leygardagur 23. november 2002síða 7

12 Nr. 226 - 23. november 2002 Nr. 226 - 23. november 2002 13 Hann var góður forsætisráðharri fyri Danmark, men hann var ikki serliga góður politiskari leiðari fyri danska javnaðarflokkin. Týsdagin boðaði Poul Nyrup Rasmussen frá, at hann fer frá sum formaður fyri danska javnaðar- flokkin, og at ein eyka landsfundur í desember skal velja nýggjan formann. Allir fjølmiðlar og eygleiðarar í Danmark eru samdir um, at Poul Nyrup Rasmussen var ein góður forsætisráðharri. Saman við Mogens Lykketoft sum fíggjarmálaráðharra fekk hann gongd á aftur búskapin. Teir "kick-startaðu" búskapin, sum eitt danskt blað skrivaði nú í vikuni. Tað hevði við sær, at arbeiðsmarknaðurin fekk brúk fyri nógv meiri fólk, og so nógv arbeiðspláss vórðu skapað tey 9 árini, Poul Nyrup Rasmussen var forsætisráðharri, at arbeiðsloysi, sum hevði verið stórt líka síðani oljukrepp- urnar í 70-árunum, minkaði niður í nærum einki. Harafturat hevði búskaparligi vøksturin tað við sær, at fíggjarligu hallini hvurvu. Danmark rindar eisini av álvara niður uttanlandsskuldina, sum vaks seg stóra í teimum fyrstu kreppuárunum, tá javnaðarstjórninirnar hjá Anker Jørgensen ikki fingu bilbult við skeivu búskapargongdini. Samstarvsfelagarnir Poul Nyrup Rasmussen og Mogens Lykketoft prógvaðu, at eisini ein javnaðarstjórn kann fáa og hava skil á búskapinum, sum var ein av borgarligu ræðumyndunum í 70- og 80-árunum! Men tann búskapar- ligi vøksturin og tey nógvu arbeiðslplássini taldu ikki við í hugaheiminum, tá krossurin varð settur 20. november ífjør. Danski javnaðarflokkurin fekk ein so dyggan lúsing, at hann fyri fyrstuferð í meiri enn 70 ár ikki var størstur á Fólkatingi. Tá skuldi Poul Nyrup Rasmussen havt lagt frá sær, men hann valdi at vera sitandi. Hann hevur arbeitt við at skapa eina endurnýgging, uttan at tað er vorðið greitt, hvørja kós henda endurnýgging skuldi hava. Hann hevur ikki megnað at skapa flokkinum nakran profil sum andstøðuflokkur, og hann hevur ikki megnað at fáa býtt veður og vind líka og fáa røttu persónarnar í tey ym- isku álitisstørvini í politiska arbeiðnum á Kristiansborg. Tað evur verið so galið, at eygleiðarar siga, at tann borg- arliga stjórnin hevur fingið alt ov nógvan frið at reka sín egna politikk. Hóast nógvar ymiskar - og ikki sørt negativar - metingar um Mogens Lykketoft, eru allir eygleiðarar samdir um, at hann kann savna flokkin og geva Anders Fogh Rasmussen ein skarpan gang. Báðir eru gløggir og kønur í búskapi, so har verður óivað mangur hanakampur at hoyra og síggja í framtíðini. Men flestu eygleiðarar seta spurnartekin við, um hann kann vinna danska javnaðarflokkinum stjórnarvaldið aft- ur á næsta vali. Tað eydnast neyvan, halda teir. Fyri føroyingar verður Poul Nyrup Rasmussen settur í samband við kreppuna, hóast Anders Fogh Rasmussen og Poul Schlútter høvdu lagt kósina frammanundan. Hann taklaði ikki serliga væl ynskini hjá sitandi samgongu um fullveldi við skiftistíð og hann var óivað medvirkandi til, at Javnaðarflokkurin ikki fekk mann valdan á seinasta fólkatingsvali. DAGSINS MEINING Sosialurin Nyrup VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Jón