fríggjadagur 10. januar 2003síða 6

10 Nr. 6 - 10. januar 2003 Nr. 6 - 10. januar 2003 11 Tá sokallaða fíggjarlógin varð samtykt áðrenn jól, segði Torbjørn Jacobsen fíggjarnevndarlimur, at alternativið til semjuna um fíggjarlógina var "svart samband". Fyrst er at siga, at vit síggja, hvussu nógv semjan er verd. Longu nú fyrst í januar mánaði byrja samgongulimir at tosa um eykajáttanarlógir. Hetta tos fer ivaleyst at vinda upaftur meira uppá seg, tá asosiala ávirkanin av fíggjarlógini fyri 2003 fer at síggjast. Umsitingina gjørdu teir einki við, hóast serliga tjóð- veldismenn rópa upp um, at almenni sektorurin í Før- oyum er alt ov stórur, tí at vit fáa blokkstuðul. Hetta er skeivt. Almenni sektorurin – og her hugsa vit um mið- fyrisitingina – er alt ov stórur, tí at samgongan undir borgarligari leiðslu hevur latið umsitingina bólgnað upp, soleiðis at hon er tíggjutals milliónir dýrkað síðani 1998. Hetta hevur einki við blokkstuðulin at gera, men bert við manglandi føroyskari stýring. Um vit nú venda aftur til orðini hjá Torbjørn Jacobsen um, hvat alternativið til sitandi samgongu er, so er at siga, at sitandi samgonga er ein heimastýrissamgonga, ið kanska enntá hoyrir til tær minni yvirtøkuhugaðu søguliga sæð. Hendan samgongan fer ikki at yvirtaka løgregluna, tí tað stendur greitt í samgonguskjalinum, at hetta bert skal fyrireikast í hesum valskeiðnum. Fólkakirkjan, ið skal yvirtakast í hesum valskeiðnum, kemur ongan veg. Handalagið tykist vera sera vánaligt, og kann hetta geva ein illgruna um, at har, sum yngra ættarliðið í Tjóðveldisflokkinum sleppur framat, endar alt í rok og klandri, uttan at stórvegis ítøkiligt kemur burturúr. Man hevur kappað á stokkinum við allar teir gomlu, sum sótu við nógvum royndum m.a. um konsensus og at loysa stórmál í breiðum semjum. Fólkakirkjan kundi verið yvirtikin av andstøðuni við nógv betur handalagi, enn samgongan megnar. Tað er klárt, at ein yvirtikin kirkja má vera í sama líki sum nú, har statsins partur fer á fíggjarlógina. Um man bíðar eftir, at politikarar, fríkirkjufólk og prestar semjast, so verður kirkjan ikki yvirtikin í okkara tíð, tí hesir bólkar semjast ongantíð. Tá tað er sagt, so skulu sjálvandi bispur og prestar takast uppá ráð viðvíkjandi tí reint praktiska viðvíkjandi einari yvirtøku. Flestu yvirtøkur og framstig annars á sjálvstýrisleið í Føroyum eru hend undir javnaðarleiðslu. Hetta er eitt søguligt faktum, ið sjálvt Torbjørn Jacobsen má fyri- halda seg til. Alternativið til núverandi heimstýris- samgongu við fáum yvirtøkum við vánaligum handa- lagi og einari fíggjarlóg við borgarligari slagsíðu, er ein samgonga við fleiri yvirtøkum við betri handalagi og einari solidariskari fíggjarlóg. Vit eru jú øll, inklusiv Tjóðveldisflokkurin, samd um at vera innanfyri Ríkis- felagsskapin tey næstu árini – ella hvussu? DAGSINS MEINING Sosialurin Er alternativið svart samband? VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Jón Brian Hvidtfeldt jonbrian@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 4449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Petur Dahl Nolsøe Vágur Nei, onki er tað, tað deiliga menniskja Marianne Tell- ing, prestur í Vági, ið ikki tolir tann føroyska diesel- roykin, at hon heldur vil fara til royk-osan í Kjøpen- havn… tí tað liggur jú nakað heilt annað aftanfyri, og tað er tað, at hon er gift við