hósdagur 21. november 2002síða 5

8 Nr. 224 - 21. november 2002 Nr. 224 - 21. november 2002 9 Fiski- og lívfrøðingar rópa varskó. Um vistfrøðiskipanin uppførir seg, sum hon plagar, so kann verða stór niðurgongd í fiskastovnunum næstu árini. Gróður- in, sum er grundar- lagið fyri øllum lívi í sjónum, er dottin niður á sama botn- støði, sum tá fiski- vinnan kollsigldi LÍV OG GRÓÐUR Ingi Rasmussen – Neyvt samband hevur verið millum gróður og framleiðslu av fiski á land- grunninum. Nú er gróðurin so lítil, at vit kunnu vænta, at nógv minni kemur und- an, og fiskurin verður rak, sigur Eilif Gaard, havlív- frøðingur. – Um sambandið heldur sær, soleiðis sum tað hevur gjørt síðstu tólv árini, so bendir alt á, at tað verður ein ógvuslig minking í nýggjum tonsum av fiski, sum koma afturat, sigur Petur Steingrund, fiskifrøð- ingur. Teir báðir hava neyvt innlit í, hvussu gróðurin av plantuæti ávirkar, hvat kemur undan av fiski í havinum kring Føroyar. Og útltini eru alt annað enn góð, soleiðis sum gongdin hevur verið síðstu árini. Gróður í botni Kanningar, sum Eilif Gaard hevur gjørt á Fiskirann- sóknarstovuni síðstu tólv árini vísa, at gróðurin á landgrunninum er komin heilt niður á sama støði sum í 1990. Tá vóru nøkur álvarslig rakár í føroysku fiskivinnuni og harvið tjóð- ini allari. Gróðurin í føroyskum sjógvi kemur oftast í apríl- mai mánaði og heldur sær vanliga til september. Nøk- ur ár kemur gróðurin tíðliga á árinum, onnur ár kemur hann seinni. Nøkur ár er nógvur gróður, onnur ár er hann minni. Tað vísir seg, at tá gróðurin kemur seint, er lítið av gróðri. Í byrjanini av 1990 var sera lítil gróður, og gróður- in kom eisini seint á árin- um. Í fyrru helvt av 90-un- um øktist gróðurin ár um ár, og hann kom eisini fyrr á árinum. Í 1996 minkaði gróðurin niður í helvt, men síðan øktist hann aftur nógv í 2000 og 2001. Tá var um- leið fimm ferðir meiri gróður enn í 1990. Men í 2002 kom gróðurin seint á árinum, og hann var óvan- liga lágur – á sama støði sum í 1990 og 1991. Hetta er ein ógvuslig minking, ásannar Eilif Gaard, havlívfrøðingur, sum hevur staðið fyri kann- ingini. Neyvt samband Neyvt samband er millum gróðurin á landgrunninum og fiskastovnarnar, vísa all- ar royndir higartil. – Tey árini, tá kanningar eru gjørdar av gróðri, hevur verið neyvt samband mill- um gróður og framleiðslu av fiski á landgrunninum, staðfestir Eilif Gaard, hav- lívfrøðingur. Petur Steingrund, fiski- frøðingur, vísir eisini á greiða sambandið millum fiskaframleiðslu og gróður- framleiðslu. Í byrjanini av 1990 árunum var lítið til av fiski, hann var rak og vaks spakuliga. Hetta batnaði nógv fram til 1996. Í 1997, árið eftir at gróðurin mink- aði, hevði fiskurin aftur minni at eta. Síðan batnaði skjótt aftur og seinastu 2 til 3 árini hevur hann havt nógva føði. Nógvur fiskur er komin undan, og hann hevur vaksið væl. Vánalig útlit Spurningurin er so, hvussu verður hjá fiskivinnuni frameftir, nú gróðurfram- leiðslan er í botni. Petur Steingrund er óttafullur. – Vit vita ikki, hvussu verður við gróðrinum næsta ár. Men heldur mynstrið sær, so skuldi tú trúð, at