mikudagur 15. januar 2003síða 8

hendurnar upp ella buksurnar ni›ur - n‡ggjur táttur ungdómur og vantandi dansistø› slatur úr Hollywood sólvá joensen - vangamyndin 15 14 Nr. 9 - 15. januar 2003 UTTAN ÚR HEIMI Ivast í norðurkoreansku hóttanini Barsebæk útsett Nyrup skrivar barnaminni Ikki privata oljuleiðing Norðurkoreanska hóttan- in um at svara USA við "einum havi av eldi" og "túsundfaldari hevnd" skal takast við einum ávísum fyrivarni. Tað heldur í hvussu er Korea-serfrøðingurin á norðurlendska stovninum í Keypmannahavn, sum granskar viðurskifti í Asia. Geir Helgersen sig- ur, at orðalagið, sum norðurkoreanar hava nýtt í seinastuni, er rættiliga vanligt bæði í Norður- og Suðurkorea, og at bæði londini ofta nýta tilburðir í søguni ella skaldskapi til slíkar vendingar. Tá hetta so verður týtt til okkurt vesturlendskt mál, fær tað ofta ein heilt annan týdn- ing, sigur Geir Helgersen. Hann heldur, at teir vestirlendsku fjølmiðlar- nir hava dugað sera illa at umrøtt kjarnorkukrepp- una millum Norðurkorea og USA. Sjálvur heldur hann, at nógvir fjølmiðlar vestanfyri hava umrøtt kreppuna sum eitt slag av skemti, sjálvt um hon í veruleikanum er fullkom- iliga skilaleys, sigur hann. Upprunaliga var ætlanin, at tann seinasti reaktorur- in á svenska kjarnorku- verkinum Barsebæk skuldi lata aftur í ár, men so verður ikki. Tað segði svenski for- sætisráðharrin, Gøran Per- sson, tá hann mánadagin hitti formannin í sosial- demokratiska flokkinum í Danmark, Mogens Lykke- toft, men hann vissaði samstundis danir um, at re- aktorurin verður stongdur. Seinastu tíðina hevur nógv orðaskifti verið í Svøríki um tað umstrídda kjarnorkuverkið, og nógvir sviar eru ímóti at steingja verkið, tí í vetur hava sviar verið noyddir at keypa nógva og haraft- urat sera dýra elorku úr Danmark. Gøran Persson sigur seg vóna, at verkið kann steingjast í næstu framtíð, sum hann tekur til. Spurdur, um tað verð- ur um fimm ella tíggju ár, sigur hann, at tað skuldi helst verið fyrr enn so. Poul Nyrup Rasmussen, fyrrverandi forsætisráð- harri, er farin undir at skriva endurminningar um síni barnaár í Esbjerg. – Eg ætli mær at siga frá ættini, uppvøkstrinum og ungdómsárunum um- framt fólkinum og livi- korunum í Esbjerg tá í tíð- ini, soleiðis sum eg minn- ist hetta, sigur Poul Nyrup Rasmussen. Men hetta verða ikki hansara einastu endur- minningar. Hann ætlar sær eisini at skriva um ár- ini í Keypmannahavn og tað politiska arbeiðið har. Men fyribils snýr tað seg um barna- og ungdómsár- ini, og tann bókin kemur eftir ætlanini út einaferð í heyst. Nær hitt kemur, er ikki avgjørt enn, sigur høvundurin. Fýra tey størstu privatu oljufeløgini í Russlandi hava havt eina ætlan um at leggja eina oljuleiðing heilt úr Sibiria til Mur- mansk, men nú hevur stjórnin í Moskva boðað frá, at tað sleppa feløgini ikki at gera. Stjórnin hev- ur samstundis sýtt teimum privatu feløgunum at gera eina oljuleiðing til Kina og eina til Svartahavið. Russisku myndugleik- arnir ætla, at í 2007 skal USA keypa 13 prosent av sínari oljunýtslu úr Russ- landi, og at hendan oljan skal leiðast ígjøgnum rør- leiðingar úr Vestursibiria til Murmansk. Haðani skal oljan so flytast við tangaskipum til USA. Russiskir fjølmiðlar siga, at russiski ríkiskassin megnar ikki at leggja ta longu rørleiðingina einsa- mallur, og harafturat er tað ein trupulleiki, at tey priv- atu oljufeløgini vilja ikki taka lut í einari almennari verkætlan, uttan at tey fáa góða trygd fyri, at tey slep- pa at gagnnýta sínar íløgur. Tað heldur í hvussu er formaðurin í norska samatinginum. Formaðurin í Samatingin- um í Noregi, Sven Roald Nystø, heldur, at Noreg eigur at fara upp í ES. – Útjaðarapolitikkurin hjá ES er sum smíðaður til tað samiska fólkið, og norskur limaskapur í sam- veldinum hevði givið sam- unum størri ræðisrætt yvir náttúrutilfeinginum í Norð- urnoregi, sigur Sven Roald Nystø. Hann sigur seg eisini