leygardagur 30. apríl 1988síða 21

ir 'keypis t.d nógv hver mað KID Nevur fisk ið NOSK idi tíð frammanundan rða kvoturnar seldar egstbjóðandi á uppboði svarar prísurin til ta av lop, sum vinnan væntar, at fiskiskapurin fer at geva; sostatt fær landið allan ágóðan í sín lut. Verða kvoturnar har aftur ímóti latnar vinnuni 'keypis, fær vinnan sjálv illan ágóðan. Undir eini slíkari skipan skuldi tó kunnað borið til at gjert eitt býti av ágóða- num millum landið og vinnuna, um eitt fast av- gjald varð latið av hverj- ari kvotu. Hetta hevði ávirkað íleguatburðin hjá vinnuni, og hvat hon tá er sinnað at gjalda fyri kvot- urnar men ikki ávirkað raksturin av skipunum. Hetta er ein av fyrimunu- num, sum stórur dentur verður lagdur á, tá ein heildarmeting verður gjerd av skipanini. Hver, ið hevur rætt- indini at fiska, ávirkar ta endaligu úrtekuna, vit fáa burtur úr fiskastovnu- num; tað eru teir dugna- ligastu, sum kunnu fáa góð úrslit, men tá kvotur- nar av fyrstan tíð verða latnar, er tað ikki givið, at tað eru teir, sum fáa rætt- indini. Men sum tíðin gongur, og kvoturnar frítt kunnu seljast, verða tað hesir, sum best eru ferir fyri at bjóða mest fyri kvoturnar. Tann fría selan av rættindunum ferir so- statt við sær, at tað verða teir dugnaligastu, teir sum fáa tey bestu bú- skaparligu úrslitini, sum koma at hava rættindini at fiska. Atfinningar og fortreytir Ein av atfinningunum móti skipakvotum, sum kunnu seljast, er, at tann fría selan kann fera til eina miðsavning av vinn- uni, soleiðis at tað verða nekur fá stór reiðaravirki, sum koma at hava megin- partin av kvotunum. Tað er tó ikki givið, at ein mið- savning er til ógagns bú- skaparliga, hóast ein slík gongd av eðrum samfe- lagsligum orsøkum megu- liga kann tykjast minni góð. Ein háttur at mót- virka eini miðsavning hevði verið at sett eitt há- mark fyri, hvussu stóra kvotu tilsamans ein ein- stakur fiskimadur/reidara- virki/skip kundi havt, ella hvussu stórur partur av kvotunum kundi verið í hverjari sýslu. Her kann vera vert at skoyta upp í, at hóast ong- fláiri + dum, um er i nøKur stór re Fin skipan kvotum er treytað av ein någreiniligari skråseting av veiðuni hjá hverjum skipi, og at tað stødugt kann verða havt eftirlit við, hvat hvert einstakt skip hevur fiskað. Hetta kann elva til, at skeivt verður givið upp. Men tað er ivasamt, um hetta hevði verið ein trupulleiki í Feroyum, tí vit hava eina væl útbygda skráseting- arskipan og lutfallsliga fáar fiskakeyparar. Tað skuldi tó kunnað latið seg gjert at forðað hesum, um ein partur av tí samlaðu kvotuni varð latin/seld fiskimonnum, eftir hvussu nógv teir hava fiskað árið fyri. Ein sjálvsegd fortreyt fyri at kunna fiska stovn- arnar samfelagsbúskapar- liga skilagott er, at allar ílegurnar í skip og rakst- urin av flotanum er grund- aður á eitt veruligt bú- skaparligt grundarlag. Hetta vil m.a. siga, at studningar ikki skulu vera avgerandi fyri, um ein ílega verður mett skilagóð ella ikki, og á tann hátt at raksturin av skipunum ikki er ávirkað- ur av studningsveiting- um. Hetta forðar tó ikki fyri, at tað almenna, tá á stend- ur hjá vinnuni at fáa end- arnar at røkka saman, fíggjarliga komið í av ser- ligum ikki varandi um- steðum, kann koma uppí við eini hjálpandi hond. Tó má ansast eftir, at ikki verður tikið til slík tiltøk, sum seinni kunnu verða torfert at leggja av aftur um enn ikki ógjerligt, og sum tí meira ella minni koma at ávirka avgerðar- grundarlagið hjá vinnuni á skeivan bógv. Her er tó vert at leggja afturat, at fyri tann partin av flota- num, sum fiskar ikki enn so væl kendar fiskastovn- ar, og har menning er neyðug, eru sjálvsagt onn- ur viðurskifti galdandi Samandráttur og niðu.