hósdagur 21. mai 1987síða 10

Síða 10 Úr Mondli: - - i Nr. 57 — 21. mai 1987 Svensk vitjan í Havn í 1863 Fyrsta nummarið av blaðnum »Mondul«, sum Føroya Fornminnissaun gevur út, er útkomið. Sum vant eru fleiri áhugaverdar greinar m.a. um útgreustur í Sandavági og í Leirvík. Eisini er týðing av parti av dagbókini / herflotayvirmanninum Govert Adolph Indebetou, sum vitjaði á | hjá svenska Havnini í 1863 við fregattini Eugenie. Vit loyva okkum at endurprenta hesa týðing við tekningum úr dagbókini hjá svi- anum. AÐ / Crecqerices "EG é Í r PTA LÆS TO 26 >> Al Jer, PECDP'E r = #€S £. , > ) era læk kr Tag He - / Á FO få ECT Svenski maðurin (Kommandørkap- herflotayvir- ten) Govert Adolph Indebetou (1807-91) var í bæði svenskari og preuss- iskari tænastu, og tók lut í mongum rannsóknar- ferðum. Hann plagdi at skriva dagbók, sum hann eisini teknaði og málaði í. Ferðabók hansara »Resa till Levanten med áng- korvetten »Danzig« ár 1854« — hetta var, tá hann var í preussiskari tænastu — varð givin út í 1952. Bókin er skrýdd við einføldum naivistiskum tekningum og vatnlits- myndum, ið eru væl samansettar í litunum. Meðan hann tænti í í 1863 svensku herflotahavnini Karlskrona, lærdi hann ungar sjómenn at tekna og lavera í heimi sínum um kveldarnar. Á eini ferð við fregattini »Eugenie« summarið 1863 leggur hann at í Feroyum. Hendan herflotavitjan má hava sett sín dám á tann lítla Havnarbý, tí mann- ingin taldi 344 mans, sum í heila viku gingu og vál- aðu í Havnar getum. Ein ættarmaður Inde- betou, Otto von Fieandt, ið nú, stórthundrað ár seinni, vitjaði í Feroyum sum ferðamaður — hetta var í fjør summar — eigur dagbókina frá ferðini. Hann vitjaði inn á gólvið á Fornminnissavninum, og var so beinasamur at læna okkum hetta forvitnisliga tilfar. Ymiskt av tí, Inde- betou hevur givið gætur í hesum fjarskotnu oyggj- um, hevur áhuga í dag, og kann gera ta mynd, vit hava av einum gomlum vanabundnum smábýar- samfelag, enn meira full- fíggjaða. Hetta er stutt eftir, at einahandilin var avtikin. Tann stóra broyt- ingartíðin, — við handils- skapi, fiskavirking og sigl- ing, ið skuldi eyðkenna restina av eldini, er ikki rættiliga komir enn. Dagbókin »Eugenie« kemur norðan- ífrá. Indebetou sigur seg koma úr »Ishavet«. Til tess at lýsa, hvussu har er vorðið, tekur hann til svenska skaldið Tegnér: Varest intet vásen andats alltsen skapardagen randats. Liv ej rør sig, våxt ej gror. Tystnan hår hos døden bor. »Og undir slikum um- stødum er ikki so lætt at læa sjålvur ella lokka onnur til tað. Hóast hetta er 2. juli, um middags- leitið, er ikki heitari á dekkinum enn 10*, umenn sólin sær. Skipið hevur góða ferð í fríska lotinum, atlantiska havaldan ger, at eg má krøkja meg fastan í chatollið, tá eg skrivi, og varmin í kahútt- ini fæst ikki upp um 15*. Tað er ræðuliga keðiligt at sigla á einum havi, har ein er fullvísur í ikki at fáa eyga á skip, og einans er saman við nekrum másum, ið elta Klintins loggið. Tó — hvat er tað eg sigi? Eg havi jú hevi til at tosa við tykkum allar mínar lesarar og mong onnur, og somuleiðis minnast kanska betur enn Fritz sjálvur ella seymikonan, at feðingardagur hansara er í dag. Umframt fái eg mær hvenn dag høvi til at rópa onkun av manningini inn í kahúttina og rósa honum ella líva hann upp við einum kaffimunni ella einum glasi av punsi. Soleiðis fái eg hóast alt tosað við onnur. Fornnorrønar målleivdir Men hvat eru hetta fyri legnar tåmmyndir, ið tunga