mikudagur 4. desember 2002síða 2

2 Nr. 233 - 4. desember 2002 Nr. 233 - 4. desember 2002 3 Karla Gaard hevur í eina fjórðings øld gjørt politikarum kaffi og ikki minst tikið upp eftir teim- um á Gamla Apoteki STARVSDAGUR 1. december vóru liðin 25 ár, síðan Karla Gaard byrjaði at gera reint og bera poltikarum, sum ferðast á Gamla Apoteki, kaffi og tað, sum tl hoyrir. Onkur einstakur serlingur, sum t.d. Óli Breckmann, drekk- ur bara te, veit hon at siga frá. Men tað dugir Karl eisini at gera. Sagt verður av Gamla Apoteki, at tað er vist bara Óli Breckmann, sum hevur havt dagliga gongd í húsin- um longri, enn Karla hevur. Tað man ikki vera smá- vegis av søgum, Karla hevur hoyrt hesi árini. Og væl fylgir hon við, so hon veit ivaleyst ein heilan hóp. Karla er líkasum vorðin »fast inventar« á Gamla Apoteki. Hon er meira sjálvsøgd har, enn fleiri politikarar eru. Hevur »yvirlivað«teir flestu. Týsmorgunin varð hildin samkoma á Gamla Apoteki í sambandi við 25 ára starvsdag Karlu. ej Hugnað um politikarar í 25 ár Minningarorð um Alfridu Elisabeth Mittelstein, Skopun f. 12.05.1933 – d. 29.01.02. Mín góða mamma, takk fyri tað tú okkum lærdi, at elska Gud, hann ei sín son spardi. Tú farin er, so sára verður saknað. Aftur tú er pápa hjá. Sovið søtt, til tit aftur vakna. Ein fyrimynd tit vóru. Og ynsktu vit gingu tykkar leið. Vit sigurskrans fáa, tá enda er okkara skeið. Tit elskaðu tykkar ommu- og abbabørn so fróð. Vóru um tey so glað og góð. Tøkk fyri bønir fyri okkum, tað vóru tær ið bóru, troyst í neyð, tá tit frá okkum fóru. Hvílið í friði til tykkum bæði, frá mær, æra veri minni um foreldur, ið eg hevði kær. Dóttir tykkara, Vónbjørt Føroyar eru um at gerast eftirbátur og mugu gerast meira virknar innan fyri ES. Tað heldur Kaj Leo Johannesen, løgtings- maður, sum hevur lagt uppskot fyri Løgtingið um før- oyskan ES-limaskap EVROPASAMVELDIÐ Ingi Rasmussen Í næstum fer politiska skip- anin í Føroyum at taka spurningin um føroyskan ES-limaskap til umrøðu. Tað er nýggi løgtings- maðurin hjá Sambands- flokkinum í Suðurstreym- oy, Kaj Leo Johannesen, sum birtir kjakið av nýggj- um. Hann hevur lagt upp- skot til samtyktar fyri løgtingið, sum heitir á landsstýrið um at gera eina frágreiðing, ið lýsir fyri- munir og vansar við før- oyskum ES-limaskapi. Hendan frágreiðing skal so til aðalorðaskiftis. – Spurningurin um ES- limaskap ella ikki hevur oftani verið frammi, men nú eru umleið 30 ár síðan, at vit høvdu orðaskifti á løgtingi um hendan fyri okkum týdningarmikla spurning. Og um vit vilja tað ella ikki, so eru vit noydd at taka eina støðu, tí umleið 95 prosent av okkara útflutningi fer til hendan marknað, sigur Kaj Leo Johannesen. Meira aktivar Talan er ikki um eitt upp- skot, sum hevur til enda- máls at lima Føroyar inn í ES, men eitt uppskot, sum skal elva til kjak. – Vit er í verandi støðu ikki við í Evropa, hóast okkara søguligu bindingar tann vegin eru aldargamlar. Tað hevur týdning fyri okkara oyggjar, at vit gerast meira aktivar innan fyri ES- marknaðin. Meðan vit standa uttanfyri og hyggja at, mennist ES, og vit ger- ast eftirbátar, sigur Kaj Leo Johannesen. Sjálvur dylur hann ikki fyri, at hann er ES-við- haldsmaður. – Víðkanin av ES til at fevna um 25 til 30 limalond er tann mest víðfevnda og samstundis bjartasta friðar- ætlanin í søgu Evropu. Víðkanin fer at staðfesta frælsi og frið í Mið- og Eysturevropa á sama hátt, sum Vestur- og Suður- evropa hava víst vegin, sig- ur Kaj Leo Johannesen. Mótstøða higartil Higartil hevur verið greið mótstøða í Føroyum móti at gerast partur av ES. Einans Sambandsflokkurin hevur latið eina hurð staðið á gloppi fyri limaskapi, og so seint sum fríggjadagin løgdu Tjóðveldisflokkurin og Miðflokkurin sjógv millum Føroyar og ES, sum teir