-stoða Í hesi greinini hevur dent- ur verið lagdur á at lýsa ymisk regnleringstiltok og tær fort: -ytir hesi skap fyri eini skilagóðari nýtslu av fiskastovnum. Viðgerð- in hevur víst, at tað er ym- iskt, hver dugur er í til- tøkunum. Í hesum parti- num verða ein saman- dráttur og ein niðursteða gjørd av, hvussu tiltekini eru mett at kunna skapa fortreytir fyri, at tað sam- felagsbúskaparliga fæst sum frægast burtur úr TC i + øn K er 4 4 Bad ak L år 3 he OK ð Sað in r SKi gg SK )a r i ø é kt fa irtur år stovnunum Saman tikið kanr verða sagt, at tey á froð ligu tíltok einsamøll ikki bøta um ta buskapar ligu støduna hjå fiskivinn uni. Sjålvt um tey møgu liga kunnu forða fyri,at fiskastovnar verða ovfisk aðir, forða tey ikki fyri, at negdin av framleiðslufak torum (kapitali og arbeiðs- megi) framhaldandi verð- ur ov stór. Tað, sum eyð- kennir hesi tiltekini er, at meira orka enn áður skal brúkast fyri at fiska somu nøgdirnar, t.v.s. at kostn- aðurin pr. negd verður sterri. Tað, okkum tervar, eru tiltøk, sum hava øvugta ávirkan. Tó er ikki at ivast í, at onkur av teimum lívfreðiligu til- tøkunum koma upp á tal sum eitt gott og neyðugt ískoyti, t.d. meskavíddir, friðing av smáfiskaleiðum o.l. Hin bólkurin av tiltøk- um, sum hevur verið vid gjerdur, verður nevndur búskaparlig tiltok. Hesi verða sett í verk til tess at náa einum búskaparligum máli. Hetta eru tey tiltek- ini, sum buskaparfrøding- ar gjøgnum árini hava um- talað og mælt til. Tó er ikki givið, at ell hóska so væl. Tiltekini í hesum bólkinum eru fiskilovvi, avgjald á veiðuna og skipakvotur Skipanir við fiskiloyv- um hava verið nógv nýtt- ar, men saman um tikið verður ikki mett, at hetta er tann rætta loysnin. Skipanin krevur munandi eftirlit og at nógvar av- gerðir um flotasamanset- ingina, og hver teknologi er best hóskandi, verða vere t er vera 5 & ið ið gis ræður í nn me | nr leggjandi trupuliet friar MH FONEG løgur) verður sostatt ikk ystur á henda hátt. At gongdin verður bert taðin avmarkað til teir, sum fáa veiðuloyvini, men við at snúgva sær uttan um avmarkingarnar koma hesir at kappast um at fiska mest meguligt. Víst verður tó á, at ein skipan við fiskiloyvum uttan iva er frægari enn bert lív frødilig tiltøk. Avgjaldsskipanir kunnu teoretiskt tykjast hóskiligar at stýra fiski- vinnuni móti skilabetri búskaparligari nýtslu av fiskastovnunum, men tá til stykkis kemur, letur ein slík skipan seg valla gera einsamøll. Skipanin er grundað á, at allur ágóðin verður latin í av- gjaldi, og hetta kemur utt- an iva at elva til mótsteðu frá vinnuni Flestu búskaparfreðing- ar meta í dag, at skipa- kvotur, sum kunnu selj- ast, best skapa fortreytir fyri eini búskaparligari skilagóðari nýtslu av fiskastovnunum. Ein av fyrimununum við hesum háttinum er, at fortreytir- nar verða skaptar uttan at tvinga vinnuna til ávísa flotasamanseting