skýferðin í vestri skapar? Tað er eins og hegir skuggar við týði- ligum rondum til báðar síður renna saman við samdrigna loftið í erva — glampandi brot úr forn- aldarsegum. Og nú er hetta ikki einans »edlir skuggar, virðiligir fedrar« — uttan hetta er land, ella tað, ið eftir er av einum landi, sum forfedrar okk- ara vitjaðu eina tíð, tá teir, uttan kumpass, uttan dekk í skipum sínum og uttan siglingartól leitaðu til Vínlands, hundravís av árum áðrenn Christoval Colon slapp at læna tey bæði smáu træskipini frá Isabellu drotning at finna Amerika við. Hetta eru nú Feroyar, sum eg havi fingið um um at »gåi sikte av och dár ankra om omstándigheterna før- anleda«. Eins og mangir aðrir ferðamenn hevur Indebetou sína hugsan um heitið á oyggjunum, nevn- ir ymsar meguleikar, men tað lata vit fara í hesum sambandi. Til Føroya 4. juli „3. juli, beint eftir middag, dagaðu Feroya norðastu drangar og stakkar fram eins og súlur. Men av tí at eitt tám lá yvir sjónum, sýnið var ringt og ættin skiftandi, mátti eg skák- sigla á ymsar begir, uttan altíð at kunna síggja oyggjarnar Fugloy, Svínoy, Borðoy, Eysturoy og Nólsoy, sum vóru 3 svenskar sjómíl burtur og forðaðu útsýninum til inn- siglingina til Tórshavn á Streymoy, ið er stersta oyggin í miðjuni. Men tá sólin setti um tiggju- tíðina, sóust fjallagreinar- nar so týðiliga, at eg kundi gissa mær til, hvar eg var staddur. Eg skáksigldi so alla náttina, heldur illa við, tí eg visti ikki, hvar eg skuldi finna ein loðs, ið kundi hjálpa mær inn millum oyggjarnar. Nú tók vestfallið seg upp, og tað mundi ikki fíra fyri at føra eitt skjóttsiglandi skip móti lotinum. Men so sá eg ein útróðrarbát og fór at elta hann, til eg umsíðir fekk hann at koma at borði kl. hålvgum sjey á morgni. Nú lá væl fyri at koma inn móti Tórshavn. Tá vit nærk- aðust, kom fjáltur á tann óvana loðsin, hann mátti uggast og eggjast til. Eg bað hann ikki hugsa um, hvussu stýrast skuldi og arbeiðast við seglunum, bara hann vildi vísa okk- um á, hvar vit kundu kasta akker. Akkerið varð kastað væl uttan fyri ta trongu havnina, har eitt skip kravdi at vera bundið við endum í land fyri at kunna liggja. Tá ið eg hevði vaskað og hampað mær, latið 9 skot av til tess at heilsa >skansan- um«, og umsíðir fingið svar, róði eg í land at hitta amtmannin, t.v.s. hevd- ingin yvir hesum 25 oyggjum við teimum 9.000 íbúgvunum. Ein lítil partur av teimum dugir at skriva danskt mál, og tey tosa sínámillum — »før- oyskt« í(íslendskt?), ið hevur mong orð, ið líkjast meira svenskum enn donskum. Moåttøkuveitsla Tad er torført at lysa ein by, har húsini eru stáplað upp á heyggjar og ryggir við krókutum skotum ímillum, ið stundum eru alin breiðar smogur, stundum 3 alin til breidd- ar og eitast at vera getur. Summar getur kunnu sigast at hava breytar- skapilsi, men so brattar eru tær, at ross munnu hava ilt við at ganga mót- brekku við byrðu. Eitt vaktarlið, ið taldi 8 mans, tók ímóti mær við brúnna — te. á helluni, og visti mær til von Holten amt- mann, ið bar seg at sum fraklendingur, hóast hann var ektadur skandinavi (betedde sig som en fransos, var en árke- skandinav). Hann hevði fingið Vasa-heiðursmerkið fyri strandferðsluuppgerð og Norðstjornuheiðurs- merkið í sambandi við, at tollfrælsið í Oyrasundi varð stillað, hevði vakran bústað, gjørdi nógv burtur úr landshevdinga- tign síni og vísti mær á keypmenn, sum kanska … - 8 = LET 5 4 se" F i - + "3 já - á P F ser , í A Y