mikudagur 26. apríl 2000síða 6

Úr meistarans hondum Nýggja altartalvan í Miðvágs Kirkju varð tikin í brúk undir guðstænastuni langafríggjadag EDVARD JOENSEN Tann velduga, reyða talvan leggur líkasum hald á alla kirkjuna, fyrsta ein trínur inn. Lýkkan uttan fyri hend- an góða vármorgun verður beinanvegin til hita, tá hetta stórverkið opinberast fyri tær. Tað er nógv fólk á gongd henda langafríggjamorgun. Úr eystri og vestri, úr norði og suðri koma tey. Ung og gomul. Bygdarfólkið og burturfluttir miðvingar, sum komnir eru aftur nú um skír- ishalguna. Kirkjan fyllist, til at enda eingin stólur er eftir. Fólk ganga upp og niður eftir kirkjugólvinum. Fólk, sum skoða og meta. Tey tosa og halda um. Fólk, sum hava havt sína gongd í kirkj- uni og vita, at ein onnur altartalva hevur hingið í bygdarkirkjuni í stívliga hálvtannaðhundrað ár. Ein talva, sum myndar sama evni, sum hendan nýggja. Krossfestingina langa- fríggjadag fyri knappliga 2.000 árum síðani. Og so meta tey aftur, hvørt hendan nýggja nú er betri enn tann gamla, tey kendu og høvdu eitt »for- hold« til. Soleiðis er, og vil so verða. Men samd tykjast fólk um, at hetta er eitt frá- líkt verk, sum tey hava fingið í kirkjuna í dag. Eg fari, fremmandur, upp á loftið og seti meg mann- fólkamegin orglið. Royni at hava útsýni beint á hesa brennandi talvuna og vóni so, at eingin kemur fyri, so eg kann sita í friði og hugsa mær til, hvat eg fái burturúr. Ikki er vist, at tað verður heilt tað sama, sum lista- maðurin hevur hugsað. Men tað kann væl heldur ikki vera meiningin, at øll skulu halda tað sama. Fáa staðni er friðurin betri enn í kirkjuni at sita í egnum tonkum og filosofera um eitthvørt, tær liggur á hjarta. Hóast eg royni at syngja við í frálíka sálmasanginum í stúgvandi fullu kirkjuni, leita eygu og hugur alla tíð- ina til ta beinleiðis orsøkina til, at eg eri her í dag. Hesin heiti, reyði liturin stendur sum ein skerandi andsøgn til ta einfaldu, kanska beinleiðis keðiligu, kirkjuna annars. Og tað er helst eisini tiltrongt við ein- um rættiligum »peppi«, fyri at siga sum er. Hetta er ein ógvuliga stór, reyð talva við einum kross- festum manni á. Oman fyri, fastur í tí stóru talvuni, er ein minni, rundur málning- ur av einum eingli á bláum himli. Eingilin stendur við útrættum ørmum. Bíðar eft- ir, at tann krossfesti skal doyggja og rísa uppaftur. Tann vakra ramman er smurd við 24 karat gulli, fingu vit at vita frá presti. Okkurt smáting er, sum tú beinan vegin leggur merki til, tá tú skoðar talvuna fyrstu ferð. Krossurin er ikki skaptur, sum krossarnir, vit vanliga síggja. Minnir meira um eitt gott, gamaldags snóratræ, har tvørtræið er lagt niður á ein stólpa, sum settur er niður í vøllin. Men hvat ger tað? Úrslitið av nýtsluni verður tað sama. Maðurin á krossi- num doyr. Og fyri tann skuld kann sigast, at ivaleyst hava rómverjar ikki gjørt sær ómak við krossum, tá teir vórðu brúktir í síni tíð. Fornfrøðiligar kanningar siga, at teir negldu ein planka upp á eitthvørt oliventræ ella tað, sum nú var við hondina. Har hekk so hetta ólukkuliga mennniskjað og píndist til deyða. Eitt annað er, at yvir- skriftin hjá Pilatusi manglar. So kann ein ivast í, hví tað er? Men hendan velduga alt- artalvan er eitt meistara- verk. Tann reyði liturin er full- komiliga ráðandi. Og tað er sjálvsagt, haldi eg, meðan eg siti soleiðis burtur í egn- um tonkum. Hetta skal jú ímynda blóðið, hugsi eg og minnist, at tað var blóð Kristusar, sum rann á krossinum fyri at frelsa okkum onnur, sum ikki kláraðu sjálv. So tað var eyðsýnt, at tað