hósdagur 29. januar 1987síða 8

SA SOSÍalUrin = Nr. 12 — 29. januar 1987 Forordning af 21. mai 1777 noktaði fátækum foroyingum at giftast og tók, sum Rasmus á Háskúlanum tekur til, „tey mest sjálvfylgiligu mannarættindi« frá teimum. Fyri føroyingin, serstakliga sjålvstyrisfølki, hevur henda låg altid stadid sum eitt grefligt dømi um tey vesælu og undirbrotligu kor, føroyingar fyri 200 árum síð- ani máttu lata sær lynda. Kortini skrivar Dagblaðið í ár, 1987, at lógin var eitt gagnligt tiltak, sett í verk av »åbyrgdarfullum monn- um... teimum veikastu... til fyrimuns«. Niðurstoðan er, skrivar Hanus Andreassen í hesi grein, at Dagblaðið og tann partur av Fólkaflokkinum, tað um- boðar, hevur slept bæði fólkaræðis- og sjålvstyrishugtak- inum. 1?) Hanus Andreassen, rithøvundur skriv ar Í EINUM UMMÆLI av bókini Ur segn og segu eftir Eyðun Andreassen nart ummælarin, Óli Breckmann, eitt sindur við Forordning af 21. Maj 1777, sum noktaði fátækum føroyingum at giftast. Viðmerkingarnar hjá blað- stjóranum á Dagblaðnum undraði meg eitt sindur. Lógin frá 1777 ásetti, at foroyingur slapp ikki at giftast, uttan so at hann átti minst eina hálva merk ella hevði tænt hjá einum bónda í minst fýra ár og fingið gott skoðsmál. Henda lógin hevur altíð verið lítið um- hildin av føroyingum. Og líka síðan foroyingurin fór at reisa seg aftur, og serstakliga eftir at tjóðskaparrerslan fór at taka seg upp, hevur nettupp henda lógin staðið sum ein hin sjónsk- asti vitnisburðurin um tað vesælasta og ófrælsasta tíðarskeiðið í Feroya søgu. Hvussu bar tað til, at henda lóg- in — nevnd trælalógin, tí hon tók tey dýrastu rættindini frá eini fjøld av før- oyingum — nú knappliga var hálovað í einum blað, sum skuldi eitast at hava okkurt slag av sambandi við sjálvstýri og frilyndi? Var okkurt broytt? Og um so var — hvat? Í hesi grein ætli eg mær at royna at svara hesum spurningi. Mín hugsan er tann, at hetta — at ein ófrælsislóg, smoygd niður yvir føroyingin av ein- um fremmandum koloniveldi, í dag verður róst sum eitt gott tiltak — er tengt at skrivingini í Dagblaðnum tey seinastu tólv árini og at tí, at Oli Breckmann nú hevur — at kalla — fult tamarhald á sínum flokki. Eg fari tí at tríva í nakrar tættir í hesi skriving. Umframt tað fari eg at kanna eftir, Tórshavn 1778. eftir C. Rosenmeyer. Um hesa tíðina kom lógin. sum noktaði fátækum feroyingum at giftast. Feroyingur kallaðu hesa lóg >trælalógina-. Í dag verður hon róst í Dagblaðnum sum eitt gagnligt tiltak, sett í verk av »å- byrgdarfullum monnum: hverja steðu Dagblaðið og samsvar- andi tí Fólkaflokkurin í sínum nýggja breckmanska líki hava til hugtek sum frílyndi, tjóðskap, fólkaræði og mannarættindi. Og eg fari at biðja les- aran fyrigeva mær, um eg fyribils leggi tað — søguliga sæð — ógvuliga áhuga- verda hjúnarbandsforboðið frá 1777 til viks. Tað málið verður uppaftur- tikið seinni Rasistiskur málburður OUVERTURAN HJA KOMANDI slóðara Fólkafloksins á tí feroyska mentapallinum hevði við fyribrigdið rasismu at gera. Í svari til eina kritiska viðmerking hjá undirritaða (Tíðinda- blaðið 23. aug. 1974) tók tað nýggja opið hjá Fólkaflokkinum soleiðis til „Eg havi sjálvur sæð, at grønlendingar nærum hava yvirtikið Skarv og sig- ur tú nú, at blámenn eisini eru farnir at kenna seg vælkomnar ímillum tykk- ara. Ná, men væl gagnist... ein hópur av toleransu krevst, skal ein kenna seg heima í tí miljónum.