einum fanatikara og Bach-virtuosi, Claus Tell- ing – ið ikki tolir royk – sum er eitt geni – innan tónleik – og tíverri – bara tað. Originalur, má sigast. – Tíverri altso, vit hava jú brúk fyri sovornum talent- um, serliga í Suðuroy, og Stóra Pakkhús, sum hevur eitt flunkandi nýtt flygel (klaver) av flottasta slag, var, ella er hann spesialistur at tangentera uppá, og hev- ur fingið bæði Brand og Trónd Enni, og fleiri aðrar topp musikkarar (m.a. Edv. N. Debes) og sangarar lokkandi til hetta flotta flyglið, ja tað er bara spell, at man missir slík talentir. – Men, men – tá eg hoyrdi at Claus Telling hevði bjóðað Sumbiar kirkju tað gamla orglið frá 1872, ið stóð í olmussu-kirkjuni á Kirkju- kletti í Vági, (tann kirkjan stendur nú í Hovi, har hovbingar taka sær væl av henni), tí orglið í Sumbiar kirkju var falskt – tann eina dagin hann varð biðin um at spæla har suðuri, tá hvakk eg við. Søgan um tað gamla orglið, sum kom heim til Vágs við einum kornskipi, er víða kend og nógv skrivað um í ymsum bók- um – er loksins blivið restaurerað fyri nógvar pengar – og tað biður Claus Telling bara sumbingar fara avstað við, »for det står der til ingen nytte«. Nei, gott er Claus, hav tað gott í royk-osanum í Kjøpenhavn og Marianna, takk fyri tíðina tú var her, og blíðan byr framyvir, – tú kom tó at læra føroyskt hetta eina árið, vælgagnist. Er du blevet røg-forgiftet Marianne Telling? Johan Dahl Løgtingsmaður Tað er sera ringt at fáa eygað á økisø og útjaðara- menningar politikkinum hjá samgonguni, hann er nærri at kalla ein miðvísur avoyðingarpolitikkur. Hyggja vit at økismenn- ingini, so kann ein spyrja seg, hvar hon bleiv av?? Tað blivu í seinasta val- skeiði gjørd bæði økis- menningarálit og útoyggja- álit, sum nærmast skuldu verða við til at "revu- lotinerað" hesi økið, so meira liviligt skuldi blíva, eins og virksemið á hesum økjum skuldi hava somu karmar sum meginøki(ni). Fíggjarlógin og tær skerj- ingar á fiskivinnumenning landi og flutningsstuðlin- um, gransking o. a eru dømir har ein fer 1 fet fram og 2 aftur og kann ein spyrja, hví tit ikki kannað konsekvensin fyri vinnuna og økini áðrenn tit skerja. Vit hoyrdu í dag í út- varpinum hvussu t.d. ein avtøka av stuðlinum fyri eykatollin av framleiðslu úr russarafiski hjá Fiskavirk- ing, sum faktisk er ein inn- tøkuskapandi fyri landið tá gjørt verður upp, beinleiðis kemur at oyðileggja eina framleiðslu har ein niche- marknaður er skaptur og sum hevur virkað væl, og givið pening av sær bæði til land og virkið. Skil tað hvør í kann, hvussu hesi sum skert hava roknað hatta úr? Taka vit samferðsluøkið og ferðaseðlaprísirnar og farmakostnaðin sum nú er ætlan at hækkað við 15%, so er hetta eit stig sum allir útjaðaraløgtingslimir áttu at sett seg harliga upp imóti, tí tað kann ikki verða rætt suðringar nú skulu ca. 80 kr. fyri persón og ca. 140 kr. fyri persónbil ein- vegis um suðriarfjør. Skal farmaflutningur eis- ini økjast við 15% har strandferðslan longu framman undan er eftirbát- ur so tað forslær við prísum og als ikki er kappingarfør, í mun til lastvogns- og trailaraflutning hjá privat- um, so verður tað vinnan, sum verður taparin aftur her og má málið so enda- liga verða at allur flutn- ingur av t.d. fiski til út- landið slettis ikki longur fer um Havnina men beinleiðis úr suðri til meginlandið. Tað er neyðugt, at tað politiskt verður sett hol