týsdagur 3. desember 2002síða 13

24 Nr. 232 - 3. desember 2002 Nr. 232 - 3. desember 2002 25 2:1 Minnistrupulleikar aftaná heilaskaða Hvat er minnið Eg má ferð eftir ferð sanna, at tað kann vera sera trupult at skriva um heilan og hvussu hann virkar á føroyskum. Hetta er m.a. orsakað av, at terminologiin ella frøðimálið er rættiliga fátækt. Einasta fyridømi eg havi havt at arbeitt við, er 'LÆKNABÓK 1 og 2 á sjógvi og landi' hjá fyrrv. landslækna, H. D. Joensen frá 1989. Hinvegin er frøðimál landslæknans gott og lættfatuligt. Hinvegin er føroyska málið oftani illa egna til miðeuropeiskt frøði- mál. Hetta einahelst tí vit ikki hava eins sterkan vísindaligan siðaarv. So tað ræður bæði um at nýta tað, sum hesar bøkur goyma, og so at gera nýggj orð, sum ikki fara útum frøðimálið í bókunum og sum eru eins lættfatulig og nýtilig. Hetta ger seg eisini galdandi tá eg nú fari undir at skriva um minnið. Upprunin til greinirnar um minnið er L. Clare og B. A. Wilson (1997). 'Coping with memory problems. A practical guide for people with memory impairments, their relatives, friends and carers' og Bury St Edmunds: Thames Valley Test Company, sum Jan Magne Krogstad og Cathrine Christiansen frá KreSS í Oslo hava umsett og tillaga á norskum. • Vit hava fleiri sløg av minnum og tí kunnu fólk við minnistrupulleikum kunnu hava trupulleikar við summum pørtum av minnin- um meðan restin av minn- inum virkar sum tað skal. • Vit tosa ofta um at onkur minnist væl ella minnist illa. Hetta gera vit tí vit hugsa um minnið sum eini evni ella ein førleika. Men í veruleikanum hava vit fleiri sløg av minnum, sum eru samansett av fleiri ymsum pørtum ella førleikum, sum virka á ymsan hátt. Teir vanligasta fólk við minnistrupulleikum spyrja er: • Hví minnist eg tað, sum hendi fyri fleiri árum síðani, men minnist ikki tað sum fólk júst hava sagt ella tað, sum hendi í gjár? • Hví minnist eg andlitið á fólki, men ikki hvussu tey eita, hóast eg kenni tey væl? • Hvussu kann tað vera at ofta tá eg skal siga okkurt sum eg »veit alt um«, eru orðini knappliga burtur tá eg skal siga tað? Svarið er m.a. at minni ikki bert er ein funktión, men fleiri og at ólíkir partar av minninum virka óheftir av hvørjum øðrum. Tað er avgerandi at vita hetta, skulu vit gera okkum vón um at skilja minnistrup- ulleikar og hvussu vit kunnu bøta fyri tað mista. Hvørji sløg av minni hava vit? Til tess at fáa eina betri fatan av hvat minni er, ber til at býta tað soleiðis sundur: 1. Gildistíð – tað vil siga: hvussu leingi varar minnið (minnið er orðið vit nýta um tað, sum ikki skal gloymast) 2. Slag av informasjón sum skal minnast 3. Hvat skap hevur informasjónin 4. Stig í minninum ella minnismannagongdini 5. Hvat slag av minni er neyðugt 6. Hvørt minnið er frá tíðini áðrenn ella aftaná skaðan 1. Gildistíð - hvussu leingi varar minnið? Tað er avgerandi hvussu long tíð gongur frá vit móttaka informasjónina til henda aftur skal minnast. Út frá hesum kunnu vit býta minnið sundur í: – Arbeiðsminni ella minn- isvídd (spennivídd) (stutt- minnið ella fyrra minnið (H.D. Joensen, Læknabók, Bind 1)) – Langminnið ella seinna minnið. – »Framtíðarminnið« eller ætlanarminnið. Hesi 3 sløgini av minni fevna um ymisk tíðarskeið og virka hvør sær: Arbeiðsminnið eller minn- isvídd: Hetta er beinleiðis minnið fyri informasjón frá seinastu sekundunum. Hetta minnið nevna vit eisini stuttminnið ella fyrra minnið. (eg nýti her heitið fyrra