siga vera ódemokrat- iskt. Skarin av ES-londum verður helst víðkaður í 2007, og skulu nýggj lond gera sær vónir um at sleppa innum, er ikki ov tíðliga at søkja longu nú. Kaj Leo Johannesen hevur vakt ES-spurningin aftur ES-limaskapur á dagsskránna Av tí, at olju-,ali- og fiski- vinnublaðið er við í dag, er ungdómsblaðið <ph_1> útsett til í morgin, hós- dagin. Har hava vit millum annað eina samrøðu við Heidi Andreasen og eisini verður nógv umtalaða evnið porno tikið upp. Vónandi halda lesararnir okkum til góðar. <ph_1>-redaktiónin Tað verður <ph_1> í morgin Økisgranskingin fær toppkarakter Granskingin eigur at halda fram. Tað er greiða niðurstøðan hjá tveimum norsk- um professarum, sum hava eftirmett granskingardepilin fyri økismenning í Klaksvík. Sostatt hevur granskingar- depilin staðið fyrstu próvroyndina við góðum úrsliti EFTIRMETING Ingi Rasmussen Økisgranskingin, sum heldur til í Klaksvík, er ein sólskinsøga. Tað vísir ein eftirmeting, sum ein norskur professari og ein norskur senior- granskari júst hava al- mannakunngjørt. Granskingardepilin fyri økismenning í Klaksvík varð settur á stovn við árs- lok 1999 sum ein verkætl- an. Upprunaliga var ætlan- in at gera ein varandi depil, men so nógvar ivingasamar røddir vóru frammi í granskingarumhvørvinum, at lagt var til brots við eini fyribils ætlan, sum skuldi eftirmetast, tá trý ár vóru fráliðin. Út frá hesum skuldi politiski myndug- leikin taka støðu til, um depilin skal halda áfram. Long frágreiðing Eyðun Andreassen, for- maður í Granskingarráð- num, hevur vegna Menta- málaráðið vent sær til Jør- gen Amdam, professara í økismenning við Háskúlan í Volda í Noregi. Hann hev- ur saman við einum øðrum norskum granskara í økis- menning, Terje Kleven, gjørt støðuna upp og skriv- að eina 60 síður langa frá- greiðing, sum varð liðug 25. november. Teir geva granskingar- deplinum síni bestu við- mæli, og boðini til føroysk- ar myndugleikar eru greið: Økisgranskingin í Føroyum eigur at halda fram. Góður kvalitetur Ein av ivunum, sum varð sáddur um granskingardep- ilin, var um førleikin á deplinum at granska var nóg góður. Hendan iva gera norsku granskararnir til skammar. Uppá spurningin, um vísindaliga góðskan er nøktandi svara teir klárt játtandi. Vísindaliga bókin, sum granskingardepilin hevur givið út, heldur høgt fakligt støði. Arbeiðsrapp- ortir frá deplinum hava eis- ini rímiliga høgt støði sam- anborið við samsvarandi frágreiðingar frá norskum stovnum, siga Amdam og Kleven. Fyrst sum nú Í fyrstu atløgu halda norsku serfrøðingarnir, at gransk- ingardepilin eigur at halda fram við á leið sama leisti sum nú. Depilin eigur so líðandi at byggja førleikan upp hjá granskarunum, so at teir allir um nøkur ár kunnu hava eina doktaragrad. Skipanin við at hefta ein út- lendskan granskara afturat deplinum, sum setir krøv til framleiðslu og góðsku, hevur hepnast væl. Gjøgn- um bókaframleiðslu og frá- greiðingar hava granskarar á deplinum víst, at teir duga at gera økis- og samfelags- greiningar. Yvir 10 granskarar Amdam og Kleve halda tað vera ilt at spáa um framtíð- ina hjá granskingardepli- num, tí hon veldst um polit- iska viljan. Men teir halda, at Granskingardepilin sum frá líður eigur at mennast til ein varandi stovn við í minsta lagi 10 granskarum. Tað eigur at lata seg gera longu um tíggju ár, halda teir. Um so verður, eigur depilin at vera fast knýttur at einum vísindastovni. Niðurstøðan er tó, at tað í fyrstu atløgu er skilabest at grunda depilin í Klaksvík sum ein frían granskingar- stovn, tí tað gevur depli- num bestu møguleikar at menna granskingina. Danska stjórnin hev- ur noktað føroying- um og grønlendinum formansskapin í al- tjóða hvalaveiðifel- agsskapinum IWC. Hetta er í andsøgn við tað, sum forsætisráð- harrin