leygardagur 30. november 2002síða 7

12 Nr. 231 - 30. november 2002 Nr. 231 - 30. november 2002 13 Ein skilagóður maður segði einaferð, at alt er ein spurningur um perspektiv. Søguskrivarnir í mið- øldini sóu heimin úr erva ella úr neðra, alt eftir um teir sótu á hestbaki ella vóru tveittir av. Í nútíðar Føroyum hava vit góðar viðmerkjarar, harav summir hava vítt perspektiv, aðrir smalri, meðan uppaftur aðrir hava tann sermerkta eginleika altíð at síggja heimin niðureftir egnum næsaryggi. Hetta forðar tíbetur ikki slíkum í at ummæla ella umrøða alt líka frá abstraktum málningum til journalistiskt forstáilsi av teimum hægri finansunum. Í Føroyum eru vit so heppin viðvíkjandi evnaríkum viðmerkjarum, at tann góði heilin ongantíð "stigar teimum til høvdið", sum man sigur á knapt so góðum máli. Vit eru fegin um, at onkur óheftur, ið skrivar fyri eitt blað, har sjálvt ítrottartíðindini fáa eitt politiskt perspektiv, vurderar hvussu óheftur, okkara tíðindaflutningur er. Kanska eru tað ikki konspiratiónsteoriir lyftar upp á eitt hægri plan, tá høvundurin av fjølmiðla- táttinum í seinastu Fregnum finst at okkara tíðindaflutningi. Tátturin hevði yvirskriftina "Fátt veit, sum ilt grunar", men ein næstan líka góð og greið yvirskrivt kundi verið "Tjóvur trýr, hvør maður stjelur". Kanska er tað skeivt at befatta seg við banalitetir sum landsins fíggjarlóg og gapandi tómar sjúkra- húsbygningar, tá man kundi skrivað um Sean Connery, SNP og annað, ið veruliga upptekur føroyingin og hevur stóra ávirkan á gerandisdagin í Føroyum. Tað kann vera, at tað er litað at siga sparingar í mun til fíggjarlógaruppskotið fyri 2003, tá skarv- ast skulu útvið 200 milliónir av nevnda uppskoti. Kanska eru tað bert littar fjølmiðlafabrikatiónir, at Fíggjarnevndarformaðurin og Fíggjarmálaráð- harrin eru ósamdir um komandi fíggjarlóg. Teir eru kanska rørandi einigir – nakað, sum brævið frá Kristinu Háfoss í bløðunum í gjár ivaleyst eisini stuðlar undir. Man tað verða soleiðis, at ein óheftur fjølmiðil eftir høvdinum hjá viðmerkjarnum í Fregnum, hevði skírt fíggjarlógaruppskotið fyri 2003 fyri tað besta nakrantíð? Áttu vit ikki øll at átalað Sosialin og SVF fyri at ditta sær at siga nakað annað, enn at friður valdar í samgonguni, og at fíggjarlógarviðgerðin er fyrimyndarlig? Nei – ikki hesuferð. DAGSINS MEINING Sosialurin Óheft tíðindi: Einki rumbul í samgonguni VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Jón Brian Hvidtfeldt jonbrian@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 4449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Rullandi redaktionin: tel. 220507 Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. TÍÐINDI Tjóðveldisflokkurin í Tórs- havnar Býráð er til reiðar at tingast um at skipa ein nýggjan og arbeiðsføran meiriluta í Tórshavnar Bý- ráð. Tjóðveldisflokkurin ásannar, at tað áhaldandi stríðið millum báðar borg- arstjórarnar, Jan Christian- sen úr Fólkaflokkinum og Heðin Mortensen úr Sam- bandsflokkinum, er skaði- ligt fyri Tórshavnar Komm- unu. Nú hetta stríð stendur í ljósum loga og ikki kann dyljast fyri almenninginum longur, er Tjóðveldisflokk- urin sannførdur um, at stundin er komin til at fara undir tingingar um at skipa ein nýggjan meiriluta, sum tekur býráðsarbeiðið í full- um álvara og vil arbeiða borgarunum til frama. Tjóðveldisflokkurin ásannar, at tað áhaldandi stríðið í samgonguni hevur við sær, at hon lítið og onki fær av skafti. Tað sæst ikki minst av skránni fyri bý- ráðsfundin, sum skal verða í kvøld klokkan 18.00. Á dagsskránni eru so at siga bara mál um at seta nøvn á vegir og gøtur ymsar staðir í kommununi. Og hetta hevur verið lagið í seinastuni. Úrslitið verður, at Tórshavnar Kommuna av berum klandri verður aft- urúrsigld. Tí er Tjóðveldisflokkurin til reiðar at tingast um at skipa ein nýggjan arbeiðs- føran meiriluta í Tórshavn- ar Býrað og er fúsur til samráðingar í dag sum ein annan dag. 28/11-2002 Tjóðveldisflokkurin í Tórshavnar Býráð Leivur Hansen - Jógvan Arge - Hildur Eyðunsdóttir. Tjóðveldisflokkurin til reiðar TÍÐINDASKRIV Finski sjónleikarabólkurin Hämeenlinnan Miniteat- teri, sum vitjaði Norður- landahúsið í summar í sam- bandi við tiltakið "Ment- anarlega fyri Ung", hevur fingið stóra virðisløn frá finsku undirvísingarmála- ráðnum. 