minnið) Hetta slagið av minni nýta vit td. tá vit skulu finna eitt nummar í telefonbókini og skullu minnast tað so leingi, at vit eisini kunnu ringja hetta nummarið. Vit nýta eisini hetta slagið av minni tá vit luttaka í eini samrøðu. Langminnið (ella: seinna minnið) Hetta er ein serstøk skipan har informasjónin verður goymt til hon skal nýtast aftur. Seinna minnið kunnu vit eisini siga, er býtt sundur í fleri partar: Ábært minni er minni fyri tað, sum nýliga er hent ella nýggja informasjón (frá seinastu minuttunum). Samanbera vit við eina teldu, so kunnu vit siga, at hitt ábæra minni er tað, sum er á skerminum júst nú. Nýligt mini er minni fyri hendingar ella informasjón frá seinastu døgunum tvs. tað, sum hendi í t.d. síðstu viku. Samanbera vit aftur við telduna, so er nýliga minnið tað, sum júst er goymt Fjarminni er minni fyri hendingar ella informasjón sum er savnað saman gjøgn- um fleiri ár, t.d. tað sum hendi tá vit vóru børn og gingu í skúla. Samanborið við telduna, er fjarminni tað, sum hevur ligið leingi á telduni. Framtíðarminnið ella ætlanarminnið Hetta er minni fyri tað, vit ætla okkum at gera í komandi minuttum, døgum, vikum ella mánaðum sum t.d. at minnast at ringja til onkran vit hava avtalu við, at minnast tíðina vit hava hjá tannlæknanum ella at bíleggja ferðaseðlar til summarferðina við Norrønu. Hvussu ávirkar hetta fólk við minnistrupulleikum? Hevur hin skaddi trupul- leikar við minninum er van- ligt, at han eisini hevur trupulleikar við onkrum av tí, sum er nevnt omanfyri, meðan nógv annað als ikki er nervað. Hóast minnistrup- ulleikar, so gongur væl hjá teimum flestu at t.d. ringja eitt nummar, tvs. at minnast nummarið so leingi tað tekur at ringja. Hetta fortelur okkum, at tað beinleiðis minnið virkar væl. Somu persónar kunnu eisini minnast alt, sum hendi fyri fleiri árum síðani, tvs. at seinna minnið eisini riggar væl. Hinvegin kunnu tey hava stórar trupul- leikar við at læra okkurt nýtt ella at móttaka nýggja informasjón. Tey gloyma skjótt, serliga um okkurt kemur ímillum. Eitt dømi kann vera, at tey skjótt gloyma eini telefonboð. Ætl- anarminnið er ofta so oyðilagt, at hin skaddi hevur ilt við at minnast avtalur og annað, sum skal gerast. Tað minnistrupulleikarnir eru av tílíkum slag, siga vit at hin skaddi hevur amnestiska sjúkumynd (syndrom). 2. Hvat slag av informasjón skullu vit minnast? Slag av informasjón ella evni, sum minnast skal kann vera: • Fakta (sannroyndir) • Personligar royndir • Kynstur, rutina og ymsar mannagongdir fyri hvussu hetta og hitt skal gerast. Faktaminnið Fakta er tað vit hava lært okkum fyrri ella seinni í lívinum sum t.d. at París er høvuðsstaðurin í Fraklandi og at Haraldur Hárfagri savnaði Noregi til eitt ríki; at ketta og hundur eru pelsdjór og hava 4 bein, men at kettan sigur mjav meðan hundurin goyr. Vanliga minnast vit ikki nær, vit lærdu júst hetta, tað einasta vit vita er, at vit hava lært tað. Minni fyri persónligar royndir Hetta slagið av minni hevur at gera við tað, sum er hent okkum gjøgnum lívið og tað, sum skapar okkara persónligu (egnu) minnir. Tað kann vera okkurt vit hoyrdu við døgverðaborðið í gjár ella okkurt, sum hendi tá vit vóru børn sum t.d. fyrsta skúladagin. Minnið fyri kynstur, vanar og mannagongdir Hetta er tað slagið av minni vit hava fyri neyðini til tess at vit kunnu minnast hvussu vit fremja ymiskar hendingagongdir sum t.d. at koyra bil, seyma ein knapp í og skriva