflokkurin taka undir við uppskotin- um um at leingja barnsburðarfarloyvi. Annita á Fríðriks- mørk og Kristian Magnussen krevja, at páparnir skulu taka sín part BARSILSFARLOYVI Ingi Rasmussen Páparnir skulu taka sín part av einum longdum barns- burðarfarloyvi. Tað tykist vera støðan hjá bæði Javnaðarflokkinum og Tjóðveldisflokkinum á løgtingi. Ivasamt er sostatt, um Bjarni Djurholm fær undirtøku fyri uppskotinum um at leingja farloyvið úr 24 upp í 52 vikur í verandi líki. Bjarni Djurholm heldur nevniliga, at tað skal vera upp til familjuna sjálva at gera av, hvussu hon býtir barnsburðarfar- loyvi sínámillum. Hesum sjónarmiði taka hvørki Javnstøðunevndin, Føroya Arbeiðsgevarafelag ella Starvsmannafelagið undir við. Tey vísa á, at støðan hjá kvinnuni á arbeiðs- marknaðinum viknar, um ongin pápakvota verður ásett. Hesum taka Annita á Fríðriksmørk úr Tjóðveld- isflokkinum og Kristian Magnussen úr Javnaðar- flokkinum undir við. Pápakvota rættast Sostatt er heldur ikki semja um málið innanhýsis í samgonguni. – Eg kann ikki taka undir við uppskotinum, sum tað fyriliggur. Um farloyvið skal økjast við seks mán- aðum, so skulu páparnir taka tríggjar mánaðir burt- urav. Um páparnir ikki fara í barsilsfarloyvi, skal teirra partur detta burtur, sigur Annita á Fríðriksmørk. Javnaðarflokkurin fer helst at standa saman við Tjóðveldisflokkinum um eitt broytingaruppskot, tá lógaruppskotið fer í nevnd. – Tað snýr seg um trivnaðin hjá allari familj- uni, og tí má pápin sjálv- andi taka sín part. Eg haldi tað vera rímiligt, at tað verður ásett, at pápin skal taka einar 12 til 13 vikur, um barsilsfarloyvið verður økt upp í eitt ár, sigur Kristian Magnussen. Hellir skeivt Tey bæði vísa samstundis á, at uppskotið er eitt sosialt afturstig fyri barsilsskip- anina. Verður tíðarskeiðið hækkað til eitt heilt ár uttan løn tað seinna hálvárið, so eru tað bara tey, sum frammanundan hava ráð, ið kunnu gera sær dælt av tí. – Tey, sum ikki hava ráð at fara í farloyvi uttan løn, hava líka stóran ella størri tørv á at fáa endurgjald. Tí er tað helst rættari heldur at leingja barnsburðarfarloyvi stigvíst upp í eitt heilt ár, so at barnsburðarfarloyvið er eitt ár við fullari løn um fýra ár, sigur Kristian Magnussen. Annita á Fríðriksmørk mælir til, at barsilsskipanin verður víðkað við einum mánaði við løn frá 1. januar 2003, og síðan leingja skip- anina við einum mánaði árini frameftir, so at tað við árslok 2007 verður veitt fult lønarendurgjald fyri 12 mánaðir. Uppskotið um at leingja barnsburðarfarloyvið kem- ur fyri løgtingið týsdagin. Krevja pápakvotu í barsilsskipan Tað ræður um at viðurkenna, at vit hava nakrar álvarsligar trupulleikar at dragast við, annars koma vit ikki víðari. Allir myndugleikar eiga at innsíggja, at vit megna ikki at loysa trupulleikarnar við verandi tilboðum, sigur Finnur Helmsdal Mynd: Jens K. Vang C M Y K 7 6