8400 Euro fylgja við virðislønini, sum varð latin á altjóða barnadegnum við teirri grundgeving, at Hä- meenlinnan Miniteatteri hevur sýnt dirvi at tala barnana søk og fyri skila- gott samstarv við aðrar stovnar. Virðirslønin hevur elvt til, at fleiri finnar sleppa at síggja "Kullervo". Hetta er leikur, ið finski sjónleik- arabólkurin gjørdi til ung- dómslegu, sum Norður- landahúsið skipaði fyri í summar. Leikurin verður sýndur í lotto-sendingunum í finska sjónvarpinum, sum røkkur 1,5 mio hyggjarar. Finska lotto-sendingin kann samanberast við Gekkin hjá SvF. Leikurin er eisini valdur út til finska landsfevnandi sjónleikara- stevnu í mai 2003. Handritið til leikin "Kullervo" verður haraftur- at partur av undirvísing- arbók at brúka í leiklist. Bókin, sum Norðurlanda- húsið setir saman, er ætlað føroyskum, finskum og íslendskum skúlum og áhugaðum, ið fáast við sjónleik. Í norðurlendskum sam- starvi er sjáldsamt at ein burturav finskt mæltur un- gdómsbólkur er við á legu í hinum Norðurlondunum, og sleppur at nýta finska móðirmálið, eins og t.d. danskarar tosa danskt og sviar svenskt. Á ungdómsleguni í Før- oyum varð "Kullervo" framførdur á finskum, "Thryms kviðja" á Ís- lendskum og "Margretu kvæði" á føroyskum. Ætlanin við stevnuni var at leita aftur til mentunar- ligu og málsligu røturnar hjá teim luttakandi og við hesum sum støði geva ung- um í norðurlendsku útjað- araøkjunum innlit í ment- anir og mál hjá hvørjum øðrum. Finski virðislønti leikurin "Kullervo" er sprottin úr hesari føroysku verkætlan. Stór virðisløn fyri barnaleik Úr finska virðislønta leikinum "Kullervo", sum var partur av verkætlanini "Mentanerlega fyri Ung", sum Norðurlandahúsið skipaði fyri í summar. Leikurin varð framførdur á Læraraskúlanum. Spennandi tiltak við sangi, upplestri, dansi o.ø. í Mentanar- húsinum og í Ósáskúlanum TÍÐINDASKRIV Í komandi viku fara Leir- víkar Gentukór undir leiðslu av Dánjali Eystur- stein og Suð undir leiðslu av Steinvør Fonn at hava tvær konsertir. Tann fyrra verður í Mentunarhúsinum í Fuglafirði hóskvøldið 5. desember 2002 kl. 20:00 og tann seinna í Ósáskúlanum í Klaksvík leygarkvøldið 7. desember 2002 kl. 20:00. Jógvan við Keldu verður frásøgumaður og John Færø upplesari. Nøkur fá brot verða lisin upp úr Bíbliuni og úr bókini "Kær- leiki Kristusar" ímillum nakrar av sangunum, og tey verða samstundis víst upp á eitt lørift við eini power point presentatión. Til nakrar av sangunum verða eisini myndir vístar, meðan sungið verður. Á skránni eru 6 sangir eftir kenda danan John Høybye, sum eru um Jesu føðing og ta tíðina, sum Leirvíkar Gentukór fer at framføra. Paula Jacobs syngur solo saman við gentukórinum í 4 av hesum sangunum og Birna Ingunnardóttir ein. Eisini eru jólasangir, klassisk stykki og ein negro spirituals, har Tóra við Keldu og Steinvør Fonn syngja solo, á skránni. Drífa Hansen syngur eina italska ariettu av Pergolesi, har Helga H. Gerðalíð hev- ur klaverfylgispæli. Nakrir av sangunum eru við ljóð- førum og nakrir uttan. Her verður rættiliga ymiskur sangur at hoyra, hóast tað bert verður framført av gentum/kvinnum. Unnur Sjúrðardóttir Fonn fer eisini at dansa ballet til eitt friðarligt stykki, sum Suð fer at syngja, sum G. B. Martini hevur gjørt. Ein