talið av tonsum, sum koma afturat árini 2003 og 2004, verður lágt, sigur Petur Steingrund. Støðan er ikki hættislig fyri fiskivinnuna beint nú, tí so nógv er til av fiski. Fiski- frøðingurin sammetir tað við eina kontu í bankanum. – Í løtuni er nógv á kont- uni, men tað kemur onki inn á hana. Gongur tað, sum vit higartil hava sæð, so ganga nøkur ár, har lítið kemur inn aftur á kontuna – og so ræður um, ikki at brúka ov nógv, sigur hann. Eilif Gaard vísir á, at mynstrið higartil hevur verið, at gróðurin skrambl- ar niður á botn, tá hann lækkar, men byggir seg spakuliga upp, tá hann økist. Um tað verður gongdin aftur hesaferð, so ganga nøkur ár, áðrenn gróðurin av plantuæti, sum alt lív í sjónum er treytað av, hevur bygt seg uppaftur. Fiskivinnan siglir vandasjógv Føðiketur í sjónum. Grundarlagið undir øllum lívi er gróðurin av plantuæti. Gróðurin í sjónum er komin niður á sama støði sum í 1990, og so eru vánalig útlit hjá fiskinum at vaksa og nørast Slánar spøkja Óvanliga nógvur toskur er at fáa inni undir landi fyri tíðina. Slánar kalla vit teir, tí teir eru stórir og rak. Og teir staðfesta úrslitini av kanningini hjá Fiskirannsóknarstov- uni um gróðurin í sjón- um. Slánarnir vísa okkum, at fiskurin kemur undir land at finna sær føði. Og tað ger hann, tí onki er eftir at eta á land- grunninum. Hetta er ikki gott tekin fyri fiskvinnuna, tí vit fáa onki gjørt fyri at broytt gróðurin. Veiðiorkan er stór, so skjótt er at fiska tað, sum er, samstundis sum lítið kemur undan. Tað er bara eitt at gera, halda lív- og fiskifrøð- ingarnir, og tað er minka um veiðiorkuna, so fiskivinnan sleppur undan teimum stóru sveiggjunum. Men tað er ein politiskur spurn- ingur. -ir Petur Steingrund, fiskifrøðingur, og Eilif Gaard, havlívfrøðingur, staðfesta eitt greitt samband millum gróður í sjónum og tilgongd av fiski. Tað sær ikki gott út fyri fiskivinnuna Sosialurin skrivaði herfyri um eitt telduspæl, Xplore, sum er um oljuleit- ing, har næmingar á miðnámsskúlunum kappast um at finna olju. Nú eru innleið- andi umførini av, og fimm bólkar eru eftir av teimum 66, sum byrjaðu. Finalan verður 29. november OLJUSPÆL Solby A. Eliasen Næmingar á Tekniska skúla í Klaksvík hava eisini lut- tikið í hesi kappingini. Og tað var ein bólkur frá teim- um, sum endaði ovast í stigum nú bert finalan er eftir. Teir, ið manna henda bólkin eru: Hallur Joensen, Rói Jacobsen og Gunnleiv- ur Biskopstø. Teir ganga allir á HT 2. – Vit fingu at vita, at um allur flokkurin teknaði seg til kappingina, so fóru tím- ar at verða settir av tíma- talvuni til kappingina. Men um vit meldaðu til sum ein- staklingar, so mátti vit lut- taka uttan fyri skúlatíðina, greiða teir frá og leggja so skemtandi afturat, at teir harvið vórðu noyddir at luttaka, tí tað var ein floks- samtykt. Men tað kunnu teir trígg- ir so fegnast um í dag, tí teir eru komnir víðari í final- una, sum besti bólkur við 1.609 ROI. Tað merkir ret- urn on investment ella mest vunnið fyri hvørja brúkta krónu. Og sum skilst so er hetta eitt rættiliga gott úr- slit, sum teir hava arbeitt seg fram til. – Um spælið var veru- leiki, so