fríggjadagur 10. januar 2003síða 9

16 Nr. 6 - 10. januar 2003 Nr. 6 - 10. januar 2003 17 Noreg og Ísland skulu gjalda fyri marknað- aratgongd til tann víðkaða ES-marknaðin ES hevur lagt fram harðar treytir fyri at gera ein nýggjan sáttmála við tey trý EFTA-londini, Noreg, Ísland og Liktinstein. Samráðingarnar byrjaðu í gjár. ES-EFTA Árni Joensen: Tað vóru umboð fyri tveir ójavnar partar, sum hittust í Bruxelles fyrrapartin í gjár. Øðrumegin borðið sótu umboð fyri tey trý EFTA- londini, Noreg, Ísland og Liktinstein, og teirra 4,8 milliónir fólk. Hinumegin sótu umboðini fyri tey 15 ES-londini og teirra næstan 500 milliónir fólk. Partarnir eru ikki bara ójavnir, men standa eisini ógvuliga langt frá hvør øðrum. ES hevur undir teimum fyrireikandi samráðingun- um kravt, at tey trý EFTA- londini skulu gjalda millum 2,8 og 3,6 milliardir krónur um árið aftur fyri at víðka verandi EBS-sáttmála. Hjá Noregi verður hetta serliga dýrt, tí heldur ES fast um kravið, skulu norðmenn rinda 95 prosent av peng- unum ella millum 2,7 og 3,4 milliardir krónur um árið. Atgongd til kvoturnar Men higartil hevur norska stjórnin verið ógvuliga støðuføst í samráðingunum og hevur blankt sýtt fyri at ganga kravinum úr Brux- elles á møti. Stjórnin í Oslo sigur, at hon kann ganga við til at gjalda ES 300 milliónir krónur árliga, sum svarar til tað, sum Noreg í dag rindar ES og teimum tíggju londunum, sum hava fingið tilboð um limaskap í samveldinum. Afturímóti hevur norska samráðingarnevndin kravt, at Noreg skal fáa so laga- liga atgongd fyri sínum fiskavørum á tí víðkaða ES-marknaðinum, sum til ber. Norðmenn vísa á ver- andi sáttmála við ES og á, at landið frammanundan hevur havt fríhandilssátt- mála við við tey tíggju umsøkjaralondini. Hetta norska kravið hev- ur ES sagt seg vera sinnað at góðtaka, men tó við teirri treyt, at áhugað í ES skulu fáa rætt til at keypa seg inn í norska fiskiflotan og á tann hátt fáa atgongd til norskar kvotur. Hetta krav- ið er ikki einans vent ímóti ES, men eisini Íslandi, og bæði Oslo og Reykjavík hava gjørt greitt, at hesa treytina kunnu londini ikki góðtaka. Sostatt er semja millum norðmenn og íslendingar á hesum økinum, men tær fyrireikandi samráðingar- nar hava víst, at tey trý EFTA-londini eru minni enn so samd í øllum spurn- ingum, nú tær veruligu samráðingarnar eru byrjaðar. Atgongd kostar Sviin Percy Westerlund stendur á odda fyri samráð- ingarnevndini hjá ES, held- ur tað ikki vera órímiligt av ES at krevja atgongd til norsku og íslendsku fiski- vinnuna. – Vilja EFTA-londini hava lagaligari atgongd fyri sínum fiskavørum á tí víðk- aða ES-marknaðinum, mugu vit afturfyri fáa rætt til frælsi innan kapital og íløgur í fiskiflotan hjá lond- unum, sigur hann. Percy Westerlund vísir á, at nú ES verður víðkað í næstum, er tað ikki annað enn rímiligt, at tey trý londini uttanfyri rinda so mikið meiri fyri marknaðaratgongdina, tí nú fer ES-marknaðurin at um- fata umleið 75 milliónir fleiri fólk. Norðmenn hava higartil sýtt fyri at gjalda meiri enn 300 milliónir krónur árliga, og svenski samráðingar- leiðarin sigur, at halda norðmenn fast um tað, verða samráðingarnar truplar. Hann leggur aftur- at, at tann kostnaðurin, sum ES hevur ásett, svarar til tað, sum EFTA-londini skuldu goldið, vóru tey limir í samveldinum. – Harafturat kemur, at ES hevur ikki ráð at lata sínar ríku vinir fáa fría atgongd til sín marknað, uttan at teir rinda tað, sum teir hava ráð at rinda, sigur Percy Westerberg, sum eisini vil vera við, at EFTA-londini hava longu fyrimunir í sam- skiftinum við ES, sum nógv onnur lond ikki hava. Greiða støðu Norski samráðingarleiðar- in, Bjørn T. Grydeland, er ikki samdur við svenska starvsbróðurinum hinu- megin borðið í Bruxelles. – Okkara áskoðan er, at tað eru tey tíggju umsøkj- aralondini, sum vilja gerast partur av EBS-samstarvin- um. Tað er einki, sum sigur, at vit skulu rinda meiri, fyri at tey kunnu fáa sítt ynski uppfylt, serstakliga tá hugs- að verður um, at okkara marknaðaratgongd verður verri, nú ES verður víðkað, tí vit hava longu fríhandils- avtalu við tey tíggju um- søkjaralondini, sigur Bjørn T. Grydeland. Noreg rindar sum er 165 milliónir krónur um árið í tann sosiala útjavningar- grunnin hjá ES, og norska stjórnin hevur sagt vera til reiðar at økja hetta gjaldið, treytað av, at ein nøktandi loysn verður funnin á spurninginum um markn- aðaratgongd hjá norsku fiskavørunum. Men svarið hinumegin borðið hevur verið líka greitt: – Eg haldi ikki, at EFTA- londini hava nakað at kæra seg um. Tey hava biðið um, at landbúnaðar- og fiski- vinnupolitikkurin verður hildin uttan fyri EBS-sam- starvið, og tað hava vit góð- tikið, og tey hava tí fleiri fyrimunir, sum ES-londini ikki hava, sigur Percy West- erlund. Fiskimenninir skulu hava minni inntøku Tað heldur í hvussu er norski stórreiðarin og ríkmaðurin Kjell Inge Røkke, sum vil hava hýrurnar umborð á sínum skipum lækkaðar. INNTØKUVIÐURSKIFTI Árni Joensen: Kjell Inge Røkke og felag hansara, Norway Seafoods, halda, at menninir, sum sigla við trolarum teirra, hava ov stóra inntøku, og tí roynir felagið nú at fáa fiskimenninar at góðtaka sersáttmálar uttan um tann vanliga sáttmálan. Orsøkin til royndirnar hjá reiðarínum er ein nýggj skipan við eindarkvotum. Sambært sáttmálanum skal manningin hava ávísan prosentpart av landaðu veiðini, og tá tann nýggja skipanin ber í sær, at kvotur hjá trolarum verða lagdar saman, fáa fiski- menninir munandi størri úrtøku. Hesum er Norway Sea- foods ímóti og roynir tí at noyða sínar manningar at góðtaka sersáttmálar, sum skulu geva minni úrtøku. Mánadagin var fundur millum leiðsluna í Norway Seafoods og umboð fyri manningarfeløgini, og har kom fram, at manningar- feløgini góðtaka ikki ætlanina hjá reiðarínum. Felagið hjá yvirmonnunum hevur gjørt greitt, at tað hevur ein sáttmála, sum tað ikki ætlar sær at víkja frá. C M Y K 17 16