mikudagur 26. apríl 2000síða 3

5 tíðindablaðið sosialurin Nr. 79 - 26. apríl 2000 4 tíðindablaðið sosialurin Nr. 79 - 26. apríl 2000 Friðalig høgtíð Politistøðirnar kring landið siga frá friðaligum páskum. Einki stórvegis út yvir tað vanliga hevur verið á skránni, verður sagt EDVARD JOENSEN Í Klaksvík bakkaði ein bilur á ein annan um páskirnar. Bilførarin rýmdi, men kom tó aftur seinni. Tá tosaði løgreglan við mannin, sum var ávirkaður av rúsdrekka. Okkurt smávegis kom upp á bilarnar, verður sagt av politistøðini í Klaksvík. Um skírishalguna var eitt heldur álvarsligari ferðslu- óhapp í Klaksvík, har tveir bilar stoyttu saman. Onkur persónur varð fluttur á sjúkrahúsið, men sum skilst á vakthavandi í Klaksvík var eingin stórur mansskaði. Men bilarnir fóru illa. Ann- ar varð tikin á politistøðina, og skuldi kannast á Bileft- irlitinum, tá Sosialurin tos- aði við politistøðina í Klaksvík í gjár. Heilt greitt var ikki, hvør orsøkin til óhappið var, men sagt varð av politistøðini, at líkt var til, at tað var kappkoyring. Millum hús. Annars hevur løgreglan í Klaksvík steðgað nógum bilum á páskum, men har var alt, sum tað átti. Í Havn sigur løgreglan frá trimum tilburðum við hús- aófriði mikukvøldið í pásk- avikuni. Nakað av fullum fólki hevur verið í býnum um høgtíðina, og okkurt smávegis herverk hevur eis- ini verið. Onkur rútur er brotin og tílíkt, sum ofta fylgir við fullum fólki, sigur vakthavandi á politistøðini í Havn. Um skírishalguna vóðru ferðslukanningar gjørdar. Skírisdag var løgreglan inni á Sundi við radaranum. Har vórðu tríggir, sum koyrdu so skjótt, at koyrikorti verð- ur tikið. Tveir koyrdu 118 kmt., meðan ein var heilt uppi á 148 kmt. Langa- fríggjadag vórðu kanningar gjørdar millum rundkoyr- ingina í Kollafirði og berg- holsmunnan. Har var ein, sum náddi 111kmt. og tí eis- ini kann vænta at missa koyrikortið. Í aðrar mátar var friðaligt, sigur vakthavandi á politi- støðini í Havn. Sama hevur verið aðrastaðni í landinum. Eitt heldur álvarsligari ferðsluóhapp var í Klaksvík um skírishalguna, har tveir bilar stoyttu saman. Onkur persónur varð fluttur á sjúkrahúsið, men sum skilst á vakthavandi í Klaksvík var eingin stórur mansskað Mynd: Jan Müller ÓLAVUR Í BEITI – Við atliti at gongdini fram móti øktum altjóða handli – her uppi í handli við mat- vørum – verða karmar til- evnaðir soleiðis, at ásetingar verða gjørdar fyri matvøru- trygd, fólkaheilsu og djóra- heilsu, bæði í altjóðasátt- málum og økissáttmálum. Limalondini í Altjóðahand- ilsfelags-skapinum (WTO) hava eisini á heilsufrøðiliga økinum bundið seg til at laga lóggávu sína til meg- inreglurnar í WTO sáttmál- unum. – Av tí, at nærum allur útflutningur Føroya er fisk- avørur, er sera gagnligt við slíkum sáttmálum, ið áseta góðsku- og reinføriskrøv. Umframt at minka um smittuvanda í handli við matvørum, hava slíkir sátt- málar til endamáls at forða fyri, at handil millum lond verður darvaður av tøknilig- um krøvum, ið eingi heils- ufrøðilig fyrilit hava, sigur løgmaður m.a. í viðmerk- ingunum til uppskotið. Ísland og Noreg Og Anfinn Kallsberg upp- lýsir, at næstu kappingar- neytar okkara – Ísland og Noreg – hava skipað hesi viðurskifti við Evropasam- veldið (ES) soleiðis, at teir eru vorðnir partar av heils- ufrøðiliga samstarvinum í Evropa gjøgnum EBS. – Hóast Føroyar eru uttan fyri bæði ES og EBS og útflyta nærum allar okkara vørur til ES marknaðin, hava vit verið fyri stórari ávirkan av gongdini í ES á hesum øki. Ein treyt fyri at kunna kappast við onnur lond er, at støðið á bæði virkjum og framleiðslu, tá talan er um reinføri og góðsku, í minsta lagi er javnbjóðis við tað, sum er í grannalondum okkara. Um- framt at føroysk virki og framleiðsla sum heild eru á sama støði sum í londunum kring okkum, fylgja Før- oyar eisini minstukrøvum WTO hesum viðvíkjandi. Óheppin árin – Tað, at Føroyar ikki hava verið partur av heilsufrøði- liga samstarvinum í Evropa hevur havt heldur