leygardagur 9. mai 1987síða 16

Síða 16 Løgtingslog nr. 13: - - I sosialurin Byarskipanir og byggisamtyktir Løgtingsløg nr. 13 um byarskipanir og byggisamtyktir frá 1956 átti (vid broytingum) at verið endurskoðað, so- leiðis, at lógin partvís verður rættað og partvís fær nýggj ar tíðarhóskandi greinar og partar, skrivar Høgni Larsen, arkitektur og býarplanleggjari m.a. í hesi greinini sjónarmið Í flestum londum finnast skipanir á ymiskum stig- um — ríkisskipanir, regi- ónsskipanir og kommunu- skipanir. Á hverjum stigi er ein partur av hverji skipan ein meira ella minni »fysisk« skipan, har roynt verður at skipa so fyri, at býar- og bygda- veksturin og teir trupul- leikar, ið standast av hes- um vekstri, verða greiddir á skynsaman hátt. Skal væla heilarúrslit fáast er neyðugt, at gott samband er millum tey ymisku stigini, og tær lógir, ið hesar »fysisku« skipanir stiga seg til, eru tíðarhóskandi og greiðar. Í Feroyum tervar okkum tey hægri »fysisku« skipanarstigini. Hetta er stórt spell, tá hugsað verður um okkara serstakliga góðu møgu- leikar at samskipa innan hetta ekið, og kundi hetta verið eitt frálíkt evni at umrett í serstakari grein. Tó vil eg í hesi grein halda meg til kommunustigið av tí, at vit í Føroyum hava skipanir á hesum stigi, nevniliga býarskipanir og byggisamtyktir. Ein náttúrlig byrjan kundi fyrst og fremst verið at lýst munin millum hesi bæði orðini ella »begrebini« tó soleiðis, at bert hevuðsskilnaðurin kemur fram. Í fleiri býarskipanum og byggisamtyktum stendur soleiðis: Endamálið við býar- skipanini er at áseta hev- uðsreglur fyri útbygging av kommununi. Býarskipanin sam- skipar tey ymisku áhuga- málini, tó soleiðis at fram- tíðar broytingar kunnu fremjast á tekniskum — ekonomiskum skilagóðum grundarlagi, samstundis sum umhvervið verður virt. Tað stendur víðari: Endamálið við byggi- samtyktini er at áseta gjøllari reglur fyri fram- tíðar bygging á teimum ymisku nýtslugkjunum, sum tilskilað er í býar- skipanini. Legtingslóg nr. 13 um byarskipanir og byggi- samtyktir frå 1954 er eis- ini i høvudsheitinum býtt í tveir partar. Ein stytri partur, ið greiður frå um býarskipanir og síðani annar longri, og greiðir frá um byggisamtyktir. Innihaldið í eini býar- skipan mótvegis eini byggisamtykt er sambært lóggávuni eisini ymiskt. Sum demi kann nevnast, at har býarskipanin hevur 5 partar, ið helst skulu uppfyllast, hevur byggi- samtyktin 19 partar. Í hesi somu lóg gr. 6, 1. partur stendur m.a. soleiðis um byggisamtykt- ir: „Áðrenn uppskot um byggisamtykt verður sent landsstýrinum, skal tað verða lagt fram í minsta lagi 3 vikur til alment eftirlit á einum fólki at- komiligum staði. Komm- unan skal frammanundan á vanligan hátt kunngera, at byggisamtyktin er framlegd til eftirlits, og kunngerðin skal skila til, hvert ekið tað er, ið upp- skotið umfatar. Mótmæli móti uppskotinum, og broytingaruppskot mega verða send kommunustýr- inum, áðrenn 3 mánaðir eru lidnir frá kunngerðar- degnum«. Harafturímóti stendur onki um framløgu av býar- skipanum og finnist so- statt ikki lógarkrav fyri, at hesar verða framlagdar. Ein annar týdningar- mikil lógarskilnaður er ognartøkurætturin. Í gr. 12, 1. partur framgongur tad tyduliga, at tad bert er byggisamtyktin og ikki byarskipanin, sum gevur heimild til ognartøku. I ti partinum i lógini, sum við- ger býarskipanir verður orðið ognarteka íikki nevnt. Hetta er í stuttum sam- bært lóggávu hevuðs- skilnaðurin á býarskipan- um og byggisamtyktum og er hann lættur at skilja. Men tíverri er henda sama lóg ikki eins lett at skilja, um hon verður lisin at enda. Í síðstu grein í lóggáv- uni gr. 26, 2. partur stend- ur soleiðis: Har tað í lóggávum orðið »byarskipan« hevur verið nýtt, skal orðið »byggisamtykt« verða nýtt í staðin fyri ella javn- bjóðis tí, tá ið lóggávan ikki — skilliga tilskilar annað. So er spurningurin, hvar í lóggávuni lóggávan ikki skilliga tilskilar annað. Men er tað heilatikið meguligt, at »begrebiåd« byggisamtykt, sum bæði í innihaldi og lógarliga hevur so stóran skilnað í mun til »begrebid« byar- skipan kann verða nýtt í staðin fyri ella javnbjóðis hesum? Í øllum føri vil eitthvert arbeiði, ið stigar seg til eina ikki fullfíggjaða og/ella misskiljandi lóg- gávu hava meguleika fyri at vera merkt av hesum. Hetta er ein av grund- unum til, at eg haldi, at legtingið átti at endur- skoðað hesa lóggávu. Onnur grundin er, at lóggávan í dag átti at um- fatað aðrar tíðarhóskandi partar, sum meguliga ikki vóru frammi í tíðini í 1954. Í Noregi, Sveríki og Finnlandi hevur leingi verið arbeitt við uppskot- um til lógarbroytingar innan lóggávur ið við fyri- varni kunnu sammetast við legtingslóg nr. 13. Í Danmark er nýggj lóg- gáva komin í gildi, tann sonevnda >kommunuplan- lov« frá 1979. Hendan lóggávan verður av hinum norðanlondunum mangan nýtt sum fyrimynd bæði á ein og annan hátt, men er tað serstakliga gr. 6 í lóg- gávuni, ið oftast verður umredd. Í hesi grein stendur so- leiðis: »Inden udarbejdelse af et forslag til kommune- plan skal kommune-plan- styrelsen offentliggøre en kortfattet redegørelse om hovedspørgsmål og plan- lægningsmuligheder i det forestående planlægnings- arbejde. 