Brian Hvidtfeldt jonbrian@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 4449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Rullandi redaktionin: tel. 220507 Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Útbúgvingar innan okkara høvuðsvinnu - niðurprioriteraðar Bárður Nielsen, Løgtingsmaður Vit hava seinastu mongu árini tosað nógv um før- leikamenning og grannsk- ing, men ikki eru vit komin nógv longri við hesum enn bert prát. Vit liva mestsum einans av fiski og tað er her vit eiga at skapa neyðugu fortreytirnar fyri at menna okkara førleika innan hesa vinnu og soleiðis verða við í fremstu røð, tá ið tað snýr seg um framburðin, bæði tøkniliga og innan nýggjar marknaðir. Vit hava ein fiskivinnu- skúla, sum hevur verið skerdur líka frá byrjan, men hóast hetta hevur hann ment seg til tað hann er í dag. Men spurningurin er hvussu leingi leiðsla, lærar- ar og næmingar støðast undir so ósømiligum karm- um sum fiskivinnuskúlin hevur at virkað undir í dag. Í staðin fyri at gera íløgur í ein veruligan og áhuga- verdan fiskivinnudepil, sum fær skapt áhuga mill- um ungdómin, at utbúgva seg innan okkara høvuðs- vinnu, hevur onki verið í vegin tá ið talan hevur verið um at byggja fleiri stud- enta- og handilsskúlar. Alt gott um tað, men hví ikki eisini røkja okkara høvuðs- vinnu og við hesum fáa økt um okkara útflutningsvirði, tí tað er veruleikin í dag, at ein stórur partur av okkara rávøru fer óvirkaður av landinum. Tað seinastu sum lands- stýrið er komið við, er at nú skal kostnaðarendurgjaldið fyri yrkisskúlarnar lækkað frá 100% til 75%. Grund- gevingarnar eru, at hetta var ein kreppuloysn fyri at fáa fleiri lærlingar, eftir at mestsum eingin handverk- aralærlingur hevði verið í fleiri ár. Hetta endurgjaldið bleiv hækkað í 1998 tá ið allir høvdu nokk at gera. Veruleikin er nokk at her eru nakrar milliónir, sum landskassin kann fáa hend- ur á, nú tað stendur á at fáa fíggjarlógina fyri 2003 at hanga saman. So vit kunnu helst vænta okkum fleiri slíkar spariætlanir komandi vikurnar. Okkara vágatunnil! Magni Thomassen stjóri í Sandavágs Timburhandli og Kovanum Í nógv ár hava vágafólk bíðað við ferjulegurnar í Vestmanna og á Oyrar- gjógv. Tað almenna ferða- sambandið um Vestmanna- sund var ongantíð lagað til tørvin hjá fólki og vinnu í Vágum. Annar tørvur varð tikin fram um – og vit bíðaðu. Henda almenna misrøkt av útjaðaranum og stak vánaligu karmar hjá vinnuni førdu við sær, at vágafólk saman við nøkr- um streymoyingum løgdu fram ymisk uppskot um fast samband um Vest- mannasund. Við tógvið stríð og so at siga ongari fíggjarligari hjálp fingu vit umsíður landsins myndugleikar at geva loyvi til at gera ein undirsjóvartunnil. Nú var hugaligari at bíða. Um stutta tíð eru vit liðug at ilskast inn á vána- liga ferðasambandið um Sundið. Nú er okkara mál rokkið. – Alt verður so gott – trúðu vit. Nei, nú varð annað haft lagt á okkum, sum ræðast teir at sleppa okkum leys- um. Okursprísir verða lagd- ir á vágafólk og serliga vinnuna, sum framman undan var nóg illa fyri. Men hóast tosað verður um at skapa góðar karmar fyri vinnuna og at meira eigur at verða gjørt