blóð, sum rann úr sárunum, tann píndi maðurin á krossinum hevði, var farið um alt løriftið og ímyndaði okkara frelsu. Men nei. Bíða nú eitt sindur. Helst hevur lista- maðurin hugsað sær okkurt annað og meira enn bara blóðið. Reytt ímyndar eisini eld, og ivaleyst er tað skers- eldurin, sum frelsarin skal ígjøgnum fyri okkum onn- ur, sum málarin vil vísa við hesum reyða litinum. Og tað er so sjálvsagt, tí tann stóri, ásýniligi kross- urin og serliga maðurin á honum, standa so klárir framman fyri øllum hesum reyða. Sjálvandi tað, tí hann er jú størri enn alt hetta, sum eldur kann eta upp. Hann vann jú á bæði eldi og vatni. Og tað leiðir aftur til tað, sum eg so knappliga haldi, at meistarin hevur meint, tá hann litaði alt reytt. Tann krossfesti doyði. Men tað var ikki endin. Hann reis upp í sólarrenn- ingini páskamorgun. Sjálvandi! Tað er tann roðandi páskamorgunin, har alt annað varð jarðlagt, og tann myrki krossurin stóð so klárur og sterkur framman fyri tí reyða litinum. Hetta er í grundini tað, alt snýr seg um, og sum er boð- skapurin í allari talvuni. At hóast krossurin ímyndar deyðan, so er deyðin neyð- ugur fyri at tann størsta hendingin, uppreisinin, kann verða til nakað. Tað má vera hetta, lista- maðurin hevur ætlað, hugsi eg, meðan biskupur fer á prædikustólin at tosa um tað at geva lív sítt fyri onnur. Sum eina serlig áminning um tað, sum hendi langa- fríggjadag, segði prestur, at í morgun var klokkan í Mið- vágs Kirkju klovnað, so nú var neyðugt at fáa eina nýggja. Og hugurin rennur aftur til frásøgnina um, tá for- hangið í templinum skrædn- aði, jørðin skalv, og fjøllini klovnaðu. Langifríggjadagur er. Tann velduga altartalvan í Miðvágs Kirkju er eitt meistaraverk ( Mynd: Edvard Joensen) 11 tíðindablaðið sosialurin Nr. 79 - 26. apríl 2000 10 tíðindablaðið sosialurin Nr. 79 - 26. apríl 2000 T R Y G D A R S K E I Ð Trygd í einum heimi við gassi T R Y G D A R S K E I Ð -ið snýr seg um tína trygd á arbeiðsplássinum • Hvørjir vandar eru við nýtslu av gassum? • Hvørji trygdar- og arbeiðsumhvørvistiltøk eiga at verða framd? Føroya Gassøla heldur í viku 19 eina røð av trygdarskeiðum í sambandi við nýtslu av gassi. Hesi skeið verða skipaði av trygdar- ábyrgdarum frá AGA, ið hava nógvar royndir innan hald av trygdarskeiðum í Danmark, t.d. fyri sløkkilið og Falck, tekniskar skúlar og ídnaðin á øllum stigum. Skeiðini venda sær til øll, ið hava áhuga fyri trygdini hjá virkinum og sær sjálvum. Umframt hetta snýr skeiðið seg eisini um eginleikarnar við gassi og hevur í sær nógvar praktiskar royndir. Tú hevur møguleika at verða við í fylgjandi skeiðum, sum hvør sær varar 3-4 tímar: Sosialurin - 311820 Mánadagin 8. mai Sørvágur Týsdagin 9. mai Klaksvík Mikudagin 10. mai Tórshavn Hósdagin 11. mai Øravík Ynskjast fleiri upplýsingar set teg í sambandi við: Føroya Gassøla Akranesgøta 2 FO-100 Tórshavn Tel. 31 55 44 Fax 31 17 06 "Ein sera stuttligur háttur at gerast gløggari" Ring og tekna teg ella starvsfólk tíni á tel. 31 55 44 ella 21 25 44. Seinasta freist at boða frá luttøku er 1. mai. Kostnaðurin er kr. 195,- fyri fólkið íroknað breyð og kaffi. A G A S E T U R T R Y G D I N A Í H Á S Æ T I Jørn Astrup Hansen røkir uttan iva áhugamálini hjá tí fíggjarfyritøku, hann er stjóri fyri alt tað, hann kann. Hetta skal hann gera. Men sum meiningsmyndari í bú- skapartjaki okkara hevur hann stóra ábyrgd, ið átti at rokkið nakað út um dagliga stjórastarv hansara. Tí hevði verið gagnligt um hann í orðadrátti sínum ikki bert bardist fyri smølum vinnu- áhugamalum, men at hann eisini hevði