óheppin árin við sær á føroysku vinnuna, serliga í mun til vinnuna í okkara granna- londum. Her kann millum annað nevnast økt eftirlit við ES markið, har prosent- vísi parturin av vøru, ið verður kannaður, er nógv størri enn hjá londum, ið eru partar av heilsufrøðiliga samstarvinum. Avmarking- ar í mun til havnir, sum kunnu nýtast sum móttøku- havnir, hevur eisini verið ein stórur trupulleiki. – Tískil hevur Føroya Landsstýri havt sum mál at finna ein hóskandi leist fyri Føroyar í heilsufrøðiliga samstarvinum í Evropa. Tað er gjørt bæði fyri at bøta um umstøðurnar hjá føroyskum fiskavøruútflytarum og at tryggja okkum sjálvum og øðrum, at góðska og heils- utrygd í framleiðslu av mat- vørum í Føroyum er minst á sama støði sum í teimum londum, vit hava samhandil við, sigur Anfinn Kallsberg. Broytingar – Broytingarnar í verandi støðu verða tískil, at Før- oyar skulu einki forboð hava fyri innflutningi av liv- andi djórum ella djóraúr- dráttum úr ES londum og kunnu heldur ikki steðga vørum á markinum inn til Føroya fyri at taka royndir. Afturat hesum verða Før- oyar at rokna sum ES mark fyri heilsufrøðiligum eftir- liti av djórum og djóraúr- dráttum, sum flutt eru inn til Føroya frá triðjalondum – Í sambandi við útflutn- ing frá Føroyum til ES, verða somu treytir fyri sam- handli millum ES limalond á heilsufrøðiliga økinum galdandi fyri fiskavørur og alivørur (har uppi í livandi fiskur), tvískjelja lindýr, fiskamjøl ætlað til djóra- fóður og óvirkað ull úr Før- oyum, sigur løgmaður í við- merkingunum. Eftir innbjóðing frá ES- nevndini verður høvi hjá Føroyum at luttaka sum eygleiðari á fundum í ar- beiðsbólkum í ES, har spurningar um heilsufrøð- ilig krøv til fiskivinnu verða viðgjørdir. Ætlanin er, at til- mælið verður lagt fyri felagsnevndina Føroyar-EF til endaliga góðkenning á árliga fundinum í juni 2000 í Tórshavn. Ásetingar gerast fyri fólkaheilsu og djóraheilsu Av tí, at nærum allur útflutningur Føroya er fiskavørur, er sera gagnligt við slíkum sáttmálum, ið áseta góðsku- og reinføriskrøv, sigur Anfinn Kallsberg m.a. í viðmerkingunum til uppskot um heilsufrøðilig viðurskifti við ES John Johannessen Á vikuliga tí›indafundinum í danska forsætisrá›num í gjár bo›a›i Poul Nyrup Rasmussen frá, at hann í morgin fer at senda løg- manni svar upp á brævi›, løgma›ur herfyri sendi sær um føroysku stø›una til faktuella fíggjarliga grund- arlagi› undir ví›ari ríkis- rættarligu samrá›ingunum. Á fyrsta samrá›ingar- fundinum, i› var› hildin 17. mars, gjørdust partarnir samdir um, at teir skuldu royna at fáa avklára› eitt felags faktuelt fíggjarliga grundarlag fyri ví›ari sam- rá›ingunum. Partarnir høvdu nevniliga hvør sítt faktuella grundarlag á fyrsta samrá›ingarfundi- num. Ta› hjá landsst‡rinum bygdi á búskaparpartin av Hvítubók, me›an danska fíggjarmálará›i› hev›i gjørt nakrar útrokningar, i › s‡ndu, hvat føroyingar kosta dønum. Í hesum roknistykki var eisini gjørt upp, hvat føroyingar búsit- andi í Danmark kosta dan- ska statinum. Sí›ani hesa avtalu, hava føroyingar og danir hvør í sínum lagi arbeitt vi› at finna hetta felags faktuella grundarlag, og 13. apríl sendi løgma›ur danska for- sætisrá›harranum bræv, har hann vísir á, at tvey tey fyrstu av teimum f‡ra punktunum í uppstillingini hjá danska fíggjarmálará›- harranum kunnu sammetast vi› útrokningarnar í Hvítu- bók, me›an løgma›ur tekur frástø›u frá hinum bá›um punktunum. Tey bæ›i punktini í dan- ska roknistykkinum, løg- ma›ur sigur seg kunna taka undir vi›, eru útrei›slurnar av blokkstu›ulinum til Før- oya og útrei›slur hjá stats- ligum myndugleikum í Før- oyum. Men løgma›ur tekur als ikki undir vi› útrokning- unum um útrei›slur av donskum pensjónum til Føroya, og heldur ikki tekur hann undir vi› útrokningu- num um útrei›slur av føroy- ingum í Danmark. Løgma›ur ger vart vi›, at hann tilskilar sær rætt at leggja onnur tøl á bor›i› undir ví›ari samrá›ingu- num og vísir á, at hann væntar svar frá