vera sannførdan um, at norskur ES-limaskapur hevði ment samstarvið í teimum sam- isku økjunum. Somuleiðis er hann av teirri áskoðan, at teir norsku myndugleikarnir hava ikki gjørt nóg mikið til tess at tryggja samunum rættindi til vatn og jørð í Finnmørkini. Ein spurnarkanning í norska Samatinginum hev- ur víst, at tingið er tvíbýtt í spurninginum um norskan limaskap í ES. 17 tinglimir siga seg vera ímóti lima- skapi, meðan 16 ery fyri. Seks siga, at teir hava ikki tikið støðu til spurningin. Norskur ES-limaskapur hevði gagnað samunum Vinstriflokkurin í Danmark heldur, at reglurnar við blokk- stuðlinum eiga at verða broyttar, so pengarnir verða markaðir til tey ávísu endamálini. DANMARK- GRØNLAND Árni Joensen: Fær fíggjarpolitiski fram- søgumaðurin hjá danska Vinstraflokkinum undir- tøku fyri sínum sjónarmiði, skal grønlendska heima- stýrið ikki longur gera av, hvussu blokkstuðulin úr ríkiskassanum skal nýtast. Kristian Jensen sigur, at hann ætlar sær ikki at spara pengar í Danmark uttan at geva sær far um, hvussu grønlendingar nýta tær 2,9 milliardir krónurnar, sum teir fáa í blokkstuðuli. Fyri at forða fyri, at pengarnir verða misnýttir, mælir hann til, at pengarnir verða markaðir til ávís endamál í framtíðini. Augusta Salling, sum var grønlendskur landsstýris- maður í fíggjarmálum sein- asta valskeið, sigur, at hon hevur einki ímóti at tosa við danskar politikarar um málið, men hon leggur aft- urat, at vil danska stjórnin hava rætt til at raðfesta politisku uppgávurnar hjá grønlendska heimastýrin- um, fer tað at skaða viður- skiftini millum londini. Blokkstuðulin til Grønlands skal markast til endamálini Meiningakanningar vísa, at 70 prosent av amerikanska fólkinum halda tað vera rætt at nýta deyðarevsing. DEYÐAREVSING Árni Joensen: Tær tómu deyðagongirnar í fongslunum í statinum Illinois hava elvt til lívligt orðaskifti í USA um deyða- revsing, men tað er einki, sum bendir á, at fleiri guv- ernørar fara at gera sum júst fráfarni guvernørurin í Illinois, George Ryan. Tað er eisini ymiskt, hvat fólk halda um avgerð hansara at broyta 157 deyðadómar til lívlangt fongsul. Summi halda, at tað var skeivt, meðan onnur halda, at guv- ernørurin var sera djarvur. Bert ein guvernørur hev- ur sagt seg taka undir við avgerðini hjá George Ryan. Tann demokratiski guvern- ørurin í statinum Maryland, Paris Glendenning, sum eisini fór frá mánadagin, segði, at George Ryan hevði tikið eina rætta av- gerð. Nýggi guvernørurin í maryland, republikanarin Robert Ehrlich, hevur tvørturímóti boðað frá, at hann fer at seta lógina um deyðarevsing aftur í gildi í statinum. Eygleiðarar í Washington vænta ikki, at George W. Bush, forseti fer at broyta hugsan um deyðarevsing- ina. Talsmenn hjá Hvítu Húsunum siga, at forsetin tekur undir við at varðveita deyðarevsingina, tí eftir hansara tykki ræðir hon fólk frá at fremja álvarssom brotsverk. Tey seks árini Bush var guvernørur í Texas, nýtti hann ongantíð heimildina at broyta ein deyðadóm. Í fjør vórðu 71 deyða- dómar fullførdir í USA, harav næstan helmingurin í Texas. 3.700 fangar sita og bíða eftir at verða avrættað- ir, og so stórt hevur talið ongantíð verið fyrr. Eyg- leiðarar vænta, at fleiri av hesum kunnu vænta, at teirra revsing verður full- førd. Sambært einari mein- ingakanning taka 70 pros- ent av teimum spurdu am- erikanarunum undir við deyðarevsingini, og tí er tað lítið hugsandi, at politikar- arnir fara at taka hana av. Hinvegin vísir tann sama meiningakanningin, at 40 prosent av teimum spurdu siga seg vera sannførd um, at lógin um deyðarevsing verður nýtt á ein órættvísan hátt. Tað hevur víst seg, at drápsmenn eru í størri vanda fyri at fáa deyðadóm, eru offur teirra hvít. Amerikanarar halda fast um deyðarevsing Hesir báðir fangarnir vóru upprunaliga dømdir til deyða, men eftir avgerðina hjá George Ryan, guvernøri fingu teir lívlanga fongsulsrevsing. C M Y K 14