hevur lovað, heldur Tórbjørn Jac- obsen fólkatingsmað- ur. Danski forsætis- ráðharrin verjir seg við, at ein arbeiðs- bólkur arbeiðir við málinum ALTJÓÐA VIRKISFØRI Ingi Rasmussen Tíðin er ikki búgvin, at Føroyar og Grønland um- boða danska ríkið í millum- tjóða felagsskapum. Tað er støðan hjá donsku stjórnini, gongur fram av einum svari hjá Anders Fogh Rasmus- sen forsætisráðharra til Tórbjørn Jacobsen fólka- tingsmann fyri Tjóðveldis- flokkin. Tað var tá Fólkatingið varð sett, at forsætisráð- harrin segði donsku stjórn- ina verða sinnaða at við- gera eina skipan, har »det færøske og det grønlandske landsstyre bliver bemynd- iget til at handle på rigets vegne i sådanne mellem- folkelige anliggender, der alene angår Færøerne hen- holdsvis Grønland«, sum hann málbar seg. Við støði í hesum lyfti hevur Føroya Landsstýri søkt donsku stjórnina um, at Føroyar og Grønland upp á skift hava formansskapin í altjóða hvalaveiðinevndini IWC. Hesum hevur danska stjórnin síðan noktað. Lógaruppskot fyrst Málið undrar Tórbjørn Jac- obsen fólkatingsmann, tí hann metir, at tað bara er í Føroyum og Grønlandi, at hvalaveiða hevur áhuga og yvirhøvur er aktuell í danska ríkinum. Hann setti tí forsætisráðharranum spurningar um, hví stjórnin ikki er gingin føroyska ynskinum á møti. Forsætisráðharrin vísir í sínum svari á, at arbeitt verður við at gera eitt ítøki- ligt lógargrundarlag, sum gevur heimastýrunum heimild at handla ríkisins vegna í altjóða spurning- um, men arbeiðið er ikki liðugt enn, sigur hann. Stjórnin ætlar at leggja málið fyri landsstýrini í Føroyum og Grønlandi. Síðan fer hon at leggja eitt lógaruppskot um nýskipan á økinum fram, og Fólka- tingið fær soleiðis møgu- leikan at viðgera og taka støðu til eitt ítøkilig upp- skot um at loyva heima- stýrinum ein virknari lut í uttanríkispolitikki, sum annars er danskt málsøki. Eisini danskt mál Danski forsætisráðharrin er annars ikki samdur við Tór- bjørn Jacobsen um, at tað bert er í Føroyum og Grøn- landi, at tað er áhugi fyri hvalaveiði í danska ríki- num. Í svarinum sigur hann, at eisini í Danmark og í Fólkatinginum er stórur áhugi fyri hvalaveiði. » Dette gælder såvel spørgs- målet om en bæredygtig udnyttelse af havets ressourcer som handelen med truede dyrearter,« sig- ur Anders Fogh Rasmussen forsætisráharri. Gestur Hovgaard og hinir granskararnir á økisdeplinum fáa góð skotsmál fyri sína gransking Altjóða virkisføri má bíða Rótleys tøgn Forlagið Agn gevur í hesum døgum út yrkingasavnið Rótleys tøgn av Hákun Spott. Tað er Niels Uni Dam sum hevur skrivað savnið. Hákun Spott er ein tonktur persónur og savnið er skrivað frá hansara sjónarmiðum. Hetta er næsta yrkingasavn sum Niels Uni gevur út, tað fyrsta Nudlar kom út í 1994, og tá var tað undir navninum Sívar á Seiðabergi. Rótleys tøgn kom út í sambandi við bókadagin í Norðurlandahúsinum, har yrkjarin eisini læs brot úr savninum. Bókamiðsølan stendur fyri útbreiðsluni av savni- num, savnið er 40 blaðsíður og kostar 60 kr. – Granskingardepilin til økismenning húsast í gomlu politistøðini í Klaksvík. Harumframt heldur hann eisini partvíst til í Vági. – Tríggir granskarar arbeiða í Klaksvík og tveir í Vági. – Endamálið við granskingardeplinum er at útinna og menna samfelagsvísindaliga gransking, ser- liga við økismenning huga, og at menna vitan og førleika innan økismenning. – Fyrstu trý árini er granskað í trimum høvuðs- evnum. Í 2000: Vinnulívsmenning eftir búskap- arkreppuna. Í 2001: Kommunur og bygdasam- feløg. Í 2002: Ungdómur og útjaðarin. – Depilin hevur latið fleiri útgávur úr hondum. Ein bók "The restructuring of the faroese econo- my" og fleiri frágreiðingar og smárit eru komin út. – Fyribils er talan um eina verkætlan, sum tekur trý ár. Fakta C M Y K 3 2