fyri út- jaðaran, so er ongin sjón fyri søgn. Fyrr varð øll vøra til oynna lossað upp her vesturi. Hetta arbeiðið mátti flytast til Havnar. Vit mistu arbeiðspláss og havnapengar. Við okursgjaldi undir Sundið verður øll fram- leiðsla í Vágum nærum løgd lamin. Tann sunna kappingin, teir góðu karm- arnir og útjaðarapolitikkur- in eru bert fundarfjas og tómt tos hjá teimum stýr- andi. Tað er ófatiligt, at vinnan í Vágum skal gjalda fyri ferðing hjá 300-400.000 ferðafólkum, sum árliga fara ígjøgnum vágatunnil- in. Soleiðis sum tey ymisku gjøldini eru lýst at verða, kunnu vit bert staðfesta, at stýrið veit onki um, hvussu oyggjarfólk búleikast og hvørjum vána sømdum tey liva undir. Bilur er til hvørt húski í Vágum sum alneyð- ugt hjálpartól. Tað er ikki hjálpartólið, sum vil um (undir) sundið, men fólkini, sum eru í teimum ymisku akførunum. Tí eru tað vit ferðafólk, sum eiga at gjalda fyrst og fremst, með- an akførini hava sín prís. Latið nú okkum bara sjálv taka okkum av vága- tunnlinum og stýra aftur- gjaldingini. Tá vit hava megnað øll hini tøkini, megna vit eisini við skili at loysa teir trupulleikar, sum onnur royna at leggja á okkum. Vit hava stríðst fyri hesum fasta sambandinum um Vestmannasund og eru nádd á mál. Vit hava glett okkum, sum arbeiðið leið, nú ynskja vit eisini við gleði at brúka og at gjalda vágatunnilin. (Hervið er ynski um, at stýrið fyri vágatunnilin verður sent heim, og at Felagskommunan tekur við). Ein heilsan til 10-ára haldið hjá ALS Kanning staðfestir, at við høgum arbeiðs- loysisútgjaldi og eftir- útbúgvingum fáa vit ein góðan og smid- ligan arbeiðsmarknað HANS PAULI STRØM, JAVNAÐARMAÐUR Eitt aðalmál við einum skilagóðum arbeiðsmarkn- aðarpolitikki er at skipa viðurskiftini so, at tey fremja ein smidligan ar- beiðsmarknað. Tvs. at ar- beiðsmegin skal hava lætt við at flyta seg á arbeiðs- marknaðinum: Frá størv- um, arbeiðsplássum og vinnum, har tað trongir samanum - Til størv, ar- beiðspláss og vinnur, sum eru í vøkstri og har tað er veksandi eftirspurningur eftir arbeiðsmegi. Tá slepst undan darvandi trekleika og sonevndum fløskuháls- um, arbeiðsloysi á summ- um økjum og manglandi arbeiðsmegi á øðrum. Nú er váttað við víðfevn- andi altjóða kanning, at eitt høgt endurgjald við ar- beiðsloysi er ein av fyri- treytunum fyri at einum slíkum smidligum arbeiðs- marknað! Tað er arbeiðsmálaráðið í týsku landspartastjórnini í Nordrhein-Westfalen, sum hevur gjørt eina samanber- andi kanning av arbeiðs- marknaðarviðurskiftum í Danmark, Týsklandi, Hol- landi og Onglandi. Niður- støðan í kanningini er, at danski arbeiðsmarknaðurin er vinnarin, tí hann er best- ur til at sameina góða sosi- ala trygd og stóran fleksi- bilitet - tað sum tey í kann- ingina kalla “flexicurity”. Tað sum serstakliga ger danska arbeiðsmarknaðin til tann smidligasta og tryggasta, er tað høga dag- pengaendurgjaldið við ar- beiðsloysi. Hetta er upp til 90% av seinastu miðalløn- ini. Sagt verður, at fyri- munurin við danska mod- ellinum er, at fólk rætt og slætt ikki eru so bangin fyri at missa starvið. Tey krøkja seg ikki í tað fyri einhvønn prís og ræðast ikki fyri at skifta, sjálvt um