fríggjadagur 29. november 2002síða 5

8 Nr. 230 - 29. november 2002 Nr. 230 - 29. november 2002 9 Eitt fólkavalt grundlógarráð Val skal skrivast út til eitt grundlógarráð. Tað er ætlanin hjá Høgna Hoydal, lands- stýrismanni við lóg- armálum. Fólkavalda grundlógarráðið skal skipa fyri fundum og hoyringum, har ym- iskir tættir í einari føroyskari grundlóg kunnu takast upp í al- mennum høpi GRUNDLÓG Ingi Rasmussen Ein føroysk grundlóg skal setast aftur á sporið. Næsta stigið í ætlanini er, at eitt grundlógarráð skal setast, sum er valt á einum vali, har øll, sum hava val- rætt til løgtingið, kunnu velja. Uppskotið var fyri á landsstýrisfundi tann 21. november, og formaðurin og skrivarin í grundlógar- nevndini, ávikavist Jóan Pauli Joensen og Kári á Rógvi, hava verið og kunn- að politiskar flokkar um málið. Alment kjak Øll fólk, sum hava 20 still- arar aftan fyri seg, kunnu stilla upp til grundlógarráð- ið. – Endamálið við einum fólkavaldum grundlógar- ráði er at fáa eitt alment kjak um ávís grundleggj- andi mál undir einum demokratiskum rættarsam- felagi – eitt nú mannaræt- tindi, rættartrygd og rættin til náttúrutilfeingið, sigur Høgni Hoydal, landsstýris- maður. Hóast stórt arbeiði er lagt í grundlógararbeiðið higar- til, so hevur tað verið eitt heldur afturlatið kjak. Fólk- sins rødd er ikki hoyrd enn. Við einum fólkavaldum grundlógarráði, væntar landsstýrið, at tann parturin av kjakinum kemur við. Grundlógarráðið skal kunna halda ting, eins og vártingið í gomlum døgum, har ávís evni vera tikin upp. – Endamálið er stutt sagt at fáa tað demokratiska ele- mentið fram. Vit kundu saktans havt gjørt eitt upp- skot, og lagt tað fyri tingið av okkara eintingum. Eitt fyribils uppskot liggur eis- ini á borðinum, men enda- málið við eini grundlóg er, at fólkið stendur aftanfyri og hevur verið við í við- gerðini, sigur Høgni Hoy- dal. Ymisk støði Landsstýrismaðurin, sum hevði sjálvstýrismál undir sær í síðsta valskeiði, ásannar, at ikki øll eru samd um, hvørt Føroyar skulu vera sjálvstøðugt land við egnari grundlóg. Tí er tað heldur ikki vist, at undirtøka fæst fyri leisti- num, sum hann nú arbeiðir við. – Tað eru fleiri mátar at seta eina grundlóg í verk. Antin kunnu vit bíða, til vit hava fingið fullveldi í Før- oyum, ella kunnu vit gera ein grundlóg, sum hevur greiðar ásetingar um, hvussu vit kunnu skipa eitt føroyskt fullveldi við fólka- atkvøðu, sigur Høgni Hoy- dal. Allir flokkar tóku lut í grundlógararbeiðnum, sum varð gjørt í grundlógar- nevndini, har politikarar og embætisfólk luttóku. Higartil hevur grundlóg- ararbeiðið kostað umleið tríggjar milliónir krónur. Fakfeløgini himprast Løgmaður noyðist at endurskoða sínar ætl- anir við verkætlanar- bólkinum, skal eftir ætlan skal samskipa arbeiðsmarknaðarmá l. Fakfeløgini vilja treyðugt luttaka í bólkinum, tí tey meta, at arbeiðsgevarasíðan er yvirumboðað ARBEIÐS- MARKNAÐUR Ingi Rasmussen Fakfeløgini á bæði privata og almenna arbeiðsmarkn- aðinum himprast við at taka lut í verkætlanarbólkinum, sum løgmaður hevur tikið stig til. Tað gongur fram av brævaskifti millum fakfel- øgini og løgmansskriv- stovuna. Tað var tann 11. novem- ber 2002, at Anfinn Kalls- berg løgmaður setti pørtun- um á arbeiðsmarknaðinum stevnu á Hotel Føroyum. Endamálið var at fáa eitt felags stev