á eina "nýggja leið" hvat viðvíkur gjøldum gjøgnum tunnlar og har firðir og sund skilja. Vit mugu hava somu kor og kostnaðir, óansæð um tú kemur við ferju og bili úr Klaksvík ella úr Suðri til Havnar ella um tú kemur úr Svíni , Mykinesi ella Hesti til Havnar. Tað er neyðugt at hesin trupulleiki verður tikin upp skjótast tilber. Um vit t.d. taka ein fuglfirðing, sum koyrir við bussi til Havnar til arbeiðis aftur og fram so fær hesin faktisk beinleiðis stuðul frá tí almenna fyri at koma til og frá arbeiði, hetta tí at mánaðarkortið kostar ca. 600 kr. - meðan flutnings- endurgjaldið fyri teinin pr. mánað verður uml. 800 krónur . Hesin kann við ørðum orðum fáa ein ókeypis ferðaseðil til Danmarkar pr. ár - tí hann nýtir bussin. So ójavnt er býtt. Hvat bleiv av útjaðara- og økismenningar- visiónum samgongunnar? Vegna býráðið á Tvøroyri Finnleif Guttesen, borgarstjóri Nú verandi býráðssetan er hálvrunnin, fari eg í høv- uðsheitum at vísa á, hvussu stendur til, hvussu gongst og hvørji fíggjarligi útlitini eru. Harafturat vil eg royna at geva borgarunum í Tvør- oyrar Kommunu eina mynd av hvar kommunuskatta- krónurnar fara, og hvat vit hava í hyggju í hesum ári. Skattur Grundleggjandi kunnu vit fegnast yvir, at skattainn- tøkan bæði seinastu árini er økt, og útlit eru fyri, at hon fer at økjast nakað aftur í ár. Fíggjarætlanin fyri 2001 var uppá 40.027.000 kr., fyri 2002 er hon 42.645.000 kr. og fyri 2003 er fíggjarætlanin kr. 43.902.000. Lán: Við tryggari skattainntøk- um ber eisini til at minka um skuldina, og tað hevur eisini eydnast. Við árslok 2000 var skuldin 113 mill., við árs- lok 2001 var hon 103 mill. og við árslok 2002 er skuldin 93 mill. krónur. Avdráttir eru umleið 9,7 mill., og rentuútreiðslur smáar 5 mill. Tá lániavtalan, sum kommunan er bundin av, er úti við árslok 2005, er skuldin komin niður á umleið 64 mill krónur. Við øðrum orðum fer at bera til at lækka skuldina úr trim- um skattaálíkningum og niður móti einari eftir fimm árum. ÍLØGUR Málið er, at allir borgarar eins og vinnuvirkir í kommununi skulu hava sóttreinsa vatn, og tí er neyðugt við einari støðug- ari útbygging av vatn- goymslum. Nýggjur brunn- ur er tikin í brúk, og nýggj leiðing er løgd út til Drel- nes. Í 2003 er ætlanin at leggja rør frá vatnverkinum til samlibrunnar í Manna- gjógvsá og Hvannagjógvsá. Íløgur eru eisini gjørdar í Tvøroyrar Havn. Útfylt er við Delta og eystanfyri flakavirkið, og somuleiðis er ein skitsuætlan gjørd av einum nýggjum keikanti uttanfyri flakavirkið. Í 2003 er ætlanin fram- haldandi at útfylla á havna- økinum. Grót fæst við at spreingja í grótbrotinum omanfyri kirkjugarðin, og hervið verða parkerings- møguleikarnir eisini betri. Økið eystanfyri kirkju- garðin er keypt til framhald av verandi kirkjugarði, sum skal víðkast í ár. RAKSTUR Skúlaøkið: Seinastu árini hava skúl- arnir støðugt verið við- líkahildnir. Takið á gamla skúla er skift, og somu- leiðis er arbeiðið at skifta takið á ítróttarhøllini og skúlanum í Trongisvági um at verða liðugt. Ymiskt við- líkahald er eisini gjørt inni í skúlunum, men enn restar nógv í fyri at fáa gamla skúlan upp á eitt hóskandi støði, men hetta arbeiði heldur fram. Tvøroyrar havn Landingarøkið við flaka- virkið er asfalterað, og somuleiðis er alt økið frá gestastovuni til uttara báta- hyl nú eisini asfalterað. Ljóssteyrar og autoverja, sum vóru á