leygardagur 30. mai 1987síða 8

Síða 8 tíðindablaðið Thomas Arabo, tingmaður: Arheiðsgevararnir rikið kyniskt og harðrent stríð móti arbeiðarunum — Tað er eisini sjokkerandi at uppliva, at reiðarafelagið púra ábyrgdarleyst fer í part við arbeidsgevaran, ið forir eina politiska konflikt ímóti hesum landsstýrinum, sigur Thomas Arabo m.a.í greinini Legtingið hevur nú sam- tykt eina lóg, ið ger enda á eini ósemju á arbeiðs- marknaðinum, sum nú hevur vart eina drúgva tíð. So vítt eg veit er hetta óivað tann størsta »kon- fliktin« á arbeiðsmarkn- aðinum, vit hava havt nú í eini 35 ár. Vit minnast allir tær stóru arbeiðsósemjurnar fyrst í fimtiárunum, og vit hava altíð vitað tað, at er ósemja um sáttmálar — ósemja um løn á arbeiðs- marknaðinum — so er ein- asta vápn, ið er, at nýta verkbann (lock out) og verkfall. Tað varð eisini brúkt tá, og eiga vit at hava í huga, at samfelagið tá var eðrvísi, enn tað er í dag. Verkfall og verkbann (lock out) byggir á ta hugs- an, at tann av pertunum, ið hevur ráð at halda út, vinnur, meðan tann part- urin, ið ikki fíggjarliga orkar at vera við, kemur at tapa. Soleiðis var tað í fimti- árunum. Har var tað spurningurin hjá arbeiðs- gevarunum um at fara fallit og hjá arbeiðarunum at orka at berjast fyri sínum rætti. Tá var samfelagið nokk so nógv eðrvísi, enn tað er í dag. Tá var landskassin ikki involveraður í vinnu- lívið. Vit høvdu óavmark- aðar fiskileiðir, og tann sum raskastur var, kom igjøgnum. Møguleikarnir vór: oav- markaðir. .-. Í dag er tað samfelag, vit umsita sum kunnugt ógvuliga, ógvuliga nógv eðrvísi. Tey virði vit hava at- gongd til eru kvoterað. Vit sleppa ikki at fiska, sum vit vilja á teimum fiski- leiðum, vit hava hug at royna á. Vit hava av- markað talið á fiskiloyv- um á okkara egna land- grunni. Vit hava av- markað talið á aliloyvum. Tí er staðan tann, at tey virði, vit hava at arbeiða burturúr, eru avmarkað í allar mátar. Samstundis er lands- kassin fíggjarliga uppi í beinleiðis og óbeinleiðis so at siga ellum virksemi. Vit eiga 20% í teimum allar flestu flakavirkjunum. Landskassin ásetir fiska- prísirnar. Landskassin stuðlar = vinnuni, hann stýrir fiskivinnuni og vit royna at reka ein politikk, so frægast kemur burtur úr til samfelagið. Tað er eitt ella annað, sum týðir uppá, at teir, sum eru limir i Føroya Ar- beiðsgevarafelag og eisini í Feroya Reiðarafelag, ikki hava funnið út av hesum kalda veruleika. Tann kaldi veruleiki, sum er, at teir fyri ein stóran part umsita virði, sum sam- felagið eigur, og teirra framferð m.a. í hesari »konfliktini« hevur verið heilt óvanliga åbyrgdar- leys. Vit seta okkum — í javnaðarflokkinum i hvussu er — tann spurning: >Eru hetta teir rettu persónarnir, sum vit hava valt ella givið loyvi til at umsita okkara vinnu- tól, ella áttu vit at roynt at skift teir út við aðrar yngri, betri og meiri sam- felagssinnadar kreftir<? Hetta kann eg venda aftur til. Fyrr í tíðini var tað ikki óvanligt, at arbeiðs- gevarar = og 'reiðarar, aftaná at verkamenn hevdu vunnið sína inn- teku, eisini vildu upp í part at avgera, hvussu henda innteka skuldi nýt- ast. Tú mátti bert keypa her og har. Fekk einki kontant út- goldið. Tú skuldi hava verur fyri lenina hjá tær, annars slapst tú ikki uppí part aftur ella varð ikki biðin við aftur o.s.fr. Tíbetur hevur tað í nógv Harrans ár verið frítt hjá einum og hverjum, sum fær innteku í hesum landi, at nýta hana soleiðis sum hann sjálvur vil, og tey av- gjøld, id ein skal lata til samfelagsliga húsar- haldið, hava verið samtykt við løgtingslog, og hevur tað sostatt verið tað lóggevandi tingið, ið hevur avgjørt, hvussu stóran part av lenini, ein løntakari hevur at ráða yvir. Hyggja vit nú at ar- beiðsmarknaðinum upp igjøgnum sjeytiárini — tá luttók eg sjálvur fleiri ferðir í samráðingum við okkurt av løntakarafeløg- unum — og har var tað serliga