bræv á telduni. Hetta slagið av royndum ella kynstri er oftast sjálvvirkandi (automatiserað) aftaná at vit hava gjørt tað so og so ofta. Vit duga tað uttanat. Hvussu ávirkar hetta fólk við minnistrupulleikum? Viðhvørt hava fólk við minnistrupulleikum størri trupulleikar við at minnast persónligar royndir enn at minnast fakta. Hjá summum kann tað tó vera øvugt. Men hóast stórar trupulleikar við at minnast persónligar royndir og fakta, so kan restin av minninum vera í fínasta lagi. Summi hava trupulleikar við at minnast hvør er løgmaður, men minnast framvegis hvussu tey skulu spæla klaver, gera mat o.sfr. Mong kunnu eisini læra nýggjar kynstur hóast minn- istrupulleikar. Tað vil siga, at við nógvari venjing ber til at læra seg at skriva á teldu, men tá onnur spyrja, minnist hin skaddi kanska als ikki nær hann hevur lært tað. 3. Í hvørjum skapi verður informasjónin goymd í minninum? Tað sum vit fáa inn og goyma í minninum kann hava ymiskt skap. Tað týdningarmesta markið liggur millum verbalt (tað hoyrda) og visuelt (tað sædda) minni. • Verbalt minni er minnið fyri informasjón gjørd av orðum, antin skrivliga ella munnlliga. • Visuelt minni er minnið fyri lutir sum skulu minnast í visuellum skapi, eitt nú andlit, mynstur ella hvussu húsini síggja út innan. Hvussu ávirkar hetta fólk við minnistrupulleikum? Summi fólk við minnistrup- ulleikum minnast lættari tað, tey hava sæð enn tey minnast tað, tey hava hoyrt. Tey minnast t.d. væl andlit, men hava sera ilt við at minnast nøvn. Hjá øðrum kann tað vera øvugt. Tey hava ongar trupulleikar at minnast og framsiga eina yrking, men tey kenna ikki síni egnu hús aftur. So tá vit tilrættisleggja hjálpitiltøk fyri fólk við tílíkum minnistrupulleikum, er tað av avgjørdum týdningi at vit hava tann neyðuga kunnleikan bæði um skaðan og um, hvussu vit bøta fyri skaðan ella vantandi funksjónina. 4. Tey ymisku stigini í minnismannagongdini? Tað at minnast er einki kynstur, men ein mannagongd sum er sett saman av fleiri ymsum kynstrum og evnum. Evnið at minnast fevnir um 3 stig. Hesi eita innkoding, goyming og afturheinting. Fyri at vit kunnu skilja hvat hetta er, kunnu vit samanlíkna tað við at finna eina bók á bókasavninum: • Innkoding fevnir um at inntaka informasjón og skrá- seta hana. Á bókasavninum er tað tað sama sum at fáa eina nýggja bók og síðani geva henni eina goymslukodu. • Goyming fevnir um tað at leggja informasjón inn í minni og goyma hana á einum staði, har hon er løtt at finna aftur. Á bókasavninum er tað tað sama sum at seta bókina á eina hyll, í eini ávísari evnisdeild, flokka í alfabetiskari røð. • Afturheinting er tað at minnast informasjónina tá tað er neyðugt. Á bókasavninum er tað tað sama sum at lánarin kann finna goymslukoduna á telduni og síðani fara eftir bókini har bókavørurin hevur sett hana. Evni okkara at minnast kunnu ávirkast av trupulleik- um í hvørjum einstøkum av hesum stigum. Lat okkum tí taka enn eitt »bókasavns- dømi«. Um so er at bókin ikki fær eina goymslukodu og soleiðis ikki gerst ein partur av bókasavninum, verður hon neyvan lisin av nøkrum. Verður bókin goymd í skeivari evnisdeild, finnir eingin hana, hóast hon er á bókasavninum. Og at enda: um lánarin ikki kennir goymsluskipanina, hevur lánarin stórar trupulleikar við at finna røttu bókina. Hetta vil, tá vit tosa um minnið siga tað sama sum, at nýggj informasjón ikki verður goymd og kann tí ikki afturheintast tá tørvur er á