“ (Dagblaðið 31 august 1974) Eg hugsi, at mangur lesari gjørdist skakkur, tá hann las hesi orðini. Ras- isma er óbroytt hin sama, líkamikið hverjum ættarbólki hon er vend ímóti Eitt álop á ein blámann ella ein grøn- lending er samstundis eitt álop á ein jeda. Og hóast alt vóru í 1974 ikki meira enn tríati ár liðin, síðan rasist- iskur málburður og hugsunarháttur hevði íbirt óhugnaligt fólkamorð Skuldi sáðið longu sáast aftur? Og hann, sum hevði slíka hugsan um fremmand folkasløg, hvussu virdi hann feroyingin? Hann, sum fór á glid so skjótt og so dyggiliga nakrantíð at fóta sær aftur? fór hann Sannleikin svanglig kor TAÐ NÆSTA SUM eg hefti meg við — eftir at Dagblaðið í 1975 hevði fingið nýggjan blaðstjóra og nýggjan ham var tann — hvussu skal eg málbera meg — »serliga« viðferð, sannleikin fekk i hesum blad. Menniskjad er ein ófullkomin skapningur, og tey flestu munnu ásanna, at fáur sigur sann- leikan alla tíðina. Kortini hugsi eg, flestu føroyingar i 1975 mundu vera samdir um, at sannleikin var eitt ov týðandi hugtak til at verða vrakað Hann er, hóast menniskjans lýti og brek, eitt grundsteði í okkara mentan Hann gongur hjartatáttur igjøgnum orðatek, kvæði og segur Kortini sást skjótt, at Dagblaðið — tað nýggja ofta einki samband hevði ella ynskti at hava við sannleikan Hetta »kadalslitid« hevur eyðkent skrivingina í Dagblaðnum tey seinastu tíggju árini. Blaðstjórin hevur skapt eina á mangan hátt fiktiva verð, har sannleikin verður broyttur, snaraður ella vendur við, so at hann lagar seg eftir ynskjunum, hatrinum og fordóm unum hjá blaðstjóranum og skó sveinum hansara. Í hesi verð ber til at skriva um tíðarritið Brá, at tað er »marxistiskt stríðsrit<. (Brá er ikki og var ongantíð ætlað at vera — ideologiskt stríðsrit, tað er eitt upp- lýsandi tíðarrit við bókmentaligum, mentunarligum og samfelagsligum innihaldi). Í hesi verð ber til at lýsa sjúkuna AIDS sum eitt fyribrigdi, íkomið av m.a. javnaðarmanna ávum (AIDS hevur gjørt mest um seg í USA, og hálvonnur millión av amerikanarum hava nú smittuna. Í USA er eingin javnaðarrersla og eingin javnaðar flokkur). Í hesi verð ber til at illteinkja okkara fræga rithevund William Heinesen fyri at »renna erindin fyri beðlarnar í sovjettiska eiturkoppa- reidrinum« (Dagblaðið 22. juni 1983) sum ein Føroyingurin vanæraður HAR SUM SANNLEIKIN verður virdur sum gólvsóp, verða menniskj- uni tað eisini. Og eftir tann rasistiska málburðin og tann avsagda sannleikan kemur sum triðja hevuðseyðkenni hjá tí nýggja Dagblaðnum — tann ser- liga viðferð, foroyingurin hevur fingið í hesum blað tey seinastu tíggju árini Oli Breckmann breyt upp úr nýggjum á tann hátt, at hann dró tann ókenda, friðarliga foroyingin — sum ikki hevði gjørt vart við seg og ikki ynskti at koma í bleðini — fram á blaðsins teig- ar. Hetta var, i føroyska blaðheim- inum, eitt risastórt afturstig. Gamalt