og teknologi; hetta verður latið til vinnuna sjálva at gera av. Fiskimenn og reiðarar vita, hvussu nógv at fiska. og kunnu ti leggja iløg- urnar og raksturin soleiðis til rættis, at teir fáa sum mest búskaparliga burtur úr. Tað hepna við skipan- ini er, at hetta samstundis isini gevur best sam- felagsbúskaparligt úrslit. Tann grundleggjandi trupulleikin við eini ikki styrdari fiskivinnu, nevni- teimum er lovvt rður kappast u keypa) sum kvotunum. Hetta førir vil sær, at tað verða teir, sum fáa mest burtur úr, teir dugnaligastu, ið koma at hava kvoturnar. Hetta skuldi borga fyri, at tað fæst sum frægast sam- felagsbúskaparliga burtur úr fiskastovnunum Tað, sum hevur eyðkent tær flestu regulerings- skipanir higartil, er at tær ofta hava verið fløktar og samantvinnaðar og hava meir ella minni miðað ímóti at sett vinnuni ella partar av henni forðingar í vegin. Givið er, at hetta ikki er tann skilabesti hátturin. Betur er at lata vinnuna sleppa undani hesi darvandi og stirvnu regulering og heldur hava eina, sum er lættari at umsita og grundað á, at fiskimenn hava rættindi at fiska ávísar negdir, og at keyp og sela av rætt- indunum er loyvd. Hetta elvir til eina flotasaman- seting og rakstur av skipunum, sum sam- stundis er best bæði fyri fiskimenn og samfelags búskapin. Tí mæla bú- skaparfrødingar til slíkar skipanir, heldur enn slík ar, sum leggja forðingar í vegin vinnun! Er ENCH Endamálið við hesi grein hevur verið at gjøgnumganga ymiskar hættir at stýra okkara nytslu av fiskastovnunu. Miðað hevur verið ímóti at vísa á, hvussu tey ymisku tiltøkini åvirka tað samfelagsbúskapar- liga úrslitið, sum fiska- stovnarnir kunnu geva. Så 3 2 1 x eð Á; es K SE K SKI €K 5 K frá iSK fiska 1 té TL: S angar Arar skipa kunn Tvørt slim DT g skjá | 2 ét íKá átt, at tað fæst frægasta privatbuskarliga og fræg asta samfelagsbúskapar liga úrslitið burtur úr fiskastovnunum og fram- leiðsluamboðunum (kapi- tali og arbeiðsmegi). Sloppið verður undan ein- um skriviborðsveldi, sum ella minni ger av áleggur vinnuni), hver ið sleppur at fiska. hvussu fiskast skal, og nær og hvat ið er loyvt at fiska. Sammett við verandi stýrishættir, sum flestir - studningsloggåvan undantikin — byggja å livfrødilig tiltøk, inniber ein skipan vid skipakvot- um, ið kunnu seljast, stór- ar broytingar og kann tykjast nakað veruleika- fjar Búskaparfreðingar eru tó flestir á einum máli um, at hetta er tann skila- besta loysnin. Tó kunnu tað vera viðurskifti í sam- felagnum. sum gera tað torfert at seta hana í verk eftir stuttari tíð, og at tað tí verður tikið til onnur til- tek, sum hildin verða at hóska betur. Men havast má í huga, at tað, okkum meir + . (t.V.8 tørvar, eru tiltøk, sum tryggja skilagóða bú- skaparliga nýtslu av fiskastovnunum, um- framt at tryggja flotanum eitt gott og trygt bú- skaparligt steði. Ikki fyrr enn hetta er veruleiki, kann tað sigast, at vit duga at húsast við tí til- feingi, vit hava á sjógvi og landi. Men skal hetta gerast veruleiki, er sjálvsagt neyðugt við góðum sam- starvi millum vinnuna, umsitingina og teir polit- isku myndugleikarnar. Neyðugt er, at allir partar eru hugaðir fyri nýskipan- um, hava hugflog at finna fram til væl virkandi loysnir, og ikki minst hava vilja og dirvi at seta tær í verk.