hesum. Ella: um informasjón- in er goymd á skeivum stað, verður tað ógjørligt at finna hana aftur á sama hátt sum tað ikki ber til at finna informasjón sum er goymd á røttum stað, vita vit ikki hvussu vit finna hana. Hvussu ávirkar hetta fólk við minnistrupulleikum? Tá tað snýr seg um minnis- trupulleikar kunnu eitt ella fleiri av áður nevndu stigum vera ávirkað. Fólk við minnistrupulleikum kunnu antin hava tað trupult við at inntaka informasjón, at goyma hana í minninu ella at finna hana aftur. Vit kenna øll hvussu tað er at 'orðið liggur á »tunguni«, men tað vil ikki út. Hetta er ein vanligur trupulleiki hjá fólki við minnistrupulleikum, sum elvir til at tey ofta gerast vónsvikin. 5. Hvat slag av minni er neyðugt? Aloftast hava vit fyri neyðini at minnast uttan hjálp frá øðrum. Vit noyðast tá sjálv- virkin kunna heinta okkurt fram ella minnast informasj- ónir aftur, altso: at kunna 'minnast at minnast' av okkum sjálvum. Eru vit heppin hava vit nøkur leitorð sum kunnu hjálpa okkum. Skulu vit fortelja um okkurt sum hendi í gjár, hjálpir tað altíð um tann, vit fortelja fyri, setur okkum spurningar. Hesir spurningar gerast tá leitorð sum seta minnið í gongd. Viðhvørt hava vit fyri neyð- ini at kenna okkurt aftur sum vit hava sæð ella hoyrt fyrr. Skulu vit finna aftur eini hús ella okkurt stað, vit fyrr hava verið, fáa vit aloftast hjálp frá ymsum lutum, sum seta minnið í gongd. Hetta kann vera ein heyggur, eitt skelti ella okkurt annað. Tað at kenna okkurt aftur sum vit hava sæð ella hoyrt fyrr, er vanliga lættari enn at heinta tað fram aftur úr minn- inum. Tað er lættari at kenna ein sang aftur tá ein hoyrir fyrstu tónarnar enn tað er at skulla murra lagið uttan hjálp. Á sama hátt er tað lættari at finna aftur til eitt stað vit fyrr hava verið, enn tað er at skulla greiða øðrum frá hvussu tey koma hagar. Hvussu ávirkar hetta fólk við minnistrupulleikum? Fólk við minnistrupulleikum halda ofta tað er lættari at kenna kendar lutir aftur enn tað er at heinta informasjónir um lutirnar fram úr minnin- um. Tað er tískil eisini lættari at kenna fólk aftur enn tað er at minnast, hvussu tey eita. Men hjá fólki við minnistrup- ulleikum er hetta bara nógv verri enn hjá vanligum (ikki skaddum) fólki. 6. Er minnið frá tíðini áðrenn ella aftaná skaðan? Tá onkur hevur fingið ein heilaskaða er neyðugt, at vit duga at skilja ímillum minni, sum eru goymd lutfalsliga áðrenn og aftaná skaðan. Á fakmáli rópa vit hetta retro- grad og anterograd minni: Retrograd minni er minni sum fevnir um hendingar og informasjónir frá tíðini áðrenn skaðan (sum var orsøk til minnistrupulleikarnar). Anterograd minni er minni sum fevnir um hendingar og informasjónir frá tíðini aftaná skaðan. Hvussu ávirkar hetta fólk við minnistrupulleikum? Ofta hava fólk við minnis- trupulleikum trupulleikar við at læra nýtt (anterograd minni), meðan minni frá tíð- ini áðrenn skaðan er lutfals- liga varðveitt. Men hjá summ- um er tíanverri eisini minni frá tí sum hendi áðrenn skaðan (retrograd minni) eisini skatt. Hetta sæst best við at hin skaddi væl minnist tað, sum hendi fleiri ár áðrenn skaðan, meðan hann minnist illa tað, sum er hent stutt fyri skaðan. Summi minnast als einki av tí, sum hendi beint áðrenn ella seinastu 5-10 árini áðrenn skaðan. Heilaskaðar eru ymiskir UTTAN ÚR HEIMI USA skundar sær Vil ikki heimaftur 32 druknaðu Drnovsek forseti Amerikanskir hermenn eru í ferð við at byggja eina herstøð