vandi skuldi verið fyri, at tey gjørdust arbeiðsleys eina tíð. Tí tey vita, at dag- pengaendurgjaldið fyri mistu inntøkuna er so mik- ið høgt, at tey koma ikki illa fyri, ongin vandi er fyri at noyðast at fara frá húsi og heimi. Danski løntakar- in torir tí betur enn hinir at flyta seg, taka kjansir, ganga nýggjar leiðir og taka við nýggjum avbjóð- ingum í arbeiðslívinum. Haraftrat vísir kanningin á, at eisini góðir møguleik- ar fyri eftirútbúgving eru avgerandi fyritreyt fyri tí smidliga arbeiðsmarknað- inum. Her ger serliga tann vælvirkandi almenna skip- anin við arbeiðsmarknaðar- útbúgvingum í Danmark munin. Kanningin vísir, at 20% av donsku løntakarun- um hava fingið lut í eftirút- búgvingum, samanborið við bert 6% í Týsklandi. Hetta er nakað at læra av, nú ALS hátíðarheldur síni 10 ár. Tí hvørgin av hesum nevndu fyritreytum fyri einum góðum, effektivum og smidligum arbeiðs- marknað eru í Føroyum. Vit høvdu dumpað so syngj- andi, vóru Føroyar við í hesi kanningini. ALS-end- urgjaldið uppá í mesta lagi 70% av eini arbeiðsmanna- løn er so lágt, at tað er ein skandala. Líka so vánaligt ella rættari enn verri statt er við møguleikunum fyri eftirútbúgving. Teir eru so at siga ikki til. ALS eigur tí beinanvegin sum tað fremsta málið í sín- um næsta 10-áraskeiði at fáa endurgjaldið fyri mista arbeiðsinntøku upp á eitt sømiligt og skilagott støði. Fyrsta stigið á hesi leiðini ber til at seta í verk, nú Javnaðarflokkurin hevur uppskot á tingborði um at hækka útgjaldið til 80%. Næsta stigið er at fáa sett eina skipan við arbeiðs- marknaðarútbúgvingum á stovn. Hetta hevði Javnað- arflokkurin uppskot til í okkara valskrá. Tað er gleðiligt, at landsstýris- kvinnan í mentamálum er av somu hugsan, og er Javn- aðarflokkurin altráður eftir at fáa uppskot hennara á tingborð, so vit sum skjótast kunnu bjóða føroysku løn- takarum alneyðugu møgu- leikar fyri arbeiðsmarknað- arútbúgvingum. VIÐMERKINGAR Vágatingmenn – váðatingmenn ÓLAVUR GROTH Ja, nú er nógv frammi um Undirsjóvartunnilin. Eg hoyrdi Marius Dam nú eitt kvøldið siga í útvarpinum, at hann ivaðist í at taka seg burtur úr politikki. Tað haldi eg vera tað skilabesta, eg nakrantíð havi hoyrt hann siga. Hann skal jú eitast at vera annar av kommunulæknunum í Vág- oynni. Tað vil siga, at tá hann er av oynni, er Vág- oyggin skerd við helvtini av læknabestandinum, og tá hann nú ætlar at sleppa at koyra fyri einki í tunnlin- um, verður hann helst sjálvdan í oynni. Hvat siga vágafólk, føla tey seg trygg við at vera skerd so nógv læknaliga? Nú tá ið ferðsl- an fer at økjast, er tað tá nógv trygt einans at hava ein lækna í Vágoynni. Ting- mannalønina settu teir upp við eini 40 prosentum, við tí grundgeving, at tingmenn skuldu kunna liva av lønini og ikki hava onnur størv, geldur hetta ikki eisini Marius Dam. Tíbetur hava vit aðrar seriøsar komm- unulæknar (Andrias Peter- sen), ið taka síni størv í álv- ara og fara í farloyvi orsak- að av tingarbeiðinum. Vit hoyra nøkur fá vágafólk gremja seg um prísin gjøgnum tunnilin, sum ein- ans økist við 10-12 prosent- um fyri vanliga borgaran. Já nú hoyrdu vit Suna Jacobsen í sendingini í dag. So vítt eg