í ávísum arb- eiðsmarknaðarmálum, sum hava elvt til stórar ósemjur síðstu árini. Eitt úrslit frá fundinum var, at ein verkætlanarbólk- ur skuldi setast at standa fyri arbeiðnum at samskipa ávís arbeiðsmarknaðarmál. Nú eru fakfeløgini boðin at velja umboð í bólkin. Men tey aftra seg, sæst á brøvum, sum eru send løg- mansskrivstovuni. Skeivt býti Løgmansskrivstovan skýtir upp, at arbeiðsgevarar og arbeiðstakarar hava trý um- boð hvør í verkætlanar- bólkinum. Harafturat skulu trý aðalráð – Fíggjarmála- ráðið, Vinnumálaráðið, og Almannaráðið – hava hvør sítt umboð. Oman yvir hes- um skal Løgmansskrivstov- an hava eitt umboð, ið sam- skipar alt arbeiðið. Hendans samanseting hóvar ikki fakfeløgunum. Arbeiðarafeløgini vísa á, at landsstýrið er størsti arb- eiðsgevari í landinum. Tey ásanna samstundis, at aðal- ráðini undir landsstýrinum hava víst lítlan áhuga í at lurta eftir teimum sjónar- miðum, sum fakfeløgini hava sett fram. »Undir hesum umstøðum er greitt, at við verandi uppskoti tykkara, so hevði verkætlanarbólkurin verið mannaður við 3 løntakara- umboðum og 6 ella 7 um- boðum fyri arbeiðsgevara- síðuna, og hetta kunnu vit sjálvsagt als ikki góðtaka«, skriva Føroya arbeiðarafel- ag, Klaksvíkar arbeiðs- manna- og arbeiðskvinnu- felag og Havnar arbeiðs- mannafelag í teirra felags skrivi til løgmann tann 27. november. Ógreitt mál Starvsmannafelagið vísir eisini sín illvilja ímóti at fara upp í arbeiði. Felagið vísir á, at arb- eiðssetningurin hjá bólki- num er ógreiður og setir eisini spurnartekn við sam- ansetingina av bólkinum. Niðurstøðan er, at felagið ikki fer inn í arbeiðið. »Tað krevur eina nógv greiðari og betri upplýsing, hvat veruliga ætlanin er við einum slíkum tiltaki, áðr- enn vit kunnu viðgera hetta í álvara. Og vit fara eisini at ávara ímóti, at vit vera gjørd til kastibløkur fyri at fáa innanhýsis samgongu- politiskar kabalur til at ganga upp«, skrivar Gunn- leivur Dalsgarð, formaður, í hvassorðaðum brævi til løgmann. Fólkið skal hoyrast. Eitt fólkavalt grundlógarráð fær heimild at skipa ting, sum í gomlum døgum, har fólk kunnu viðgera grundleggjandi rættartrygd, mannarættindi og rættin til náttúrutilfeingið Nú verður ein arb- eiðsbólkur settur, sum hevur til enda- máls at orða eitt felags grundarlag fyri pedagog- og læraraútbúgvingina LÆRARASKÚLIN Ingi Rasmussen Lógirnar fyri Føroya lær- araskúla og Føroya peda- gogskúla skulu endur- skoðast. Arbeitt hevur verið við málinum í ára- vís, men enn er onki komið á borðið. Nú er líkt til, at glið kemur á málið. Í løtuni verður arbeitt við at seta eina arbeiðs- nevnd og at orða ein arb- eiðssetning, sum hevur verið til ummælis hjá Lærarafelagnum og Peda- gogfelagnum, greiddi Annlis Bjarkhamar frá í løgtinginum týsdagin. Fyrst í januar mánað komandi ár er helst greitt, hvør kemur at sita í arb- eiðsbólkinum. Tað serliga við hesum bólkinum er, at hann verður mannaður við bæði pedagogum og lærararum. – Báðar útbúgvingar- nar snúgva seg um menn- ingina hjá barninum, frá tað er eitt hálvt ár til tað er 17 ár, og tí hava vit hildið tað verið skilagott at flætta grundarlagið fyri pedagog- og læraraút- búgvingina saman, og tað hava vit eisini fingið und- irtøku fyri, sigur Annlis Bjarkhamar. Sostatt verður talan um at gera ein felags arbeiðs- bólk, sum ger eitt