í Qatar. Støðin skal ætlandi sam- skipa eitt møguligt álop á Irak, og sambært New York Times tykist herur- in hava stóran skund við arbeiðinum. New York Times vil eisini vera við, at USA hevur sent eina rúgvu av vápnum og eina herdeild til tað lítla flógvalandið, og hermenninir fara fyrsta dagin undir eina stóra venjing. Tað er kanska vert at leggja til merkis, at venjingin hev- ur fingið heitið Internal Look, tí beint undan flógvakrígnum í 1991 hevði amerikanski her- urin eina venjing í Qatar við sama heiti. Amerikanska blaðið skrivar eisini, at her- menninir hava bygt einar 20 stórar goymsluhallir, sum skulu nýtast til at hýsa stríðsvognum. Hvítarussiski sendiharr- in í Japan, Petr Kravt- sjenko, sýtti fyri at gera eftir boðunum, tá stjórn- in í Minsk gav honum boð um at koma heim. Talsmaðurin hjá uttan- ríkisráðnum í Minsk váttaði sunnudagin, at sendiharrin var ikki komin hagar. Sambært talsmanninum skuldi sendiharrin úr starvin- um, sum hann hevur røkt seinastu fýra árini, men nú var hann rýmdur. Við sær hevði hann tikið lyklarnar til sendistov- una, eitt kekkhefti hjá sendistovuni og almenna tað stemplið, sum sendi- stovan nýtir. Petr Kravtsjenko var uttanríkisráðharri í Hvít- arusslandi frá 1990 til 1994, tá Aleksandr Lukasjenko tók valdið í landinum. Ta fyrstu tíð- ina var Kravtsjenko virk- in í andstøðuni, men seinni gjørdist samband- ið millum hann og for- setan so mikið gott, at Kravtsjenko varð til- nevndur sendiharri í Tokyo. Men nú er hann so rýmdur. Marokkanska sjóverjan kom sunnudagin fram á 32 lík beint úti fyri vest- urafrikansku strondini. Myndugleikarnir í Marokko siga, at talan var um flóttafólk, sum ivaleyst høvdu ætlað sær at sleppa til Marokko ella til Kanarisku Oyggj- arnar. Teir vita ikki, hvørjum landi ella lond- um fólkini vóru úr. Nógv flóttafólk úr londum sunnan fyri Sahara royna at sleppa til Kanarisku Oyggjarnar. Tey fara ofta við vána- ligum bátum, og tað eru minni enn so øll, sum koma vegin fram. Onnur seta upp í Marokko, og higartil í ár hava mar- okkansku myndugleik- arnir tikið 807 fólk, sum vóru komin ólógliga inn í landið. Forsætisráðharrin í Slo- venia, Janez Drnovsek, vann greiðan sigur á for- setavalinum, sum var sunnudagin. Hann vann á avbjóðaranum, Bar- baru Brezigar, sum er fyrrverandi løgmálaráð- harri í Slovenia. Janez Drnovsek hevur verið forsætisráðharri í Slovenia seinastu tíggju árini, og hann hevur við hepnari hond umskipað landsins búskap frá teirri gomlu kommunistisku skipanini til marknaðar- búskap. Búskaparliga er Slovenia væl fyri sam- anborið við hini londini í Miðevropa, og landið fær eftir ætlanini lima- skap í ES og NATO um stutta tíð. Forsetaembætið í Slo- venia gevur ikki Drnov- sek stórvegis politiskt vald. Nú hann tekur við sum forseti tollaks- messudag, fer Anton Rop, fíggjarmálaráð- harri ætlandi at taka við sum forsætisráðharri. Hvørki Mossad ella Shin Beth megnaðu at ávara ísraelsmenn um vandan fyri yvir- gangsatsóknum í Kenya, og tað hevur elvt til hvassar atfinn- ingar í Ísrael. YVIRGANGUR Árni Joensen: Tær víðagitnu ísraelsku fregnartænasturnar eru rættiliga komnar í and- glettin teir seinastu dag- arnar. Aðalskrivarin í ísraelska arbeiðaraflokkinum, Ofer Pines, sigur, at Mossad og Shin Beth sviku og tað so dyggiliga, tí tær megnaðu ikki at ávara ísraelska fólk- ið um vandan fyri yvir- gangsatsóknum í Kenya. Sambært Pines er hetta so álvarssamt, at Ariel Sharon, forsætisráðharri