keiøkinum, eru tikin niður, og ein ljósmast- ur sett upp ístaðin. Hetta lættir nógv um koyringina við bingjum og trailarum Bátahyljar og ídnaðarøki Í bátahyljunum í Trongis- vági eru nýggj el-skáp upp- sett. Norðari innsiglingar- armur skal umvælast, og ætlanin er, at økið eystan fyri hylin skal ruddast og planerast meira. Í uttara bátahyli skal felagsdrátturin umvælast. Básar eru avmerktir á økin- um, og skulu hesir kunna leigast av áhugaðum. Brúgvin á Hvítanesi, sum er ein av teimun seinastu træbrúgvunum í landinum, verður umvæld. Eitt stórt øki í gamla grótbrotinum er rudda, men enn er eingin avgerð tikin um hvat økið skal brúkast til. Vegir, kloakkir og renovatión Nýggi vegur og vegastrekk- ið í Mýrudali er asfalterað. Gongubreytin á ovara síðu á nýggja vegi verður liðugtgjørd, og somuleiðis verður gjørt klárt til gøtu- ljós, telefon og vatn. Nógv asfaltarbeiði dreg- ur út, tí kommunan vil hava kloakk- og vatnviðurskift- ini í lagi áðrenn asfalterað verður av nýggjum. Hetta er fíggjarliga krevjandi ar- beiði, og verður tí ikki møguleiki at umvæla tær stóru vegalongdirnar og kloakkir í senn. Nøgdirnar av ruski bert vaksa. Hetta kostar nú kommununi meira enn 3 mill. kr. um árið. Ein bingja til papp er sett á bingju- plássið fyri at fáa meira skiljing, og ein kvørn er keypt til trø og runnar. Almanna- og heilsumál: Á barnaansingarøkinum eru eingin bíðilisti. Frí- tíðarskúlin hevur pláss til 20 børn. Tannlækni er til barna- tannarøkt burturav, og somuleiðis eru gomlu tannlæknahúsini sett í stand, har nýggjur tann- lækni hevur leigað seg innar. Peningur er settur av til eldrasambýli. Ymiskt: Bygningurin hjá kommu- nalu umsitingini er keyptur frá Føroya Banka. Svimjihylurin hevur fingið nýggja ventilatión. Viðalundin verðurhamp- að. Sjálvandi er eitt og annað, sum ikki kemur við í hesa stuttu frágreiðing, men er tað okkara vón, at borgarin við hesum hevur fingið eitt innlit í tað, sum býráðið arbeiðir við. VIÐMERKINGAR Hálvrunnin býráðsseta – hvat er útint? 15. november í ár skipaði Føroya Sjómansskúli fyri einum temadegi um trygd á sjónum. Undirtøkan var góð, og uml. 100 fólk vóru møtt TÍÐINDASKRIV Fyrilestrar: Daniel J. Poulsen, stjóri á Føroya Sjómansskúla, legði fyri og bjóðaði vælkomin. Hann greiddi frá undir- vísingini á skúlanum, sum í nógv størstan mun snýr seg um trygd á sjónum. Eisini kom hann inn á, at herd trygdar- og tilbúgvingar- krøv í fyrstu atløgu tykjast at kosta, men í longdini vinna vit tað inn aftur í færri vanlagnum. Anfinn Kallsberg, løg- maður segði, at trygd á sjónum hevði eina høga politiska raðfesting. Málið er, at føroysk skip skulu vera tey tryggastu í heim- inum. Men her krevst sam- stundis eisini ein hugburðs- broyting í fiski- og sjóvinn- uni. Politiskt verður í løtuni arbeitt við at fáa atstøðu- limaskap (assosieraðan limaskap) í altjóða sjó- vinnufelagskapinum undir ST, sum eitur IMO. Skipaeftirlitið er yvir- tikið, og verður nú arbeitt við at tillaga trygdarkrøvini til føroysk viðurskifti og at røkka endamálinum. Óli Hans H. Olsen, stjóri á skipaeftirlitinum, kom í sínum innleggi serliga inn á arbeiðsumhvørvi umborð á skipunum. Hann nam við øki sum inniklima, arbeiðs- klæðir, kost, larm og ikki minst dekshæddir. Hann mintist frá tí, hann sjálvur fór til skips fyrstu ferð, hvussu útslitnir miðal- aldrandi menn kundu vera av vánaligum arbeiðsum- hvørvi