vilja til at vísa á samfelagsbúskaparligar loysnir. Amboðini Astrup Hansen vísir í við- merkingum í grein tann 19. apríl á, at endamálorðingin fyri landsbankan er pompøs, og at landsbankin ikki kann liva upp til hesa. Tí metir hann, at stovnurin er óneyð- ugur. Uppgávurnar - tó ikki tær pengapolitisku, tí hesar eru sambært Astrup Hansen als ikki til í Føroyum, av tí at tær liggja í Danmark - skulu leggjast til privatu peningastovnarnar. Endamálið, sum Føroya Løgting hevur felt niður í landsbankalógina, er, at stovnurin skal virka fyri langtíðar og heildarbúskap- arligum áhugamálum. Hugsan Astrup Hansen´s um, hvørt hesar endamáls- orðingar fyri landsbankan eru góðar ella ikki, er fram- vegis nakað, hann heldur fyri seg sjálvan. Í staðin fyri at koma við uppbyggjandi hugskotum um, hvørji amboð lands- bankin skal kunna nýta fyri at røkka endamálum sínum, loypir Astrup Hansen á stovnin við at vísa á, at hann er meiningsleysur. Í eldri grein vísti hann á, at neyðugt er, at ein sentral- banki hevur eina seðla- pressu, skal hann kunna virka sum sentralbanki. Landsbankin hevur ikki seðlapressu, ergo er lands- bankin ikki sentralbanki og ergo er hann ikki neyðugur. Í grein seinasta leygardag royndi eg at greiða frá, at seðlapressan ikki er so týð- andi amboð í nútímans sen- tralbankavirksemi, og vísti síðan á dømir um onnur am- boð, sum hava verið í nýtslu. Astrup Hansen vísir eftir hetta á, at talan er um am- boð, sum eru farin av móta. Hetta er rætt í samband við flestu av teimum dømunum eg nevndi. Flestu av amboð- unum eru tó framvegis tøk at nýta, eitt nú í ECB-høpi, um eitt EU-limaland skuldi fingið álvarsligar trupulleik- ar í samband við ógvusliga kapitalflýggjan. Peningapolitisk tíðarvill- a, Astrup Hansen ikki tosar um Víðari vísir Astrup Hansen á, at nevndu amboð bert virka, um føroyski kapital- marknaðurin er vardur mót- vegis útlendska kapital- marknaðinum. Hetta er eis- ini rætt. Men hvør sigur, at føroyski fíggjarmarknaður- in fult út er innlimaður í fíggjarkervið í Danmark og Evropa? Hvussu kann hetta vera veruleiki í Føroyum, tá ið stovnsligi bygnaðurin er so vónleyst avskeplaður í mun til onnur lond? Astrup Hansen letst sum um, fíggjaríløgur hjá føroy- ingum kunnu flóta frítt út og inn úr Føroyum, og um- vent fyri útlendingar. Men her er eitt men. Astrup Han- sen, ið nýtir so nógva orku upp á at rópa hart um broyt- ing av landsbankalógini, tí hendan kemur at trýsta hann í harðari kapping um al- mennan pening, gloymir at fara í herna móti trupuleika, sum veruliga kunna sigast at vera peningapolitisk tíð- arvilla, og sum avlagar Viðmerking: Landsbankin og stýringsamboðini fíggjarkervi okkara. Astrup Hansen, sum hev- ur so nógv ráð at geva lands- stýri og løgtingi um, hvussu peningapolitisk lóggáva skal fremjast og ikki, grettir ikki orð um, hvussu vanligi privati uppspararin í skatta- lóggávuni við ”tekniskum handilsforðingum” verður bundin til bert at brúka før- oyskar peningastovnar. Før- oysku peningastovnarnir hava framvegis stórar kapp- ingarfyrimunir mótvegis øðrum innlendskum og út- lendskum fíggjarstovnum umvegis skattalógina, tí rentuavkast hjá privatper- sónum av innlánum í før- oyskum peningastovnum verður skattað við 35%, meðan avkast frá øðrum plaseringum verður skattað við marginal-inntøkuskatti. Hevði verið gott, um Astrup Hansen tók hetta evni til viðgerar, næstu ferð hann í miðlunum greiðir frá, hvussu frí og rættvís kapp- ing eigur at fremjast á før- oyska fíggjarmarknaðinum. Fíggjarkervi í broyting Havi roynt at víst á, at sen- tralbankavirksemi