veit er hann lær- ari, vóni ikki fyri vágafólk, at hann undirvísir í stødd- frøði. Hann fekk rokni- stykkið til kr. 5.000,00 um mánaðin fyri eitt vágafólk at koyra, sum arbeiddi í Havn. Jóanis Nielsen helt, at nevndin fyri tunnilin fór púra skeiv, tá teir gingu út frá at 350 bilar koyrdu ígjøgnum um samdøgrið. Hann helt, at talið fór meira at líkjast 5-600 bilar um samdøgrið og hótti við at slíta samgonguna, um ikki prísurin bleiv broyttur bein- anvegin. Nei Jóanis sit nú hetta skeiðið út og stilla so bara ikki uppaftur. Tí um tín spádómur gongur út uppá so nógvar bilar, ja so finnur nevndin í Vágatunnlinum sjálvandi sjálv út av at red- usera prísin. Karsten Hansen, tað er gott at tú heldur fast um prísin. Tað eru slíkir menn, vit hava brúk fyri í politikki og ikki slíkar, ið bara vilja tekkjast veljarunum. Eg veit eisini, hvat tað vil siga ikki at búgva í megin- økinum. Tað hevur sín prís at búgva í tí sokallaða út- jaðaranum, og tað hevur so sanniliga eisini sínar fyri- munir. Vágafólk burdu fegnast um, at tey koma nógv nærri meginlandinum (tað rokni eg nú eisini við, at teir flestu gera). Eg vóni, at Vágatunnilin verður ein stór sólskinssøga og gevur okkum vón um skjótt at kunna fara undir Norðoyatunnilin við góð- um treysti. Kunngjørt verður fyri ætt og vinum, at okkara kæra kona, mamma, omma og langomma Beata Jacobsen Syrðugøta andaðist á Eysturoyar ellis- og røktarheimi hósdagin 21. november, 77 ára gomul. Kistan fer av Røktarheiminum í Runavík leygardagin 23. november kl. 14.30. Jarðarferðin verður úr Filadelfia í Gøtu sunnudagin kl. 13.30. Vegna familjuna Elias, Bergleif og Klæmint Tey, ið vilja minnast Beatu, kunnu lata Eystuoyar røktar- og ellisheimi eina gávu. SJÓNLEIKUR Klaksvíkar Sjónleikarafelag Komandi vikuskifti fáa onnur enn Norðoyingar møguleikan at síggja væl- umtókta skemtileikin, tí tá fer Klaksvíkar Sjónleikara- felag at ferðast við Frank- enstein. Klaksvíkar Sjónleikar- felag hevur hesuferð valt at framføra leik, ið er bygdur yvir skaldsøguna Franken- stein, sum Mary Shelley upprunaliga skrivaði í 1818, um Dr. Frankenstein og skapning hans. Danin Thomas Malling hevur um- skrivað skaldsøguna til skemtileik. Andrias Juste- sen hevur umsett leikin og Jákup Weyhe hevur leik- stjørna. Tað eru 10 leikarar við í leikinum, og eru flestallir gamlir kenningar við nógv- um royndum á palli, tó eru onkur nýggj talent við fyri fyrstu ferð. Frankenstein hevur verið sýndur í Klaksvík 14 ferðir og hevur leikurin verið sera væl vitjaður. Nógv fólk hava verið í Atlantis og flent at Frankenstein. Um- mælini hava verið góð og fólk hava verið væl nøgd. Nú vera tað fólk í Eystur- oynni, sum fáa møguleikan at síggja Frankenstein, tí týsdagin 26. nov. og miku- dagin 27. nov. klokkan 20.00 verður leikurin sýnd- ur í Mentanarhúsinum í Fuglafirði. Seinni verður farið til Havnar við leikinum. Forsøla av atgongu- merkjum verður í kunning- arstovuni í Fuglafirði og við dyrnar undan sýning. Tað er lagt upp til, at Klaksvíkar Sjónleikarafel- ag aftur í ár verður garantur fyri, at nakað veruligt verð- ur at flenna at á føroyskum sjónleikarpallum. Fankenstein í Fuglafirði C M Y K 13 12