umborð. Eisini hann kom inn á hugburðsbroyt- ingar í hesum sambandi. Lassi Borðoy og Ingrid Holm, lærarar og skeiðs- haldarar á Føroya Sjómans- skúla, tosaðu ávikavist um arbeiðsumhvørvi og medi- sinkistuna í útbúgvingar- høpi. Víst varð á, at eitt nú í Danmark eru krøv um eftir- útbúgving fyri sjómenn, tá tað snýr seg um arbeiðs- umhvørvi og heilsu. Serliga eru tað yvirmenninir, sum fáa eftirútbúgving innan nevndu øki. Don Petersen, samskipari á Fjarskiftiseftirlitinum, kom í sínum fyrilestri inn á samskifti, sum er ein týð- andi partur av tilbúgvingar- og trygdarskipanini til havs. Serliga varð nomið við ta sonevndu GMDSS- skipanina, INMARSAT- og C O S PA S / S A R S AT- samskiftisfylgissveinarnar, sum eru ein avgerandi part- ur av alheims tilbúgvingar- og trygdarskipanini til havs. Komið var inn á ta nýggju AIS skipanina - ein skipan, sum ger tað møgu- ligt at fylgja við, hvar skip- ið er. Hann kom í hesum sambandi eisini inn á nakað nýtt, sum kemur at henda innan altjóða skipaferðslu, serliga áftaná yvirgangsat- sóknina á World Trade Center. Hetta snúði seg um eina altjóða lóg um, hvussu skipast skal fyri í samband við yvirgangsatsóknir inn- an skipaferðsluna. Øll skip skulu framyvir hava ein sokallaðan "security offi- cer" og ein yvirgangsneyð- knøtt umborð, umframt at allar góðkendar havnir á altjóða stigi skulu hava eina góðkenda "security" skip- an. Eisini varð nomið við ar- beiðsøkið hjá Fjarskiftiseft- irlitinum, og víst varð til heimasíðu Fjarskiftiseftir- litsins viðvíkjandi VHF-út- breiðsluni í Føroyum hjá skipaferðslini. At enda greiddu Sjúrður Guðjónsson, skeiðsleiðari og Christian Poulsen, skeiðshaldari, frá ávikavist skeiðsdeild skúlans og um hvørji tól, skúlin ræður yvir til undirvísingarbrúk. Nakrir fyrilestrar eru lagdir út á heimasíðu skúl- ans: www.farnav.fo Kjak: At enda var kjak á skránni. Kjakið var lívligt, og vísti tað seg, at evni - trygd á sjónum - er eitt evni, sum upptekur bæði okkara sjó- fólk og fólk flest. Evnini vóru, sum vænt- að, nógv á skránni. Her skulu nøkur evnir, sum vit uttan iva fara at hoyra meira um í framtíðini, tak- ast fram: 1. Arbeiðsumhvørvi: Larmur Inniklima Arbeiðsklæðir Kostur Dekshæddir 2. Samskifti: VHF-sendinetið má gerast betri. GMDSS støðir mugu hava venjingarsimulator. GMDSS støðir og NAVTEX mugu innstillast rætt. 3. Smábátar: Hvussu er eftirlitið við trygdini umborð á smábátum? 4. Eftirlit: Fylgisveinaskipanir koma umborð á øll skip. 5. Mynstringslistin: Tekin eru um, at neyðugt er at broyta hann, tí hann er ótíðarhóskandi. Skal yvirlit yvir kravd sertifikat standa á listanum. A4 stødd. Mynstringareftirlit. Neyðugt er við nýggjum uppskotum. 6. Verksetan av hugburðsbroytingum: Ábyrgdin hjá skiparanum er stór. Teir hava skyldu at kanna, at øll viðurskifti í samband við tilbúgving og trygd eru í lagi. Royna at fáa sjómanna- konur við í arbeiðið tá tað snýr seg um arbeiðsum- hvørvið umborð á skipum. Samstundis sum arbeitt verður við at betra um trygdina á sjónum, má alla tíðina hugsast um kostn- aðin á teimum tiltøkum, ið verða sett í gildi. Men aðalmálið er, at føroysk skip skulu vera tey tryggastu í heiminum. Føroya Sjómansskúli og skipaeftirlitið takka fyri góða uppmøting. Tiltakið gav okkum mót at halda á við líknandi tiltøkum í framtíðini. Fyribils er ætl- anin at skipa fyri líknandi fundi næsta heyst. Trygd á sjónum C M Y K 11 10