felags grundarlag fyri skúlarnar báðar. Ætlanin er so at gera tvær rammulógir, eina fyri hvønn skúla, og síðan at smíða kunngerðir út frá tí. Landsstýriskvinnan vónar og væntar, at nýggja læraraútbúgving- in verður liðug í august 2004. Flætta pedagogar og lærarar saman 10. flokkarnir á Tvøroyri í starvsvenjing STARVSVENJING Birita í Dali og Mariann Mortensen Nú eru næmingar aftur úti og royna seg á ymsum starvsstøðum. Vit hava verið og prátað við fimm næmingar í 10. flokki úr Tvøroyrar skúla, sum eru í starvsvenjing í Havn Tvær vikur í arbeiðslívinum Mirjam Nattestad úr Hvalba er í starvsvenjing hjá Djóralæknatænastuni í Havn. Hon er ein sannur djóravinur, og hon hevur altíð ynskt sær at arbeitt við djórum. Nú hevur hon vissiliga fingið ynskið at ganga út. Hon hevur arbeitt við djórum dagin langan hesar síðstu 14 dagarnar. Hon hevur hugt, meðan djór hava verið undir skurð, og her hevur hon eisini hjálpt til. Síðani hevur hon arbeitt við neytum, hundum, kettum og kaninum. Fyrsta dagin Mirjam var í starvsvenjing, var hon hjástødd, meðan djóralæknin trekti tenninar úr einum hundi, sum hevði munnbruna. Hetta var ov nógv av tí góða, og hon small beint í gólvið. Mirjam er í roynd og veru yvirraska, at hon sleppur at gera so nógv áhugavert. Hon fylgir læknunum, har teir fara. Læknin kann enntá vekja Mirjam á miðjari nátt, um okkurt áhugavert kemur fyri. - Hjá djóralæknunum er betri enn eg hevði væntað, sigur Mirjam. Hon hevur altíð ætlað sær at lært til djóralækna, og nú er hon vís í, at tað er hennara lívsmál, sjálvt um tað krevur góð skúlaummæli og langa lærutíð. Theresa Hentze úr Trongis- vági er í starvsvenjing í Útvarpi Føroya. Hvønn dag finnur og spælir Theresa tónleik til sendingar. Eisini er hon við til ljóðupptøkur til jólakal- endaran og sær, hvussu alt gongur fyri seg. So hevur hon úr at gera við tíðindum, barnaløtuni og mongum øðrum. Øll eru blíð og fitt móti henni, og hon hevur sjáldan einki at gera. – Alt tað, sum eg arbeiði við, er nakað eg havi hug til, sigur Theresa. Tað einasta, Theresa hel- dur verða keðiligt, er, tá hon einki hevur at fáast við, men tíbetur kemur tað sjáldan fyri. Theresu dámar væl at arbeiða í útvarpinum, men hon ætlar sær tó ikki at arbeiða innan fyri hetta yrki. – Í útvarpinum kanst tú rættiliga bjóða teg sjálvan av, leggur Theresa afturat. Hanus Toftheyggj úr Hvalba og Janus Jespersen úr Øravíkarlíð eru í starvs- venjing á Tórshavnar skipa- smiðju. Hví teir júst valdu skipasmiðjuna, vita teir ikki. – Tað ljóðaði áhugavert at sleppa at skrúa, og onkrastaðni skal ein jú fara!, sigur Janus. Teimum dáma sera væl at arbeiða á skipasmiðjuni, og teir læra nógv, sum kann verða teimum til nyttu. Hanus og Janus arbeiða millum annað á skipunum Norrønu og Phøniks. Tað er ikki bert arbeiðið, sum ger, at teir trívast, men helst tað, at teir kenna seg væl millum hini starvsfólk- ini. – Vit eru við allastaðni og verða ikki skúgvaðir til viks, sigur Hanus at enda. Annika Vang av Tvøroyri er í starvsvenjing á løgreglu- støðini í Havn. Her valdi hon at fara, tí hon hevur altíð havt áhuga innanfyri hetta starvið, og hon ætlar sær kanska at læra til løgreglukvinnu seinni. Annika hevur verið úti fyri mongum spennandi og áhugaverdum í starvsvenj- ingartíðini. Hon hevur rættiliga upp- livað løgreglulívið, har