týsdagur 25. november 1986síða 19

FH = Nr. 133 — 25. november 1986 Roykingin økist millum kvinnur Ein »tikkandi« krabbameinsbumba Øll vita, at tann, sum roykir, er í vanda fyri at fáa krabbamein. Men hvussu nógv vita, at næstan helvtin av ellum krabbameinstilburðum í landrásini hjá monnum og heili 15 prosentum av krabbameini í lívmóðir- hálsi hjá kvinnum kundu verið fyriuttan, um vit góvust við at roykja. Svenskir serfreðingar rokna við einari tíðarstill- aðari krabbameinsbumbu av tí ektu roykingini hjá kvinnum, har avleiðingin kann vísa seg um nekur tí- ár. Krabbameinstilburðir- nir í hesi grein kunnu fáa tað at síggja út, sum eru menninir í sterri vanda av royking síni enn kvinnur- nar. Næstan fýrafalt krabbameinstilburðum kundi sloppist undan mill- um mannfólk meira enn millum kvinnur, um royk- ingin helt uppat. Men í veruleikanum gevur hetta eina skeiva mynd av steð- uni hjá kvinnum. Jú meira kvinnurnar byrja at roykja, jú meira ekist vandin fyri at fáa krabba- mein samanborið við fyrr. Fyri tjúgu árum síðani roykti fimta hver kvinna móti triðju hverjari í dag. Heilsuforleyp Tabellin, sum tit síggja her á síðuni er eindømi. Røkningen Alla vet att den som røke riskerar lungcancer många kánner till att nástar hålften av alla fall av cance urinvíigarna hos min och he 15 procent av livmoderhalsce cern hos kvinnor sku kur undvikas om kar bland kvinnor En tickande can Men hur Hon er komin til vega við einari statsligari gransk- ing í Sveríki, »Cancer- komiteens betånkande«. Og her verður fyri fyrstu ferð gjørd ein meting av telum av krabbameinstil- burðum, ið er orsakað av tubbaki. Hjá monnum eru umleið 4.000 tilburðir ár- liga, ið standast av at roykja (av heildartalinum 17.000 tilburðum) og hjá kvinnum er mótsvarandi talið 1.260 tilburðir. At kvinnurnar royktu minni enn menn fyri 20 ár- um síðani gevur teimum eitt heilsuforleyp í dag, tá ið vit sita við úrslitinum í hondini og kanna krabba- meinshagtøl. Sidani hava kvinnur økt um roykingina, og tað fer væntandi at síggjast aftur í hagtølunum um nekur ár. Í dag roykja kvinnur meira enn menn. Ein krabbameinssjuka kann vera upp til eini 20 ár um at búnast. Hann, ið heldur uppat at roykja, hevur nógv at vinna. Vandin minkar munandi fyri hvert roykleyst ár. Aftaná 10 ár er vandin fyri at doyggja av lungna- krabba minkaður til ein fjórðing av ti, hann hevði verið við áhaldandi royk- ing. Hetta positiva árinið av roykisteðgi hevur sam- band við at tubbaksroyk- ur hevur eitt promotor- árin á krabbameinssjúkur, tað vil siga, at hann há rång í dag, når vi sitter n ends cigarrett Foru nik i och måte CE á cigarrettrøken nik. bly. bensopyren, berse vanvate Radioaktiv $5 ! kså ks ke g 18:86 a 5 500 liv om året cerbomb skundar undir krabba- meinssjúkur. 5.500 lív umárið Í alt doyggja 5.500 sviar hvert ár av krabbameins- sjúkum, ið er beinleiðis or- sakað av royking. Um roykingin hvarv áttu so nógv mannalív at kunna bjargast árliga. Tað eru meira enn 2.000 kend evni í og kanska líka nógv ókend í hverji ein- astu sigarett. Umframt nikotin eru í sigarettroyki evnir sum arsenik, blýggj, bensopryren, bensen, nickel og cvanvæta. Geislavirkin evni (radio- aktiv evni) eru eisini í sig- arettum Í síðustreyminum av royki um ein roykjara kunnu evni vera í fleirfald sterri mongdum enn tað, sum fer niður í lunguni. Besopyren, eitt kent krabbameinsevni, hoyrir til tey evni, ið eru einar tríggjar til fýra ferð- ir vanligari í síðustreymi. viss Eingin er ónæmur Nógvir roykjarar vísa á, at teir hava átt abba, ið var 95 ár og aldrin fekk krabbameinssjúku, hóast lívslangt roykjandi, sigur skrivarin hjá krabba- meinsnevndini Ulla Swar- en, socialdepartementet i Ingen år immun e t sc r MÅN á KVINNOR Q … Bo Lapp 350 tar | mee | BOE 150 | Matstrupe | FT 150 fan BE 300 ter Ba Ki 400 tat | Urinvager | IS fall 150 fall FÁ Njure i 80 fall Livmoderhals i 80 fall fræoten Fm Totalt: 4 150 fall Totalt: 1 260 fall Ovnga | So mong ymisk krabbameinssleg standast av tubbaksroyking. Myndin skal ikki tolk- ast soleiðis, at kvinnur eru í minni vanda enn menn. Hagtølini visa roykivanarnar fyri 15-20 árum síðani; tá var royking fyri meginpartin ein mannfólkavani. Síðani tá hevur roykingin vundið upp á seg millum kvinnur. fyri at fáa burtur vanda- faktorar í umhvervinum, sum kunnu geva krabba- stóru felags krabbameins- elvandi tættir. Tubbakið slær Sveríki. Men eingin er ónæmur móti tubbaki. Eingin váttan er fyri, at igjøgn- ein hevur eina niðurarv- um bæði hjá einstakling- mein, samstundis sum aða megi til at klára exp- inum og samfelagnum. eingin tekur roykin upp á onering av krabbameins- Ein arbeiðari, ið roykir, er tungu. elvandi evnum år út og ár kensligari yvir fyri eðrum Um roykingin helt upp- inn, so at vandin er null. kemiskum evnum í sínum at í Sveríki, so kundi At meta um vandan fyri umhvørvi. Í tí almenna sloppist undan sætta hverjum krabbameinstil- burði. Tað vil siga, at mong túsund menniskju kundu sloppið undan at fingið lívið óneyðuga stytt. hugsunarlagnum hava vit eitt strangari sjónarmið móti ófrívilligum enn frí- villigum vandum, heldur Ulla Svarén. Ta) kann elva til órímiliga stor krev tann einskilda er altíð ógvuliga torfert. Deils er tað tann persónligi vandin — hóttanin um at júst eg fari at rámast. Deils er tað fólkavandin, ið ávísir teir BJÓÐA IKKI MÆR!