broytist, tí fíggjarkervið broytist; al- tjóðagerð við útbreiðslu av figgjarkontraktum sum rentu- og valutaswaps, opti- ónum, futures og partabrøv- um eru dømi um hetta. Pen- gapolitisku myndug- leikarnir mugu alla tíðina royna at fylgja við. Hagtals- skipanir skulu tillagast og ítøkiligu amboðini nútíð- mansgerast. Sjálvt máttmiklastu sen- tralbankarnir í heiminum, FED og ECB, hava trupul- leikar við at røkka málsetn- ingum sínum við nýtslu av marknaðartillagaðum am- boðunum (sum Astrup Han- sen metir vera the real thing) í samband við stýring av rentu og pengamongd. Talan er um amboð, sum virka upp á longri sikt og við rættuligari stórari ó- vissu. Afturat hesum eru trup- ulleikar við tí sosiala sund- urbýti, sum vanligu nútím- ans pengapolitiku amboðini viðføra. Tey venda ”tunga endan niðureftir”. Tí snýr ein partur av tjaki- num í t.d. USA seg um, hvussu framtíðar amboð skulu tilevnast. Fleiri av amboðunum, nevnd hava verið, eru ikki ókend í før- oyskum høpi, um enn tey ikki hava verið nýtt so tilvitaði fyri at røkka makr- obúskaparmálum. Tað eigur sjálvandi hvørki at vera undirritaði ella As- trup Hansen, sum avgera, hvørji amboð landsbankin - ella hvør stovnurin so er, ið loysir uppgávur hansara - hevur at røkka málsetning- um sínum við. Hetta er vald og uppgáva, sum liggur hjá lóggávumyndugleikanum. Helst er hetta tó so týðandi spurningur, at hann eisini átti at verið tikin upp í stý- risskipanar- ella grundlóg- artilgongd. Fíggjareftirlitið Letur til, at Astrup Hansen ikki rættuliga skilir mein- ingina við fíggjareftirliti- num. Hann vísir á, at lands- bankin ikki er undir fíggj- areftirlitinum, og at hetta er kappingaravlagandi mót- vegis privatu peningastovn- unum. Fíggjareftirlitið er til fyri at verja vanliga uppspararan móti teimum, sum bjóða seg fram alment at umsita pen- ing, t.d. í samband við inn- lán. Peningastovnarnir bjóða seg fram til at taka í móti peningi frá almenninginum. Hetta ger landsbankin ikki. Fyri landsbankans viðkom- andi er talan er um kunda- viðurskifti, sum avmarkaði eru til fíggjarstovnar og partar av almenna sektori- num. Hervið verið ikki sagt, at landsbankin er — ella skal vera — undantikin eftirliti. Virksemi landsbankans er undir grannskoðanareftirlit- ið (forvaltningsrevisión), eins væl og lógin um alment innlit, sum ikki fevnir um privatu peningastovnarnar, er galdandi fyri um lands- bankan. At leggja landsbankan undir fíggjareftirlitið gevur líka lítla meining, sum at leggja Fíggjarmálastýrið undir slíkt eftirlit. Jonhard Eliasen Nú ein dagin var mær hyggjandi eftir tekst-tv hjá programm 3. Har varð tikið upp eftir Jútlandspostinum, at føroyingar høvdu fingið ein skelk av Nyrup og hans- ara óhøviska atburði á fund- inum tann 17. mars, og tí ikki vildu hava fullveldi. Tað er løgið, at nakar kann duga so illa at skilja ta veljarakanning, sum nú varð gjørd í Føroyum. Úrslitið var nevnliga heilt greitt. Tað kanningin vísti var nevniliga, at føroyingar góvu sín stuðul til lands- stýrið og tess politikk. Landsstýrið hevur sagt, at tað ikki vil finna seg í at fáa 4 ára skiftistíð. Tá fólk so verða spurd, um teimum dámar fýra ára skiftistíð, taka tey undir við landsstýr- inum og siga nei. Nærri spyrjarin kemur tí, lands- stýrið hevur í kvittan, størri verður undirtøkan, og tá spurningurin er, hvørt tey vilja taka undir við tí full- veldisloysn, sum landsstýr- ið hevur sagt at tað fer eftir, er tað ein stórur meiriluti, sum tekur undir við hesi loysn. Talan er um eitt ótrúligt lop í fólkahugsanini eftir einum mánaði. Áðrenn