og Shaul Mofaz, verjumálaráðhari eiga at greiða ísraelska fólkinum frá, hvussu hetta yvirhøvur kundi bera til. Tríggir ísraelsmenn vóru millum tey 13, sum doyðu í bumbuspreingingini á gist- ingarhúsinum í Mombasa í Kenya seinasta hósmorgun. Bert fáar minuttir seinnu skutu yvirgangsmenn tvær rakettir eftir einum ísra- elskum ferðamannaflog- fari, men til alla lukku raktu rakettirnar ikki. Leygardagin ávaraðu ísraelsku myndugleikarnir fólk ímóti at fara til Kenya, Etiopia, Eritrea ella til tann egyptiska partin av Sinai, tí vandi kann vera fyri, at yvirgangsmenn fara at søkja at ferðamannapláss- um í hesum londunum. Men ávaringin kom alt ov seint, sigur Ofer Pines, sum eisini er limur í tjóðarting- inum Knesset, og vestur- lendskir diplomatar í Ísrael siga, at atfinningar hansara skulu ikki skiljast sum ein politisk atfinning at Shar- on-stjórnini. Blaðið Haar- etz visti í gjár at siga frá einum embætismanni í Tel Aviv, at eftirlits- og ávar- ingarskipanin hjá ísraelsku myndugleikunum er alt ov illa skipað, tá tað snýr seg um yvirgang. Flestu ísraelsmenn hava í mong ár havt stórt álit á Shin Beth, sum hevur ábyrgdina av trygdini í sjálvum Ísrael, og teir hava eisini havt álit á Mossad, sum hevur ábyrgdina av fregnartænastuarbeiðinum uttan fyri sjálvt Ísrael. Fólk hava eisini havt álit á, at tær báðar tænasturnar vóru før- ar fyri at verja tey ímóti ágangi og yvirgangi, men tilburðurin í Mombasa hevur fingið fólk at endur- skoða hesa uppfatanina. Mong halda, at tær báðar tænasturnar standa púra ráðaleysar, tí hesaferð eru teir seku bumbumenninir ikki palestinar á Vestara Áarbakka ella í Gaza- geiranum. Ísraelska trygdartænastan sveik dyggiliga Illgruni um, at hol er komið á tangarnar í "Prestige" Gjáranáttina rak upp- aftur meiri olja upp á land í fjøruni í út- nyrðspartinum av Spania, samstundis sum meiri olja var at síggja longur úti. OLJUDÁLKING Árni Joensen: Tey útlúgvaðu sponsku bjargingarfólkini noyddust aftur til arbeiðsis gjára- morgunin, tá meiri olja rak upp á land í fjøruni í útnyrð- ingspartinum av Spania. Samstundis boðaðu mynd- ugleikarnir frá, at skip og flogfør høvdu sæð nógva olju einar 15 fjórðingar úr landi. Hildið varð, at talan var um eini 9.000 tons ella umleið tvær ferðir meiri enn tað, sum er rikið upp á land. Sponsku myndugleikar- nir halda uppá, at tangarnir í tí sokna tangaskipinum "Prestige" halda enn, men onnur ivast í hesum. Ein lítil franskur kavbátur, sum er bygdur til at kava niður á djúpt vatn, hevur ligið til reiðar seinastu dagarnar at kava niður á tað sokna skipið fyri at kanna, um olja lekur úr tangunum. Fronsku myndugleikarnir siga seg hava illgruna um, at tangarnir hava givið eftir fyri tí stóra trýstinum niðri á botni, og franski um- hvørvismálaráðharrin, Rosalyne Bachelot, segði í gjár, at tað er eingin ivi um, at olja rennur úr skipinum. Sponsku myndugleikar- nir kunngjørdu sunnudag- in, at teir høvdu givið ein- um tangaskipi boð um at fara úr sponskum sjógvi. Tangaskipið "Moskowsky", sum er skrásett á Malta, var á veg til Gibraltar við brenniolju, men fekk boð um at halda seg burturi. Sponsku myndugleikarnir siga, at skipið er 15 ára gamalt og er einkultskinnað eins og "Prestige", sum fór av um tvøran og sakk. Sunnudagin vóru nógv sjálvboðin og tóku olju upp í fjøruni í útnyrðingspartinum av Spania, men arbeiðið tykist næstan nyttuleyst, nú tað ljóðar, at nógv meiri olja er á veg inn ímóti landi. C M Y K 25 24