høvdu vit verið ríkir í dag, siga teir tríggir og flenna. Teir duga ikki at siga, um peningurin, sum teir hava havt til taks at arbeiða við samsvarar við veruleikan, men alt hitt, sum hevur við spælið at gera samsvarar avbera væl. – Um vit ikki luttóku í hesum spælinum, so høvdu vit ikki vitað ein brotpart av tí, sum vit nú vita um olju- vinnuna, eru teir allir á einum máli um. Og tað er nevniliga enda- málið við hesum spælinum. At læra ungdóm í Føroyum meira um oljuleiting og vinnuna sum heild. Tað halda teir tríggir er eydnast fyrireikarunum til fulnar. Xplore Spælið byrjaði 4. november og hildið varð fram í tvær vikur til finalistarnir vóru funnir. Teir tríggir greiða frá, at tað vóru trý útbjóð- ingarumfør og so ráddi um at bjóða rætt og hægst. Teir vísa eina plátu, sum er býtt upp í smáar blokkar, sum luttakararnir so bjóðaðu uppá. Ikki fekst at vita, hvat aðrir møguligir bjóðarar høvdu bjóðað, so tí ráddi um ikki at bjóða ov lágt. Tann, ið átti hægsta boð fekk so blokkin. Og so var bara at fara í gongd við at leita og vita, um nøkur olja var. Teir siga, at hetta spælið eins væl og onnur spøl eis- ini hevur nógv við hepni at gera og vísa á, at teir vóru sera hepnir í øðrum út- bjóðingarumfari. Tá høvdu teir bjóðað upp á tríggjar blokkar, sum tað ikki eydn- aðist teimum at fáa og tískil bleiv ein blokkur tilvildar- liga tillutaður teimum. Hes- in blokkur vísti seg so, tá farið varð at bora, at vera fullur av olju. Spurdir um tað er spenn- andi at luttaka í einum tílík- um spæli, siga teir, at longri tað leið út á kappingina, meiri spennandi bleiv tað. – Serliga tað seinasta korterið var spennandi, tí tá lógu vit bert 0,5 prosent frammanfyri nummar tvey. Men teir funnu ikki nakað í teirra blokki og so vunnu vit at enda við umleið trim- um prosentum, greiðir ein teirra frá. Teir siga, at teir høvdu ikki trúð, at tað var so nógv at vita, tá tað kemur til olju- vinnuna, og teir fegnast samstundis um, at teir hava fingið henda møguleikan til at ogna sær so nógva vitan um hana. – Hetta er ein fínur háttur at læra okkum ungdómar, tí um vit skuldu lisið okkum til alt hetta, sum vit nú hava lært, so hevði so gott sum onki sitið eftir í høvdinum. Tí ein lærir best við at sleppa at royna seg sjálvur, siga teir tríggir, sum eru spentir til finaluna, sum verður á skrivstovuni hjá Agip fríggjadagin 29. nov- embur, og tá hittast teir fimm bólkarnir í stríðinum um at gerast vinnari av kappingini og 15.000 krónum. Finalistarnir til oljuspælið Xplore funnir Bólkarnir, sum fara at kappast í finaluni, eru: Tekniski skúli í Klaksvík Hallur Joensen Rói Jacobsen Gunnleivur Biskopstø Studentaskúlin og HF skeiðið í Eysturoy Sveinur Justinussen Jaspur Højgaard Hallur Simonsen Rakul Mortensen Súsanna K. Nielsen Mary Højgaard Føroya Handilsskúli, Kambsdalur Unn Laksá Birgit Johannesen Elsa Olsen Absalon í Gerðum Tekniski skúli í Klaksvík Hjalmar Andreassen Helgi Hvannastein Julius Biskopstø Jógvan Gerðalíð Hallur, Gunnleivur og Rói manna annan av bólkunum frá Tekniska skúla í Klaksvík, sum hevur ognað sær sess í finaluni í Xplore spælinum C M Y K 9 8