týsdagur 14. juli 1987síða 8

tíðindablaðið Síða 8 Nr. 78 — 14. juli 1987 Lagt til rættis: Heri Eysturlid Ólavur Hátún um føroyskan fólkasang (2): Kvødingin og fråsøgnin størstan tydning i føroyskum dansi — stigini eru bert »fylgispæl« til kvædini Vit prenta 2. part av ti fyrilestri, sum Olavur Håtun helt fyri luttak- arunum å rådstevnuni hjá Nordisk Musik Pedagogisk Union. Fyrilesturin er ætlaður útlendingum, men hevur eisini nógv at siga okkum. I føroyskum dansi mugu vit fyrst og fremst nevna kvæðini. ið eru á førovsk- episk frásagnir (1 við hetjuinnihaldi úr teirri im langar iramatiskar vrkingarformi oftast 1 europelsKu og serilga + teirri norðurlendsku sø U- øldir hava hesi framborin verðini. | kvæðir verið og helst eru tey vorðin so long, sum tey eru, i »ketu- dasinum« í midøldini. Uttan iva stavar hesin dansur frå ti franska carole-dansinum, sum spjaddist um alt Europa i 12. øld. Helst kom dans- urin til Føroya år Noregi ella Orkney-oyggjunum og Hetlandi, sum tá vóru undir Noregs kongi Úti í Norðuratlantshavi hevur dansurin, sum øldir- nar liðu, fingið sín serliga dám, og tí kunnu vit ikki við at kanna tann før- oyska dansin siga, hvussu tann upprunaligi carole- dansurin hevur verið dansaður Máttmikil og gandakendur Feroyski dansurin er ikki »sangdansur« fólkasangur i vanligari merking, sum eitt reint choreografiskt fyribrigdi. Sjálvur dansurin er sera einfaldur: tvey stig til vinstru, eitt til høgru o.s.fr. uttan nakað frávik — undantikin eru tey nýggjaru dansispelini, ið ikki hava so nógv við tann upprunaliga dansin at gera. Vit mugu hugsa um, at tað dansinum er kveð týdningarmiklasta frásegnin, og at tey eir faldu stigini eru bert »fylgispæl« til kvæðið Fo, í hesun stigum er møguleiki fyri dynamiskari variatión og ið er við í væleydnaðu dansi, har frá- spenningi. Tann søgn, kvøding og dansur renna saman i eina eind, kennir, tå ið gongur best dansurin hug- em takandi mátt, sum neyvan er at finna í eðrum dansum. Tey, ið dansa, verða drigin úr gerandis- degnum inn í ein ríkari tankaheim, har hendingar- nar í teim gomlu, kendu miðaldarkvæðunum verða upplivdar j sum nýggjar hverja ferð. Sjáldan upplivir tú felagsskapin við onnur so sterkt sum i føroyskum dansi. Bera vit saman við suður- o x skar dat sermerkt KSta SK 1 VI S at ø lansur Der meii gandakendari me rn ansurin Kann halda Sagt verður frå brudl gomlum døgum, at dans helt å i fleiri døgur urin bert stutt uppi- hald fyrrapartin. Kanska kunnu vit best bera saman dansin vid kultiskan gudsdyrk- andi — dans hjá summum natúrfólkum, tó ikki so at skilja, at føroyskur dansur er kultiskur. Latum okkum lurta eftir eini bandupptøku. Tó mugu vit hava í huga, at ki til ihoyrar 18 dansurin egnar seg ik lu fyri tramteors men krevur at iktivan lut og hva TVEIR HØVUDSBOLKAR kunnu bvt Við elnun A) Soleiðis kvað Albert Midalnesi« Legg merkis tað doriska Hið í 1. takt (4. nóti) og C'iå í takt B) Soleidis kvædalagid eftir bert ein- ættarlidi broyttist um Legg til merkis, at nú er lagið í vanligum moll (ber saman nótarnar, ið omanfyri). neundir eru Helst dansurin uppruna sin i ti franska hevur carole-dansinum og er komin hendavegin av Orkney-oyggjunum og Hetlandi, sum tá undir Noregs kongi. voru foroyski roknað sum tað eldra og er ikki so nógv brúkt. (Olav- ur Riddararós, Gylt saðil a) 2) Tey í fýra reglum og niðurlag. (Sjurdarkvædi, Ormurin Langi o.fl.) Hesi seinastnevndu eru bydg upp soleiðis metriskt: (4 herð.) (3 herð.) (3 herð.) r ið FC ebort de i Du F(X 6 Uppbygningur og karakterur er hin sami sum í teim feroysku kvæð unum Tá sperdil kemur i! Mangur it ørindislagid í kvæðun samsvarar ikki teim 6 hevur undrast á, stigunum í dansinum og øvugt, og at tú kanst roynd og veru kveða nærum alt til dansin. Men | Skelvieiki gevur júst dar egið sprækni. Tó ger ikki tað sama, hvar tú leggur herðingina í mun til stigini. Liggja herðing- arnar mest á hegra beini ella millum stigini, er illa vorðið. Tak t.d. Grinda- vísuna! Hon er sera væl lagað til I har ræður eisini um at byrja ætt! Í einari bygd verður sagt fra, at teir vóru onkur vegna byrjaðir keivt á eðrum stigi so har fekst einki fantilsi á hon er so reglulig, fekst heldur ikki Og av tí, at rættað uppá tað! Teir komu í dýrastu neyð, vistu ikki her í verðini, hvat teir skuldu gera. Doriskt fyrr á døgum Kvæðalegini eru rættiliga einføld. Hóast tey ofta bera dám av dur ella moll, mugu vit heldur siga, at tey ganga eftir ávísum melodiskum formum. T.d. so ganga nógv kvæðalog og barnarímur eftir sama formi ella mynstri sum Sjúrðarkvæðið. Men eingin ivi er um, at tann doriski skalin hevði fastatøkur = á teimum gomlu. Her er eitt demi um, hvussu kvæðini so líð- andi broyttust til moll — ljóðar natúrligt í okkara oyrun (sí nótadomið): Hoyrdi einaferð Albert Djurhuus í Sumba kveða Midaln« kvad reint »Grim å »sj« á bandi. Hann doriskt (si A). Tá vit so um nakað sama mundið skuldu geva út plátu við kvæðum kvað dansifelagið í eini aðrari bygd Grím — og nú var tað reint moll (sí B). Gjørdi ikki mætari, enn at eg for til Sumbiar fyri at vita, um hann veruliga hevdi kvødid soleidis. Og mt , rætt var Skiparin nógv at siga Tað, ið hevur alt at siga fyri, hvussu dansurin gongur, er rytmiska kensl- an hjá tí, ið skipar, og evni hansara at geva tað vid- ari«. At vera harðmæltur hevur ikki so stóran týdn- ing. Td. segdu tey um tann mannin í einari ávís- ari bygd, sum fekk Grindavísuna at ganga best, at hann hevði veika redd! Hevði skiparin fingið kvæðið hjá sær igjøgnum — slíkt kann henda seg eftir >kvæðadyst< við aðrar fríggjarar — hevur hann rætt til at byrja øl ørindini og soleiðis ger: av, hvussu dansurin ska ganga. Bert um hanr biður ein annan hjálpa sær — minnið kann jú bila — Framhald á síðu 13