2. partur. Samtidig med offentliggørelsen sendses redegørelsen til milje- ministeriet og amtsrádet og indenfor hovedstads- omrádet tillige til hoved- statsrádet. 3. partur. Kommunalbe- styrelsen skal forestá en oplysningsvirksomhed med det formál at frem- kalde en offentlig debat om planlægningens mál- sætning og nærmere ind- hold. Ofta verður tikið til, at vit liva í einum demo- kratiskum samfelag. Um so er, so átti lóggávan helst eisini at veri demo- kratisk. Men, sum áður nevnt í hesi grein, so hevur borg- arin innan tey ymisku býarskipanar- og/ella byggisamtyktarekini bert meguleika fyri at siga sína hugsan og meguliga gera seg galdandi eftir, at upp- skot til byggisamtykt er fingið til vega. (Sí gr. 6 1.. partur í lóg nr. 13). Hetta skerjir í sær sjálvum tann sjálvsagda rættin hjá borgaranum, nevniliga at vera við til at ávirka og skapa tað umhvervi, hann nú einaferð er komin at liva í. Tað er ongini vi um, at slík lógargrein, sum nevnd er í donsku kommunulóg- gávuni frá 1979 eigur at vera við í nýggjari býar- skipanar- og byggisam- tyktarlóg, um henda verður endurskoðað. Hetta setir nýggj krev til politikararnar og tekn- ikkararnar, ið fáa plan- irnar til vega. Meguliga Nr. 52 — 9. maí 1987 Hegni Larsen, arki- tektur m.a.a. og býar- planleggjari, skrivar Fyri góðum hálvum ári síðani var nógv kjak í bæði útvarpi og sjónvarpi um planlegging, byggi- og býarsamtyktir o.l. Hetta kjakið snúði seg fyri størsta partin um Sundsdepils- málið. Teir, sum vóru við í hesum orðaskiftinum, vóru serstakliga borgarstjórin í Haun, Poul Michelsen = og landsstýrismaðurin í kommunumálum, Niels Pauli Danielsen. Nomið varð eisini við spurningin bygda- menning, midsavnan og miðspjaðing og tosað varð eisini um okkara byggi- og býar- skipanarlóg, sum hevur meira enn 30 ár á baki. Longu í 1981 høvdu vit her í blaðnum grein, sum vísti á hvussu ótíðarhóskandi henda lógin tá var, og at ein skjótast gjorligt átti at endurskoðað hana og fáa tíðarhóskandi lóg til vega. Skjótt tíggju ár eftir er lítið og einki íteki- ligt hent í hesum máli. Fyri at lýsa hesar spurningar hava vit vent okkum til Hogna Larsen, arkitekt og býar- planleggjara. Vit loyva okkum fyrst at endurprenta grein hann skrivaði í 1981. Hon gevur lesaranum gott innlit í, hvat hetta mál snýr seg um. I tí greinini umrødur Høgni planlegging á kommunustigi. Ætlanin er so at hann í eini komandi grein skal royna at umrøda spurn- ingin um landsplanlegging. verður eisini longt um »planlegningsprocessina« samstundis sum komm- unan eisini i minni mun verður ávirkað figgjarliga, men kortini man hetta vera beinasta leiðin at ganga. Eisini átti lóggávan at gjørt greitt nær og í hvussu stórum tíðarbilum eitt kommunustýri hevur skyldu til at endurskoða býarskipanir og/ella byggisamtyktir sínar. Tað kundi sjálvandi verið av stórum áhuga fyri tann einstaka borgaran. Tíverri verður einki nevnt um hetta í lóg- gávuni, men harafturímóti verður týðuliga greitt frá, hverjar atgerdir lands- stýrið hevur heimild til at sta í verk mótvegis kommununum, tá lands- stýrið hevur hug at broyta ella at víðka eina býar- skipan ella byggisamtykt. Og her stingur spurningurin seg upp aftur, hvussu skal ein í veruleikanum skilja »begrebini« byarskipan og byggisamtykt. Eftir mini metan skulu tey ikki bert skiljast ut frå tí, ið skrivað stendur i endamálunum í byrjanini av hesi grein, men haldi eg tað vera av stórsta tydn- ingi, at fyrst og fremst limirnir í bygdaráðunum og harnæst kommunu- teknikararnir og fólkið sum heild skilir býarskip- anina og byggisamtyktina sum eina »prosess«, eina mynd, sum kann og skal broytast eftir tíðarinnar krevum. Tíverri gevur lóg nr. 13 við síni núverandi orðing og sínum tervandi para- graffum og pertum eina heldur dikterandi og ov bindandi mynd av »begrebunum«. Annar spurningur, ið eisini átti at verið tikin upp í samband við megu- liga endurskoðan av lóg nr. 13 er tann fíggjarliga planleggingin hjá komm- ununum. Eins og í Feroyum eru tær skipanir, sum við fyri- varni kunnu sammetast við føroysku býarskipanir og byggisamtyktir í Dan- mark, Sveríki og Finlandi einans »fysiskar« skip- anir. Hetta er rætt sambært lóggávurnar í er L # 3 — is