hósdagur 23. apríl 1987síða 7

Nr. 45 — 23. apríl 1987 6 Í SÍ Til Tommy Petersen, stjóra á Almannastovuni Nú nærkast summarfrítíð- in, og hon fær meg at hugsa um okkara gomlu og sjúku, ið búgva heima og hava heimahjálp, og so teirra bern, ið ætla sær at vitja heim. Eg upplivdi nógvar summarfrítíðir, tá ið heimahjálpin varð tikin frá mínum gamla pápa og sjúka beiggja, tí eg kom heim at ferðast við tveim- um bernum. Eg búði í Danmark í nógv ár, og mær og bern- unum dámdi væl at koma heim at halda summarfri. Pápi og beiggi gleddu seg eisini nógv til, at vit skuldu koma. Ikki vóru ráð heldur at fara aðra- staðni sum einlig mamma við tveimum bernum. Pápi og beiggi hildu tað vera smáligt av Almanna- stovuni at hava slíka lóg at arbeiða eftir, at teir skuldu missa heimahjálp- ina, bara tí at vit komu at ferðast. Eg spurdi eisini heimahjálpirnar, hvat tær hildu um slíka lóg. Tær vóru av somu áskoðan, at tað var órímiligt, at gomul og sjúk ikki kundu hava sína heimahjálp, og at tey skuldu fela seg ótrygg, tá ið summarið nærkadist. Tað er so nógv í einum heimi, ið heimahjálpin ikk: skal gear. Tá ið so fólk koma at ferðast, ið kundu ger tað arbeiði, var tað uttan meining, at tey eis- ini noyddust at gera tað, sum var arbeiðið hjá heimahjálpini burturav. Tað eru nógv, ið ikki tora at taka ábyrgdina av at rekta síni gomlu og sjúku. Okkara gomlu og sjúku eru eisini vana- tilfar til alihyljar. Heil- og smásgia Vit geva fegnir tilboð. bundin, tey eru glaðast at verða rektað av teimum heimahjálpum, sum tey eru vorðin trygg við. Eg haldi, at tað líkist ongum, at virðingin fyri tryggleikanum hjá okkara gomlu og sjúku er so lítil, sum henda regla ger hana til. Øll tey nógvu árini, eg vitjaði heima, var altíð nóg nógv at gera at hjálpa upp á teir og heimið. Heimahjálparskipanin er soleiðis, at heimahjálpin bert skal halda tann partin av heiminum, sum tey gomlu og sjúku uppi- halda sær í. Hin parturin av heiminum kann so standa og fyllast við dusti og verður sum ein útdeyð- ur partur av heiminum. Tað var ikki hugnaligt at uppliva, tí sjálvt um pápi ikki fór úr stovuni, so var beiggi glaður fyri, at heimið var reint, og honum hevði eisini dámt væl at kunnað latið hurðar upp til onnur rúm, tá ið fólk komu inn á gólvið, og tá ið stovan kendist ov trong. Hjá mær var bara eitt at gera, at fara í holt við at gera alt húsið reint, mála vindeygu, kálka grund, gera mat, passa bernini og rudda. Mangt annað var eisini at taka hond í. Onki var stoppað ella bótt, eingin troyggja bundin, heldur eingin hosa, og so alt hitt við rekt, sum heimahjálpin hevði bestu hylling á. Hetta skuldi eg eisini royna at fáa at rigga, men tað var ongan- tíð gott, heimahjálpin dugdi nógv betur, visti altíð nágreiniliga, hvussu P/F North Atlantic Plast PLASTRORVIRKIÐ Vit framleiða og selja vatnleiðingar og kloakrør Kloak frá ø 40 mm til ø 500 mm. Vatnleiðingar frá ø 25 mm til ø 500 mm i trýstklassa TNG — TN10. Septictangar og reinsibrunnar ø 200 —250 —315 mm, um ynskist gera vit reinsibrunnar eftir måti. Vit hava allar tilhoyrandi rørdeildir å goymslu, eisini framleida vit Ma DA RNRERERENRNNRRNNENENEVNDARNNRNNUNRNRADARNRERERENNNERONRNRENRRRRRNDRANERRRERKENRERAARERKRANRARAARARUATERT P/F North Atlantic Plast hetta og hitt skuldi ger- ast. So stóð eg sum kånus og ynskti