hon hevur roynt seg á narko- deilduni, verið í brummuni og enntá verið við løgregl- uni í sambandi við eitt ferðsluóhapp. – Mær dámar rættiliga væl, og alt er nýtt og spenn- andi, sigur hon. So hevur hon eisini verið á fútaskrivstovuni, í rættin- um og koyrt patrulju. Ann- iku dámdi best at vera við til hundavenjingina í fjøll- unum. Tá skuldi hon renna undan hundunum við ein- um plastikarmi, sum teir royndu at bíta í. – Vist havi eg havt eina kunnandi tíð, sigur Annika væl nøgd. Sostatt enda summi við at svíma og fáa sín dreym uppfyltan, og onnur læra eitt sindur meira um seg sjálvan upp á tvær áhuga- verdar vikur. Svímaði hjá djóralæknanum Spennandi á Løgreglustøðini Tórshavnar Skipasmiðja Tað eru tríggir partar, sum kunnu vera við til at gera ein starvsvenjing so góða sum møguligt fyri næmingin. Teir eru skúlin, starvs- staðið og næming- urin sjálvur STARVSVENJING Birita í Dali og Mariann Mortensen Starvsvenjing er týdn- ingarmikið fyri ein næming. Tí tá hann fer í starvsvenjing, kann hann finna útav, um starvið er nakað fyri hann ella ikki. Soleiðis kann næmingurin eisini fáa eina hóming av, hvussu tað veruliga ar- beiðslívið er. Tríggir eru partarnir, sum kunnu gera eina starvsvenjing góða. Teir eru: • skúlin, • starvsstaðið • og næmingurin sjálvur Skúlin eigur at kunna næmingin um, hvørji starvsstøð hann kann velja, og hvussu hann sleppur at royna seg. Meðan næmingurin er í starvsvenjing, halda vit, at skúlin eigur at ringja til næmingin í hvussu er einaferð og sikra sær, at alt gongur væl, so næm- ingurin ikki bert situr og keðir seg dagin langan. Tá næmingurin er lið- ugur við sína starvsvenj- ing, hevði tað verið eitt gott hugskot, at skúlin kravdi ein stuttan sam- andrátt um starvsvenj- ingina frá næminginum. Og síðan sent saman- dráttin til starvsstaðið, har staðið fekk vitan um, hvat næmingurin fekk burturúr. Arbeiðsstaðið skal eisini gera sítt fyri næm- ingin, sum er í starvs- venjing. Tá ein næming- ur kemur í starvsvenj- ing, er tað sum oftast sjálvsagt, at hann vil royna seg í starvinum, og tí er tað skilagott at geva næminginum yms- ar uppgávur. Eisini er tað umráð- andi, at næmingurin kennir seg væl millum starvsfólkini og ikki verður skúgvaður til viks. Næmingurin skal helst fella inn í gerandis- dagin á starvsstaðnum. Um hetta ikki er gjør- ligt, er tað sjáldan nøkur góð orsøk at taka ímóti næmingum. Næmingurin hevur sjálvur stóra ávirkan á hvussu starvsvenjingin verður. Hann eigir at velja starvsstað við um- hugsan, og á staðnum skal hann vísa áhuga. Næmingurin skal halda seg framat og gera sítt besta. Fyri at fáa eina væl- eydnaða starvstíð, skal næmingurin hava vilja til tað. Málið við starvsvenj- ing er, at næmingurin fer heim við størri vinnu- lívskunning, hægri sjálvsáliti og meiri sjálv- bjargni Vilji skal til Ein avbjóðing í ÚF Annika Vang er í starvsvenjing á løgreglustøðini í Havn. Her situr hon við einum narkohundi. Hanus og Janus standa uttan fyri skipasmiðjuna, har teir eru í starvsvenjing. Teir hava havt ein strævnan dag Mirjam Nattestad er í starvsvenjing hjá djóralæknanum. Her situr hon við eini sjóneyku og hyggur eftir eini kettuloppu Theresa Hentze er í starvs- venjing í ùtvarp Føroya. – Tað er ein avbjóðing, at verða í ÙF, sigur hon Myndir: Jens Kr. Vang C M Y K 9 8