Nyrup, um hann ikki tekur undir vi› sjónarmi›um í brævi lands- st‡risins. Hetta svar fær An- finn Kallsberg í dag. Anfinn fær svar í dag John Johannessen Leygardagin kom størsti trolarin í føroyska flota- num, Næraberg, á Klaksvík vi› 630 tonsum av surimi og 240 tosnum av mjøli. Næraberg hevur veri› til fiskiskap í tilsamans 40 dagar á sínum fyrsta túri. Sjálvur túrurin vardi kortini eitt sinur longur, orsaka› av trupulleikum vi› spæl út- ger›ini. Men rei›arin er væl nøgdur vi› úrsliti›. – Hesin túrurin hevur s‡nt okkum, at ta› nokk skal fara at bera til vi› Nærabergi. Eg eri vísur í, at ta› fer at bera til, hóast manning á 72 fólk gevur nógvar lønarútrei›s- lur, sigur Hanus Hansen, stjóri á JFK-Trol. Í gjár fóru menn at landa Næraberg, og ætlanin er, at hann skal fara avsta› aftur til fiskiskap hósdagin. John Johannessen Mangt bendir á, at úrsliti› av uratkvø›ugrei›sluni millum limirnar í Lærara- felagnum um semjuna mill- um Fíggjarmálast‡ri› og Lærarafelagi› ver›ur, at semingsuppskoti› ver›ur vraka›. Sosialurin hevur tosa› vi› fleiri av álitisfólkunum hjá lærarunum kring landi›, og hava tey øll varhugan av, at úrsliti› av atkvø›ugrei›sl- uni ver›ur eitt heilt greitt nei til n‡ggja sáttmálan. Høvu›sgrundgevingarnar fyri, at uppskoti› ver›ur felt, siga álitisfólkini vera, at lærarnir skulu taka stø›u til eina ókenda danska avtalu um ársverk, tímar og anna›, i› enn ikki er roynt í Danmark. Lærararnir skulu í veruleikanum taka stø›u til eina skipan, i› er smí›a› til donsk vi›urskifti, men sum kortini ikki er roynd í Dan- mark og heldur ikki a›ra- sta›ni. Illa fyrireika› Álitisfólkini hjá lærarunum eru samd um, at semings- uppskoti› er alt ov illa fyri- reika› og tí eisini ógvuliga torført at taka stø›u til. Eitt av álitisfólkunum, i› vil vera ónevnt, vísir á, at dan- ska áliti›, i› skal vera grundarlagi› undir einum parti av n‡ggja sáttmálan- um, er púra ókent fyri limu- num í Lærarafelagnum. Tí ver›ur ta› hildi› vera ógvu- liga óheppi, at limirnir ikki eru kunna›ir nóg nógv um ta›. Áliti› er sent limunum, men ta› er ikki umsett og ongar nærri frágrei›ingar eru um ta›. Harafturat vísa fleiri av álitisfólkunum á, at sem- ingsuppskoti› sum heild er alt ov illa or›a› og ógreitt, og tí ber ikki til at taka nakra grei›a stø›u til ta›. Tí ver›- ur vænta›, at festu limirnir fara at atkvø›a ímóti upp- skotinum. Hildi› ver›ur eisini, at ársverkini, lagt ver›ur upp til í uppskotinum, fer at eggja fleiri av limunum til at vraka uppskotinum. Fleiri av limunum eru ónøgdir um, at eftirlit skal haldast vi› teimum gjøgnum árs- verkini, og sí›ani halda teir ta› eisini vera heilt burtur- vi›, at vit í Føroyum skulu hava eina skipan vi› árs- verkum, i› eru tillaga› eftir arbei›inum hjá lærarum í Keypmannahavn. Skúlin má virka aftur Hóast meginparturin av før- oysku lærarunum ikki tekur undir vi› sáttmálauppskoti- num, halda álitisfólkini kortini, at ta› eru lærarar kring landi›, i› kenna seg noyddar at atkvø›a fyri tí. Orsøkina til hetta siga tey vera, at nógvir av læraru- num kenna á sær eina mor- alska skyldu fyri at fáa skúl- an at virka aftur. Lærararnir ásanna, at ta› kann fáa álvarsligar fylgjur fyri próvtøkurnar hjá næm- ingunum í níggjunda og tíggjunda flokki, um verk- falli› heldur fram, og rokna álitisfólkini vi›, at hetta kann fáa fleiri av lærarunum til at atkvø›a fyri uppskoti- num. Føroysku fólkaskúlalær- ararnir hava veri› í verkfalli sí›ani 8. mars. Danski forsætisrá›harrin fer í dag at svara brævinum, løgma›ur herfyri sendi honum um faktuella grundarlagi fyri ví›ari samrá›ingunum um føroyskt fullveldi Hanus Hansen, stjóri á JFK-Trol, er væl nøgdur vi› fyrsta túrin hjá risatrolaranum, Nærabergi Meginparturin av álitisfólkunum hjá føroysku lærarunum eru samd um, at semjan millum Lærarafelagi› og Fíggjarmálast‡ri› ver›ur vraka› vi› uratkvø›ugrei›sluni millum limirnar Semingsuppskoti› ver›ur helst felt Væl nøgdir vi› fyrsta túrin Mynd: Jan Müller