hesa reglu av tramanum til. Hetta vóru strævnar summarfrítíðir, men eg hevði onki annað val uttan at fara í arbeiðslegu, skuldu bern míni og eg hava meguleika at vitja okkara kæru. Onkur velur at búgva hjá eðrum í familjuni, fyri at foreldrini ikki skulu missa heimahjálpina. Heimið verður fyri tey, sum foreldrini longu vóru flutt á ellis- ella rektar- heim. Í heiminum eru tað ikki foreldrini, sum ráða, men ein regla, ið Almanna- stovan arbeiðir eftir. Er hetta ein steða at bjóða okkara familjum? Hvar er virðingin fyri okkara gomlu farin? Hava tey ongan rætt longur at gleða seg til at fáa síni bern ella onnur avvarð- andi á vitjan? Vónandi verður henda misskiljing rættað, so at vit komandi summar kunnu ynskja okkara gomlu og sjúku nógvar góðar og tryggar summar- letur saman við teirra kæru í frið og náðum. Summarfrítíðin saman við okkara gomlu og sjúku er so stutt, so hví gera hesar trupulleikar? Tú, sum hevur ábyrgd av hesi reglu, hvat heldur tú um henda spurning, og hvat kanst tú gera við hann. Eg vóni vegna okkara gomlu og sjúku at fáa eitt gott svar. Maria Vilhelm Plastrørvirkid å Heygnum Mikla Tlf. 12151 EINNA Serlæraramál i gåsareygum — um eitt »sprogligt multihandikapp« f Sosialinum nr. 20 var eitt »innlegg« um »ressursir« i Føroyum i »forhold til« donsk »for- hold< fyri »assisterandi kreftir« sum skulu »behandla« føroyingar sum eru »multihandicapp- aðir< í sínum >málútvikl- ingi<, so at >behandlarar- nir« eru »pregad« av »desperati6n og rastloysi« ut frå einum »psykoana- lytiskum sjónarmiði“ sum er tað >fundamentið< fyri »idealum« so fólk kunnu »sosialisera seg til vaksin- tilveruna« vid at ganga i »primær og sekundær- bélkum« í eini »begrebs- verå« við »abstraktar normar« ti tad krevst »kvalifikation« at vera »human« og »vurdera« um samfelagið hevur brúk fyri »hamoniskum« fólki við »felagsforståilsi« sum er opið fyri »holdnings- broytingum« í >forhold til« føroyskar og danskar »ressursir« .… (orð pilkað úr nevndu grein). Fyrst fari eg at biðja neyðars setaran á blaðnum umbera mær øll hesi gásareyguni, men tað man eisini hava verið stríð at seta nevndu grein um serundirvísing, tí satt at siga kundi eg ikki lata vera at spyrja meg sjálv- an um hví slíkir >serlær- arar« ikki bara skriva alt í gásareygum, so sluppu vit í hvussu so er undan at leita eftir teim fáu »føroysku« orðunum, sum standa inni millum tey gásareygnakleddu. Álvaratos — eiga vit eitt føroyskt mál? Um so er, at vit noyðast at klæða nærum alt sum vit skriva, eitt nú um terv barna í lívinum, í gásareygu, so mugu vit ell vera »sprog- liga multihandikappad« — og ikki minst serlærarar- nir sjålvir. Kunnu teir ikki skriva sina hugsan uttan gåsareygu, so tad sær ut sum ein står skemtisøga, hvuss tosa teir tå? Og hvørja åvirkan man tad hava å næma hugaheim barna, um »serlærarar« teirra ikki eru førir fyri at hugsa á sínum egna móðurmáli? At teir hava ein hugtaksheim sum allur er í gásareygum? Satt at siga haldi eg at eg kundi blivið meir enn »handikappadur«, noydd- ist eg at hugsa i gåsar- eygum um ålvarslig mål. Eg eri langt frå at vera fanatiskur målreinsanar- maður, men álvaratos! Heldur ikki eri eg ímóti altjóða freðiorðum, og við- urkenni at føroyskt mál fyri ein stóran part er skapað í einum bónda- og fiskimannasamfelagi og tess vegna ikki