felagssangur verður eisini á skránni og eftir konsertina verður kaffi. Møguliga verður okkurt yvirraskilsi, meðan kaffi verður. Um kórini: Leirvíkar Gentukór eru 19 gentur úr Leirvík í aldri- num 13 til 19 ár. Miðalald- urin er 15 ár. Kórið hevur vant regluliga síðani á heysti í 1999. Tær hava sungið til ymisk tiltøk og tað seinasta tær sungu til, var tá altjóða grindamanna- ráðstevnan varð sett í Norðurlandahúsinum í sept. 2002. Suð er kanska meir eitt kvinnukór enn eitt gentu- kór. Suð sang fyrstu ferð til eina konsert í des. 2001, og hevur síðan sungið til ymisk høvi sum t.d. vígslir, alla halgannadagshald og minningargudstænstu fyri pinkubarnadeyða. Tað sein- asta tær sungu til, var til konsert seinasta leygardag, har tær sungu sangir úr kendum sangleikum saman við Klaksvíkar Horn- orkestri. Men Suð byrjaði ikki av álvara at venja regluliga fyrr enn í sept. 2002 við tí manning, sum er nú. Kvinnukórið Suð undir leiðslu av Steinvør Fonn skipar fyri áhugaverdari jólakonsert Jákup Egholm Hansen Sandavágur 28.11.02 Í samband við, at gjørd er kanning av CO2 útlatinum hjá Føroyum sum land, hava ávísir fjølmiðlar, og serstakliga SVF, enn eina- ferð sæð tað sum sína upp- gávu at finna syndabukkar, heldur enn at bera fram sakligan tíðindaflutning, og eru hesir syndabukkara síð- ani hongdir út í tíðinda- flutningi teirra. Hesuferð vóru tað umhvørvismála- ráðharrin og skipaflotin sum fullu í "ónáðið" hjá tíðindafólkunum. Storm P. tíðinda- flutningur: Storm P segði einaferð, at "...statistikkur er sum ein lyktapeli; hann er góður at lena seg ímóti, men hann lýsir sjálvan væl...". Nakað soleiðis fyrikemur mær tann villeiðandi tíðinda- flutningurin hjá serliga SVF fyri, har hagtøl verða brúkt til at "skapað" eina søgu. Villeiðingin um skipaflotan: Borið er fram, at ".... Før- oyar er triðmest dálkandi land í heiminum pr. íbúgva....", punktum. So einfaldur er boðskapurin hjá hesum tíðindafólkum, og beinanvegin loypa po- litiskir mótstøðumenn og umhvørvisfólk upp, og krevja bæði landsstýris- mannin og løgmann at leggja frá sær. Hetta er óseriøsur tíðindaflutningur og óseriøsar reaktióinir uppá kanningina. Og tað sum verri er - hesin óseriøsi tíðindaflutningurin er skaðiligur fyri umdømi føroyinga og fyri útflutn- ingsvinnuna, og í síðsta enda fyri hvønn einstakan føroying. Tað sum kanningin sigur er, at CO2 útlatið pr. íbúgva í Føroyum er trið- hægst í heiminum, og verður eisini víst á eitt býtið millum skip, vinnu, húsarhald o.s.fr., og verður har víst á, at størsti parturin av føroyska CO2 útlátinum er frá skipum. Men tað sum tíðindafólk og umhvørvisfólk í Føroy- um geva eina fatan av er fyri tað fyrsta, at tað bara er CO2 útlat sum er dálking, og harnæst at føroyski skipaflotin er millum mest dálkandi skipaflotar í heim- inum. Vanlig fólk sita eftir við eini kenslu av, at tey 247 føroysku skipini sum vóru í føroyska flotanum við árslok 2000 dálka nógvar ferðir meira enn tey t.d. 1797 skipini sum tá vóru í danska skipaflotan- um. Hetta er sjálvandi ørvitistos. Høvuðsvinna føroyinga er fiskivinna, og til fiskivinnu krevjast skip. Tað gevur eina beinleiðis skeiva mynd í hesum før- inum at brúka CO2 útlát pr. íbúgva sum mátieind fyri hvat land dálkar meira enn annað. Sum dømi kann nevnast, at meðan donsk húsarhald ikki nýtast at hava hita í húsunum stóran part av summarhálvárinum, er upphiting neyðug nærum alt árið í Føroyum. Og tá talan er um skipini, so er spurningurin hvussu nógv viga skipini í CO2 upp- gerðini í m.a. Danmark. Niðanfyristandandi sam- anbering av hagtølum av danska og føroyska skipa- flotanum vísa, at bæði bruttotonnaga pr. íbúgva, og skipatal fyri hvørjar 1000 íbúgvar, er nógvar ferðir hægri í Føroyum enn í Danmark. Og sjálvandi vil CO2 útlátið tí eisini