hósdagur 15. januar 1987síða 11

Nr. 6 — 15. januar 1987 Heimavirkisarbeiði mentanarligan týdning — Fedranna arvur og mentan verður varðveitt til kom- andi ættarlið. Men sjálvsagt skal ein ikki læsa seg fastan í tí gamla. Nýhugsan og nú tímansgerð er grundarlagið undir framtíðardesigni. Nútíðin verður eisini einaferð for- tíð. skrivar Ása Klein í Gerðinum m. a. í hesi greinini um heimavirkisarbeiði Arbeiðið hjá heimavirkis- fólki er í tveimum. Fyri tað fyrsta arbeiða heima- virkisfólk av egnum áhuga, men harafturat hevur heimavirkisarbeiðið mentunarligan tydning, vid tad at fedranna arvur og mentan verður varð- veitt til komandi ættarlið. Ongar myndir ella skriv- ligar frágreiðingar eru frá teimum fyrstu 10 túsund árunum, fólk livdu. Útgrevstur hevur seinni givið fólki eina hugmynd um, hvussu fólk hava bú- leikast. Lutir og amboð, sum eru funnir, sýna, hvussu vitug, dugnalig og snild fólk hava verið. Fyrr í tíðini noyddust fólk sjálv at skapa alt, sum tey skuldu brúka. Nútíðarídnaður ger, at alt. sum skal brúkast, fæst til keyps. Hóast stór- ar fyrimunir av fram- komnari teknifreði og hópframleiðslu, so ynskja nógv fólk kortini at venda aftur til tað gamla. Um tað, sum forfedrar okkara við tolni hava bygt upp ætt eftir ætt, fer til grundar, er mentunararv- urin horvin, og fólk stend- ur eftir á berum. Í Feroyum er alsamt vaksandi áhugi fyri at varðveita tað gamla, sum vit eiga. Bundnaturri- klæðið er dømi um, at so er. Bindibókin við upp- skriftum av gomlum og nyggjari bundnaturriklød- um, sum Føroyskt Heima- virki gav ut i 1983, ger, at hetta aldargamla føroyska plaggið ongantíð fer at hvørva. Fyri at tilevna er neyd- ugt at kenna eginleikarnar á ti tilfari, ið arbeitt verður við. Eins og í hinum Norður- londum er í Feroyum tað ráevni, sum frá gamlari tíð rest hevur verið nýtt. Nú so stórt úrval er av tógvi og garni til ymisk endamál, ta veri seg til binding, veving ella tev- ing, eru stórir meguleikar at skapa vekur og tíðar- leys pløgg og lutir. Sum dømi um,at gamalt foroyskt snið og mynstur eru tíðarleys, skal verða greitt frá brævi, sum Fer- oyskt Heimavirki í fjer fekk frá manni av Isle of Man. Inni í brævbjálv- anum lá lepi av einari út slitnari foroyskari troyggju, sum maðurin hevði keypt í heimavirk- inum undir seinna heims- bardaga. Maðurin skrivar, at hann hevði brúkt troyggjuna ell hesi mongu ár, men nú var hon so slit- in, og tí ynskti hann at vita, um tað var meguligt at keypa eina troyggju av sama slag. Føroyskt Heimavirki hevur i seinastuni fingið fleiri líknandi fyrispurn- ingar ymsa staðni frá. Hetta prógvar, at okkara avgomlu føroysku bind- ingarmynstur framvegis hava stóran áhuga millum fólk. Gott var, at fólk fyri umleið 70 árum síðani fóru undir at samla tey gomlu bindingarmynstrini, sum tá vóru um at hverva, av tí at fólk vóru farin at brúka einlittar troyggjur. Gomlu mynstrini vórðu savnað í bókina Feroysk Bindingarmynstur, sum kom út fyrstu ferð í 1932. Bókin hevur gjørt, at mynstrini eru varðveitt frá at fara í gloymskuna. Lutir virkaðir úr seyða- littum eru altíð vakrir. Í Feroyum eins og í eðrum londum hevur frá gamlari tíð verið litað við plantum. Men eitt er greitt, at um plantur verða hentaðar fyrilitarleyst at lita við, so fer tað at henda, at summ- ar plantur hverva og aðrar verða truplar at finna, Tá er skaði hendur, sum ikki betist aftur. Um heimavirkir í Norð- urlondum skulu fáa hug- skot og læra hvert av ødr- um, so er neyðugt við góð- um samstarvi. Men fyri komandi ættarlið má ans- ast