týsdagur 10. desember 2002síða 9

16 Nr. 237 - 10. desember 2002 Nr. 237 - 10. desember 2002 17 Kanningar hjá ameri- kanska rúmdar- stovninum NASA vísa, at ísurin í Arktis minkar nógv skjótari enn higartil hildið UMHVØRVI Árni Joensen Ein nýggj frágreiðing hjá NASA vísir, at ísurin í Arktis minkar nógv skjót- ari, enn vísindafólk hava hildið. Amerikansku kanning- arnar vísa, at frá 1978 til 2000 minkaði ísøkið 1,2 millión ferkilometrar. Tað merkir, at ísurin minkaði níggju prosent í hvørjum tíggju ára skeiði. - Heldur hetta fram, fer ísurin í Arktis at hvørva, áðrenn hendan øldin er av, sigur Josefino Comiso, granskari í NASA. Sum er sæst broytingin best í økj- unum norðan fyri Kanada og Alaska, sigur hon. So hvørt sum ísurin hvørvur, ger Pólhavið heitari og heitari. Tað kemst av, at ísurin sendir sólstrál- urnar frá sær, meðan havið tekur meiri av hitanum í seg. Hvørvur ísurin, fer tað at fáa stórar avleiðingar fyri vistfrøðina í tí arktiska økinum. Ein onnur avleið- ing kann verða, at jarðar- hitin fer at veksa skjótari enn nú. Kanna konto Ísraelska løgreglan hevur sett sær fyri at kanna viðurskiftini hjá einum handilsmanni, sum verður lagdur undir at hava umsitið eina loyniliga konto hjá Yasser Arafat í einum banka í Sveits. Sambært ísraelsmonnum hevur handilsmaðurin, sum eitur Yossi Ginosar, flutt pengar av kontoini hjá Arafat til eina ella aðra loyniliga konto. Ísraelski ríkisákærin sigur, at talan er um ovurstórar upphæddir - tilsamans einar 2,2 milliardir krónur. Yossi Ginossar, sum hevur verið ráðgevi hjá Arafat, hevur sagt við ísraelska sjónvarpið, at hann hevur einki at fjala. Hann sigur, at pengarnir eru farnir til mong ymisk endamál, eitt nú samskifti- sskipanir í teimum palestinsku sjálvsstýrisøkjunum. Heldur ikki hesaferð Heldur ikki hesaferð eydnaðist tað at velja forseta í Serbia. Serbiska vallógin krevur, at minst 50 prosent av veljarunum skulu atkvøða, fyri at valið kann fáa gildi. Tá serbar vóru á vali fyri fimm vikum síðani, var valluttøkan ov lítil, og á umvalinum um vikuskiftið kom hon heldur ikki upp á 50 prosent. Bert smá 45 prosent atvkøddu. Virkandi forsetin, Vojislav Kostunica, fekk sum væntað flestar atkvøður, og hann krevur nú, at umval skal haldast eina ferð afturat. Kostunica vil vera við, at tann serbiska stjórnin hevði falsað umleið 400.000 nøvn á veljaralistunum, og at valið um vikuskiftið tí ikki var lógligt. Sambært serbisku grundlógini skal ein fyribilsforseti tilnevnast, og so skal umval haldast innan 60 dagar. Nýggj grøn leiðsla Tey Grønu í Týsklandi valdu um vikuskiftið nýggjan formann og næstformann, sjálvt um ein stórur meiriluti av flokslimunum vóru ímóti at velja nýggja leiðslu. Tey vildu fegin varðveita formannin, Claudiu Roth, og næstformannin, Fritz Kuhn, sum fáa æruna av tí sera góða úrslitinum, sum flokkurin fekk á valinum í september. Men tey bæði kundu ikki halda fram. Tann 22. september vórðu bæði vald í samveldistingið, og tá reglurnar hjá flokkinum siga, at formaðurin og næstformaðurin ikki skulu sita í samveldistinginum ella stjórnini, mátti flokkurin fáa nýggja leiðslu. Eftir langt orðaskifti valdu limirnir ta 45 ára gomlu Angeliku Beer og tann 49 ára gamla Reinhard Butikofer. Fremsti politikarin hjá Teimum Grønu, uttan- ríkisráðharrin Joschka Fischer, var fyri at broyta reglurnar, so Roth og Kuhn kundu halda fram, men hann fekk ikki ta neyðugu undirtøkuna fyri at broyta reglurnar. Nýggjur ráðharri Í USA hevur George W. Bush, forseti tilnevnt John R. Snow nýggjan fíggjarmálaráðharra. Hann tekur við eftir Paul O'Neil, sum varð koyrdur frá seinasta fríggjadag. Tann 63 ára gamli John R. Snow hevur seinastu