gerast nógvar ferðir størri hjá skipaflotanum og pr. íbúgva í Føroyum. Omanfyristandandi hagtøl og útrokningar kundi eitt- hvørt tíðindafólk útvega sær um nakar seriøsitetur var til staðar. Sjálvt tann persónur sum skrivað hevur frágreiðingina um CO2 útlátið hevur í samband við spurningin um diesel ella benzindrivnar bilar víst á, at ein dieselbilur ikki nýtist at dálkað meira enn ein benzinbilur, men slíkt er ongin "søga" í hjá tíðinda- fólkunum. Dálking er annað enn CO2: Einhvør veit, at dálking er meira enn ein spurningur um CO2 útlát. Sum fiski- vinnutjóð eiga vit føroy- ingar at hava nógv størri ampa av tí dálking sum er av havinum enn av tí sum fer upp gjøgnum skorstein- in á 247 skipum. Olju- dálkingar, atomorkuavfall frá Sellafield, PCB sum enda í hvalakjøti o.s.fr. Tí er at vóna, at føroyskir myndugleikar og politik- arar ikki fara í panikk orsakað av óseriøsum tíð- indaflutningi frá føroyskum fjølmiðlum og umhvørv- isfólkum, men at ein um- hvørvispolitikkur er real- istiskur og tekur støði í før- oyskum viðurskiftum. At fara at áleggja føroyskum skipum at sigla spakuligt o.l., bert fyri at tippa óseriøs fjølmiðlafólk, er ikki nøkur gongd leið, men vil bert skaða kappingarføri hjá skipaflotanum. Vindmyllur geva eisini dálking: Umhvørvisfólk vísa ofta á vindmyllur sum alternativa orkukeldu, og soleiðis er eisini í Føroyum. Eitt so- kallað Vindmylluatlas fyri Føroyar varð lagt fram í 2001, har tilmæli var at seta upp 39 vindmyllur kring alt landið. Henda sama frá- greiðing umrøður nógvar ymsar orkukeldur, og ger eisini fitt burturúr dálking frá teim ymsu orkukeldun- um. Men lítið og onki verður sagt um vansarnar við vindmyllum. Vit vita tó aðrastaðni frá - m.a. í Dan- mark, sum er frammarliga við vindorku - at fólk ið búgva nærhendis vindmyll- um hava stóran ampa av larminum frá vindmyllun- um. Fyri nøkrum árum síðani stóð eisini ein forfallin vindmylla sum ein skomm í áravís omanfyri Sandavág. Hon gjørdi onga nyttu og var ikki eitt prýði á nakran hátt. Eitt sum eisini er vert at hava í huga tá talan er um vindmyllur, er hvørja ávirkan tær hava á aðrar vinnur. Í skotska blaðnum "Scotland on Sunday" frá 17. nov. 2002 var grein um ávirkanina av vindmyllum á ferðavinnuna. Víst var til eina kanning millum ferða- fólk, har 95% av teim spurdu vístu á, at tey komu til Skotlands at síggja eina óspilta náttúru. 58% av hesum søgdu, at vindmyllur høvdu eina negativa ávirkan á náttúruuppliving- ina, og 28% søgdu, at tey vildu ikki fara til støð har vindmyllur vóru. Tað kann væl verða, at vindorka dálkar luft og annað minni enn aðrar orkukeldur, men sum skotska kanningin vísir, so hava vindmyllur eisini sínar negativu avleiðingar, og dálkað eisini umhvørvi á sín hátt. Tí er umráðandi, at vit ikki takað alt fyri góðar vørur sum ymsir áhuga- bólkar føra fram, men at orku- og umhvørvisspurn- ingar verða viðgjørdur á einum breiðum grundar- lagið. Einasti rætti mátin at tilevna ein føroyskan orku- og umhvørvispolitikk er, at inndraga umboð fyri bæði myndugleikar, skipaflota, ferðavinnu, umhvørvis- felagsskapir, SEV og allar aðrar bólkar sum á ein ella annan hátt eru partur í umhvørvisspurningum, og at hesir partar í felag verða við til at seta út í korti ein realistiskan orku- og um- hvørvispolitikk. Annars kemst ikki víðari, og tað koma framhaldandi at verða óseriøs tíðindafólk sum vilja spinna "søgur sum selja" burturúr málum sum hesum. VIÐMERKINGAR Villeiðandi tíðindaflutningur um dálking frá skipum Hagtalskelda: Hagstova F¿roya og Danmarks Statistik r 2000 hagt¿l og trokningar F¿royar Danmark Mu nur F lkatal 46.196 5.330.020 Skipatal ( yvir 20 BT) 247 1.797 BRT/BT 97.713 6.472.00 M i¶al pr. b gva: BRT/BT pr. bgva 2,12 1,21 74% Skip pr. 100 b gvar 5,35 0,34 1486% C M Y K 13 12