væl eftir, at sereyð- kenni hjá hverjum landi sær ikki hverva, tí tá er mentunararvurin mistur. Skulu allir meguleikar troytast best meguligt, so er neyðugt við góðum samstarvi millum tilevn- ara/designara, spinnara, vevara, tilskerara 0.0. Utt- an eitt tilikt samstarv er ikki møguligt at fåa eitt gott urslit. Sjålvsagt skal ein ikki læsa seg fastan i ti gamla. Nyhugsan og nutimans- gerå er grundarlagid undir framtidardesigni. Nutidin verður eisini einaferð for- tíð. Ein góður designari eig- ur altíð at vera framman- fyri tíðina og at fylgja væl við tíðarbroytingum. Tað er m.a. hetta, sum ger tað spennandi at designa. Heimavirkislutir verða gjørdir av fólki vid ymisk- um hugsjónum og við ym- iskum sinnalag. Hetta er tað, sum ger, at heimavirkislutir eru nak- að serskilt, id ikki er møguligt at fåa i einari hópframleiðslu. 1. Nýskapan Designari skal hava bæði veðurlag og umhvervi í huga, tá ið hann designar Gunnver Bærentsen skrivar klæðir. Klæðini eiga at hóska til tað, sum tey eru ætlað til, og tey eiga at hóska til veðrið. Klæðir og skreytlutir frá víkingaeldini kunnu saktans tilevnast soleiðis. at tey verða nýmótans. »Sagadraktin« í Noregi er tilevnað við fyrimynd í klæðum frá hesi tíðini. Hon er prýdd við bondum, sum eru designað eftir bondum frá klæðum úr Osebergfundinum. Væl ber til at gera smykkur eftir smykkum frå vik- ingaøldini, ella at nyta hesar sum fyrimynd, tå id smykkur verða smíðaðar. Alt ov lítið verður gjert við at seta klæðir saman úr bæði vovnum og bundnum tilfari og at prýða klæðir við baldýring ella við kniplingum. Kjóli úr ullintum kann t.d. verða prýddur við at seta bílætavovið uppá kjólan. Tá ið veitslukjóli verður designaður, kann toyið t.d. verða vovið við silki sum innslag her og har, og kjólin verða prýddur við bílætavovnum. Vovnir jakkar kunnu hava bundn- ar ermar. Uttan iva sita ymsa staðni fólk, sum hava góð hugskot og góð skapar- evnir, men sum eru so smæin at gera vart við seg. Virðismikið hevði verið at fingið hesi fólk fram. 2. Samarbeidi Í kapping um design hevåi tað verið gott. um skúlar og heimavirkir samar- beiddu, og um hugskot úr gomlu klædnasiði verða gjørd til nútíðar klæðir. Hildið verður, at heima- virkir kanska leggja sær ov nær við at varðveita tað gamla og leggja seg ov Síða 11 lítið eftir nútíðardesign. Nýggir læruhættir eiga at verða góðkendir, og her eiga heimavirkini at fylgja við. 3. Ídnaður — handverk Prísmunurin á handvirk- aðum og maskinfram- leiddum verum er lítil. Handvirkaðar verur verða bert virkaðar í smáum nøgdum og verða seldar til fólk, ið ynskja dygdar- verur. Tað slepst allarhelst ikki undan at góðtaka, at maskinur verða tiknar til hjálpar. Men er ráveran fyrsta floks og tilevn- ing/design gott, verður lidna veran eisini góð. Tó er tað av allarstersta týdningi, at handvirkaðir lutir verða merktir so- leiðis, at tað týðiliga sæst, at teir eru handvirkaðir. Uttan mun til, um veran er gjørd við hond, ella um maskina er nýtt til hjálp- ar, so er høvudsmålid, at veran er vælegnað til tað, sum hon er ætlað til. Tað eigur ikki at vera nakað mark millum list- handverk og fyrsta floks heimavirksilutir, tí fyrsta floks heimavirkislutir eru listhandverk. Virkað eigur at vera fyri, at ongin munur verður millum hesi bæði handverk. Eru nútíðar heimavirk- islutir framtíðar listhand- verk? Er tað, sum fyrr varð roknað sum heima- virkislutir, nú listhand- verk? Semja er um, at heima- virkir hava allarstersta týdning í teknisku tíðini, ið nú er. Asa Klein í Gerðinum nevndarlimur