Starvsmanna- felagið og Havnar Ar- beiðsmannafelag, ið tosaðu nógv um pensjóns- skipan og pensjónsgrunn. Í 1985 vóru eftirlønar- grunnar settir á stovn fyri Havnar Arbeiðsmanna- felag og fyri Starvs- mannafelagið. Starvs- mannafelagið læt alla sína lenarhækking fara í ein eftirlønargrunn, medan Havnar Arbeids- mannafelag læt 1% av sini lønarhækking fara i henda grunn. Hini arbeiðarafelegini mettu, at øll teirra lønar- hækking skuldi utgjald- ast og vóru ikki sinnað at gera eftirlønargrunnar. Sostatt vildu ell verka- feløgini nýta tann sjálv sagda rætt at ráða yvir Nr. 61 — 30. maí 1987 — Eru tað teir rettu persónarnir, sum vit hava valt ella givið loyvi til at umsita okkara vinnutól, ella áttu vit at roynt at skift teir út við aðrar yngri, betri og meiri samfelagssinnaðar kreftir, spyr Thomas Arabo teimum lenarhækkingum, tey høvdu strítt seg til á arbeiðsmarknaðinum. Tó hendir knappliga tað legna, at nú byrjar Ar- beiðsgevarafelagið at tosa um, at teir hava latið 1% í grunnin. Ja, ein fekk ta fatan, at teir hevdu for- barmað seg yvir arbeið ararnar og hevdu stovn- sett ein eftirlenargrunn til frama fyri arbeiðararnar. Teir pressaðu ógvuliga hart á at fáa loyvi til at stovnseta henda grunn til restina av arbeiðs- marknaðinum. Nú sóu vit knappliga eina nýggja útgávu av ar- beiðsgevaranum. Hetta er ikki tann við pískinum, ið roynir at fáa mest megu- ligt burtur úr síni arbeiðs- kraft. Nei, hetta vóru nakrir fittir fýrar, ið veru- liga hugsaðu við umsorgan um sínar undir- sáttar. Mín meting av hesi um- sorgan er, at hon var po- litisk, tí arbeiðsgevararnir vóru óivað tiknir av bóli av Havnar Arbeiðsmanna- felag. Havnar felag gjørdi eitt ógvuliga gott arbeiði, tá teir fingu handan grunnin, og treiskir og væltalandi tóku teir Føroya Ar- beiðsgevarafelag av bóli. Tá hetta við Arbeiðsmanna var hent, ógvuliga beráddum huga, at brúka hetta ólukku pro- sent til at seta split í ar- beidararørsluna — tað ljóðaði ógvuliga vakurt, at teir hevdu givið til Havn- ar Arbeiðsmannafelag og teir vildu so fegnir geva til restina av landinum. Nær hava teir givið nekrum nakað av fríum vilja, uttan at hava eina ella aðra grund aftanfyri??? Aldrin Fyri tveimum árum síð- ani var verkfall millum ar- beidarafeløgini uttan fyri Havnar Arbeiðsmanna- felag, og tá hetta verkfall hevði vart í heilt stutta tíð, greip legtingið inn og gjerdi eina lóg, sum stað- festi rættin hjá lenmót- takarunum at brúka sínar pengar til tað, sum tey sjálvi vildu. Nógv varð tosað um at logtingið legði seg ut i ósemjuna á arbeiðsmarkn- aðinum tá, og nógvar vóru atfinningarnar at sam- gonguni frá bæði einari og aðrari síðu, men sum vit sóu í sjónvarpinum nú hetta kveldið, mettu vit eitt verkfall landið og nóg landsvirði fóru fyri skeytið. Vit samtyktu tí tá, at vildi skaða eina lóg, soleiðis sum vit mettu at úrslitið av einum verkfalli vildi verða. koma at Nú í 1987 hava vit aftur havt samráðingar. Ar- beiðsmannafelegini hava samráðst soleiðis, at Havnar Arbeiðsmanna- felag var fyri seg og hini feløgini fyri seg, og — sum væntað— bleiv tann stóri knúturin um hetta ólukku prosent, sum kom inn í sáttmálarnar tá, um tað framhaldandi skuldi út- gjaldast ella arbeiðs- gevarar vildu gera eina roynd afturat enn at ráða yvir peninginum hjá ar- beiðarunum. Havnar Arbeiðsmanna- felag gjørdi fyrst sáttmála og var hesin sáttmálin bygdur upp soleiðis, at har var ein ávís lenar- hækking og prosentið skuldi framvegis fara í eftirlonargrunn. Hetta er tað sum al- menningurin veit. Nakað annað er so tað, at Feroya Arbeiðsgevarafelag undir samráðingum við Havnar Arbeiðsmannafelag gjørdi sær ógvuliga stóran ómak, royndi at leggja ógvuliga stórt trýst á, fyri at fáa Havnar Arbeiðsmanna- felag at góðtaka, at hetta prosentið, sum fór í eftir- lønargrunn, skuldi fara i ein almennan grunn, tá ið almenna — eftirlønarskip- - >