altíð hevur orð til reiðar um aðrar síður av tilveruni. Men álvaratos! Vit etast í dag, tá vit lesa um snobbið fyri donskum máli og presta- latíni í gomlum degum, tá Várharra ikki tyktist skilja føroyskt. Í Danmark var tað summa- staðni siður at tey tosaðu týskt við tænaran, franskt við greivan og bert danskt við hundin. Eru nútímans føroyskir barnauppalarar so »frustreradir« at teir mugu tosa danskt við gásareygnaljóði við bern- ini? Sanniliga munnu teir so skapa stóran terv fyri »serføroyskum serfreð- ingum« og ikki minst »ser- freðingum fyri serfreðing- arnar« og so rullar kava- bólturin áfram. Nú er hetta alt yvirhev- ur ikki til at grína at. Tað er ikki skemtiligt, men grátbrosligt (»tragi- komiskt«), eitt ålvarsligt vandamål i einum landi, at serútbúgvið fólk íkki dugir at tosa, hvat tá at skriva, móðurmál sítt. Sjálvandi fer hetta fólk nú í verjusteðu, tí eymt er at taka við atfinningum móti málburði, og sostatt stórum parti av sjálvs- mynd síni. Og spurt verður, hvat henda stætt skal gera? Nógv er, sum vit ikki beinleiðis eiga føroyskt orð fyri. Í mínum eygum er nevnda grein eitt lýsandi demi um, at málreinsarar og málsmiðir eru á skeivari kós. Málið, teir smíða, er oftast so ónýtiligt, tað sæst bart út av ti at fjøldin tekur ikki við tí — hvat tá >ser- frødingar«. Tað riggar stutt sagt ikki í manna- munni. Men tað ger tað inn- flutta hálvdanska heldur ikki. Tí tað margháttliga fyribrigdið, at vit fara at skriva í gásareygum. Sálarfreðisliga skilt kann hetta hugsast at hava sum avleiðing at vit fara at hugsa í gásareygum. Tá missir hugsanin álvarsemi og orku. Daniseraðu føroy- ingarnir mugu eftir øllum at døma ofta glíma við eini - synning, »sjålvs-kreppu« (identity crisis) um teir ikki taka hugaheim sín í fullum álv- ara, men skammast so nógv av sínum egnu orðum og máli at tað verður alt sett í gásar- eygum. Væl veit eg, at nógvir føroyingar tykjast síggja reytt og fara í verjusteðu, tá onkur nevnir »tad at læra av íslendingum-. Men íslendingar hava havt — og hava — trupul- leikar sum líkjast okkara, eisini hvat tervinum fyri nýggjum orðum viðvíkur. Teir smíða orð, men >dóm- stélurin« er oftast vanliga fólkið, sum avger um ný- orðini fella til í málbrúki,- ella um innflutt orð kunnu fáast at rigga í bendingar- eisini uppalingarfreði, á teirra egna máli. Tó verða altjóða freðiorð nýtt av og á, men ikki so at greinir hava fleiri orð í gásar- eygum enn uttan, tí fólk ó- meðvitað skammast av orðunum. Kanska kundi tað hjálpt serfreðingum okkara onkuntíð at skeita í aðrar ættir enn lands- tá teim vantar orð í verki sínum. Tað er ofta so, at feroy- ingar misskilja viðmerk- ingar sum hesar, og tolka tær sum > »éndsinnad ålop«. Ikki hevur hesin stubbi verið ætlaður so, og fari eg at biðja viðkom- andi greinarhevund um ikki at taka kritikk illa upp. (Á íslendskum eitur kritikkur „gagnrýni“ og eigur sostatt at gera gagn. »Atfinning« á føroyskum hevur tíverri fingið dám av nøkrum >niðurbrót- andi«). Meiri at siga, hann ið hetta skrivar hevur sjálvur stríðst við hesi vandamál uttan at finna nakra patent-loysn. Vilja vit koma okkum út úr målsliga hurlivasanum sum galdandi er á freði- marknaðinum, noyðast vit at taka demi fram, sum klárt vísa okkum at vandamálini eru til, og ikki = bert ímyndaðar hvervisjónir. kári p.