Ny- rup legði eftir landsstýri- num og eyðmýkti tað framman fyri øllum heims- almenninginum, vzr meiri- lutin fyri fullveldi bert eitt prosent. Men nú hevði ein fólkaatkvøða víst at næstan 60 prosent eru fyri og bert gott 40 prosent ímóti. Men hvussu ber tað so til, tá landsstýrisins politikkur hevur so góða undirtøku hjá Føroya fólki, at landsstýr- isflokkarnir koma í minni- luta? Hetta sigur okkum, at tað ikki er tann neyvi saman- hangur millum undirtøkuna hjá teimum politisku flokk- unum og støðutakanini til fullveldi. Um so var, at tað bert vóru tey, sum tóku und- ir við landsstýrisflokku- num, sum valdu fullveldi, so hevði hesi loysn verið vátt undir fóti. Orsøkin til at fullveldið nú hevur meir- iluta, er tí einfalt hon, at ein stórur partur av veljarunum hjá andstøðuflokkunum taka undir við hesi loysn. Støðutakanin fyri fullveldi er tí eitt tvørpolitiskt mál, og nógv bendir á, at tað sum vit higartil hava sæð í so máta bert er tann smædna byrjanin til eitt heilt nýtt tíðarskeið í føroyskari søgu, tá ið allir flokkar fara at leggja niður ta illstøðu, sum higartil hevur verið um henda spurning og taka Veljarakanningin saman hendur til tess at byggja land okkara upp av nýggjum. Í teimum londum, sum hava vunnið sær frælsi, vísir tað seg nevnliga, at áðrenn avgerðin verður tikin, er nógv ósemja um hvørt tað er rætt ella skeivt at taka eitt slíkt stig. Men tá stigið er tikið, er tað full semja og øll eru errin av tí avriki, sum tey í felag hava gjørt. Tað sum nú er við at henda í Føroyum er júst hetta sama. Stig fyri stig eru vit komin fram til hesa støðu, og tað ger okkum ikki mun at Jútlandspost- urin ikki skilir hvat er um at henda. Zakarias Wang Í ár verður landsstevnan skipað sum ein mentunar- stevna, har vit seta tey menningartarnaðu í fokus. Hetta gera vit við at sýna fram nøkur av teimum av- rikum, tey menningartarn- aðu arbeiða við til dagligt. Stevnan byrjar við skrúð- gongu frá Bursatanga kl. 10.00, niðan í SMS og om- an í Grasagarð har ment- unarstevnan verður sett. Her verður tónleikur, fimleikaframsýning, fel- agssangur og talur. Tit fáa eisini møguleika at keypa heitt kakao og nýbakaðar bollar. Síðani verða framsýningar Í Smiðjuni í Lítluvík verður umfatandi málningafram- sýning, har umleið 25 menningartarnaði sýna fram. Her verður eisini høvi til at keypa listaverk- ini. Á Virkni kunnu vit eisini síggja alt tað arbeiðið, sum gjørt verður á teimum vardu verkstøðunum kring landið. Her sýna verkstøð- ini fram nakað av teimum lutum, sum tey gera. Eisini her verður møguleiki at keypa nakað av tí, tey hava avrikað. Og sjálvandi verð- ur eisini møguleiki at vitja ta sera áhugaverdu fram- sýningina um havið. Her fáa tit møguleikan at brúka allar tykkara sansir við at fara ein túr eftir havsins botni. Umframt framsýningar- nar sum halda áfram sunn- udagin, verður ein guðs- tænasta í Havnar kirkju kl. 11.00, sum er rættað móti teim menningartarnaðu og avvarandi teirra. Sum vanligt verður veitslan leygarkvøldið, og her vilja vit leggja dent á, at vit fáa eina stuttliga og hugnaliga veitslu. Veitslan, sum verður í Badminton- høllini, byrjar leygarkvøld- ið kl. 18.00. Her verður borðreitt við góðari súpan, oksasteik, frukt við rá- kremi, sangi, skemti, horn- og rytmuorkestri og harm- onikudansi. Veitslan kostar kr. 150 fyri vaksin og kr. 100 fyri børn. Tilmelding á skrivstov- uni hjá Javna á tlf. 31 48 27 ella á fax 31 05 57. Sein- asta freist at boða frá lut- tøku er fríggjadagin 28. apríl 2000. Endalig skrá verður lýst í bløðunum seinni. Landsstevnan 2000