árini verið stjóri í flutningsfyritøkuni CSX, sum er tann størsta av sínum slagi har eysturi í USA. Hann er útbúgvin búskaparfrøðingur og løgfrøðingur og hevur doktaraheiti í búskapi. Undir Gerald Ford, for- seta arbeiddi John R. Snow í flutningsmálaráðnum. Áðrenn tann nýggi fíggjarmálaráðharrin kann taka við, skal senatið góðkenna hann, og eygleiðarar siga, at hann kann vænta sær nógvar spruningar um møguligt samband millum CSX og stjórnar- umsitingina í Washington. UTTAN ÚR HEIMI Eingin ísur í Arktis um hundrað ár C M Y K 17 16 Um stutta tíð hava amerikanarar savnað so nógvar hermenn og herútgerð við Persaflógvan, at teir kunnu leypa á Irak longu fyri jól. Sam- stundis krevur politiska andstøðan í USA, at Bush skal leggja fram prógv fyri, at Irak hevur hópoyðingarvápn. IRAK-KREPPAN Árni Joensen Samstundis sum irakar hava latið ST eitt yvirlit yv- ir landsins vápnagoymslur, er amerikanska verjumála- ráðið í ferð við at leggja teir seinastu liðirnar í ætlanini at leypa á Irak. Í dag hevur USA umleið 60.000 hermenn og 200 flogfør á leiðunum við Persaflógvan umframt fleiri herskip, og sunnudagin segði ein talsmaður hjá verjumálaráðnum, at USA er skjótt ført fyri at seta eitt álop á Irak í verk. Í Kuwait hava amerikan- arar 9.000 hermenn, og har eru eisini 24 amerikansk herskip við teimum tiltiknu Apache-tyrlunum. Hvønn dag koma bæði hermenn og útgerð til Kuwait. Fýra amerikanskir flog- berar eru í økinum til reiðar at senda flogfør at leypa á mál í Irak. Ein fimti flog- beri, sum hevur hildið til í Landssynningsasia, hevur nú fingið boð um at seta kós ímóti Persaflógvanum. Á flogvallum í Kuwait, Saudiarabia, Oman, Turka- landi og á oynni Diego Garcia í Indiska Havinum standa amerikansk bumbu- flogfør til reiðar at fara á flog. Amerikanskir talsmenn hava sagt, at USA er væl fyrireikað til at leypa á sunnaneftir, men at støðan er ein onnur norðanfyri. Tí hava fleiri amerikanskir sendimenn verið í Turka- landi seinastu dagarnar fyri at fáa myndugleikarnar har at loyva amerikanskum flogførum at nýta turkiskar flogvallir til álop á Irak. Higartil hevur Turkaland svarað, at USA sleppur at nýta landsins flogvallir, treytað av at ST-trygdar- ráðið góðkennir eitt ameri- kanskt álop á Irak. Hinveg- in hava turkar sagt, at teir vilja ikki loyva USA at senda hermenn hagar. Í gjár fóru amerikanskir og bretskir hermenn undir eina stóra venjing í Qatar. Ovasti fyri venjingini er amerikanski generalurin Tommy R. Franks, sum eis- ini var ovasti fyri ameri- kansku hermonnunum í Afghanistan. Hann skal nú leiða eitt møguligt álop á Irak. Krevja prógv Samstundis sum Pentagon leggur seinastu hond á ætl- anina at leypa á Irak, krevur demokratiska andstøðan í USA, at George W. Bush, forseti skal leggja fram prógv fyri, at Irak hevur hópoyðingarvápn. Higartil hevur forsetin bert sagt, at Irak hevur slík vápn. - Tað er neyðugt at fáa prógvini fram, serliga um Saddam Hussein framvegis heldur uppá, at Irak eingi hópoyðingarvápn hevur, sigur demokratiski leiðarin í kongressini, Tom Daschle. Hann heldur, at tær iraksku upplýsingarnar, sum ST hevur fingið, mugu kannast væl og virðiliga, og at vápnaeftirlitsmenninir hjá ST mugu sleppa at gera sítt arbeiði liðugt, áðrenn nøk- ur avgerð um álop verður tikin. Fyrrverandi varaforsetin Al Gore segði við sjónvarp- ið ABC, at eftir hansara tykki hevur amerikanska stjórnin tey neyðugu prógv- ini, men hann ivast kortini í, um tað er rætt at leypa á. Aðrar loysnir eiga at verða royndar fyrst, heldur Al Gore. USA kann leypa á Irak longu fyri jól UTTAN ÚR HEIMI Amerikanskir stríðsvognar í oyðimørkini í Kuwait klárir at søkja at Irak Mynd: Reuters