fríggjadagur 17. januar 2003síða 5

8 Nr. 11 - 17. januar 2003 Nr. 11 - 17. januar 2003 9 Valfelagið hjá Jørgeni Niclasen, Vága Fólkafloksfelag, hevur ikki viðgjørt politisku støðuna, eftir at Jørgen Niclasen Legði frá sær sum landsstýrismaður POLITIKKUR Edvard Joensen Vágar: Hóast fleiri av lokalfeløgunum hjá Fólka- flokkinum leggja billet inn til landsstýrissessin, hevur felagið, sum átti landsstýr- ismannin, sum legði frá sær, í løtuni ongar ætlanir um at krevja sessin aftur. – Vit hava ikki viðgjørt málið enn, og vit halda onga grund vera til at krevja landsstýrissessin bara fyri at krevja hann, sigur Jákup Guttesen, sum er formaður í Vága Fólka- floksfelag. Hann sigur, at hann hevur tosað við Jørgen Niclasen, eftir at hesin hevur lagt frá sær, men eingin politisk støða er tikin til nakað sum helst. – Tað tykist ikki so ógvuliga átrokandi beint nú at velja nýggjan landsstýr- ismann, og vit hava heldur ikki tosað við løgmann ella nakran annan í floksleiðsl- uni, sigur fólkafloksfor- maðurin í Vágum. – Eg haldi, at nú treingir Jørgen Niclasen til at fáa frið eina løtu fyrst, sigur hann. Men væntandi fer Vága Fólkafloksfelag einaferð í næstu viku at hava fund, har verandi politiska støðan rímiligt verður viðgjørd, sigur Jákup Guttesen, for- maður í Vága Fólkafloks- felag. Í grundini viast hann eitt sindur í, sigur hann, um hann nú er formaður í fel- agnum. – Støðan er tann, at Jóanis Nielsen varð valdur til formann, og eg til næst- formann. Tá Jóanis gjørdist tingmaður, tók eg við sum formaður. Men nú er Jóannis ikki tingmaður meira, so eg gangi bara út frá, at hann aftur er - ella í hvussu er verður - formað- ur í Vága Fólkafloksfelag, sigur Jákup Guttesen. Hóast tað ikki er loyvt at fiska nærri enn 50 metrar frá alibrúki, og 500 metrar, um sjúka er, er ikki óvanligt, at bátar seta línu runt alibrúkini FISKISKAPUR Edvard Joensen Menn hugsa seg ikki altíð líka væl um, tá teir fiska tætt upp at einum alibrúki, sigur formaðurin í Føroya Havbúnaðafelag, Hans Jacobsen. Fyrr í vikuni stóð at lesa á heimasíðuni hjá Vinnu- húsinum, at fiskiskapur við aliringarnar er til ampa fyri alivinnuna. Víst varð á, at reglur eru fyri, hvussu farast skal fram í slíkum føri, og sagt varð millum annað, at alar- in hevur skyldu til at halda hesar reglur og kunngerðir. Tað vil siga, at hann skal boða teimum bátum, sum fiska við alibrúkini, frá hesum og reka teir burtur. Hans Jacobsen, formaður í Føroya Havbúnaðarfelag, sigur, at hjá summum ali- brúkum kann tað vera ein trupulleiki, at bátar liggja tætt upp at brúkinum og fiska. Í vetur hevur tað verið væl av smáfiski og toski at fingið við alibrúk ymsa- staðni. Tá so onkur hevur fingið fisk, eru aðrir kom- nir afturat. Og tað er í grun- dini ikki heilt vandaleyst, vísir Hans Jacobsen á. Størsti trupulleikin í við hesum fiksiskapinum, er at onkrar alistøðir hava ILA, sigur hann. Verður fiskað við slíkar støðir, kann tað henda seg, at sjúka verður flutt við hesum bátum til eina aðra støð, har einki er. Serliga vísir hann á, hvussu skjótt tað kann vera á Gøtuvík, har ILA er øðru- megin víkina, men ikki hinumegin. Ein bátur kann væl fiska undir báðum støðum sama dag, og so er lætt at gera skaða. Eitt annað er, hvar menn kryvja hendan fiskin, og hvat verður av tí, sum kast- að verður burtur. Tosað hevur eisini verið millum fólk um, at heili- vágur er í fóðrinum, sum alisfiskurin fær, og at villi fiskurin etur hetta og tí ikki er søluvøra. Til tað sigur Hans Jacob- sen, at tað er ikki vanligt at geva heilivág, men kann sjálvandi koma fyri. Og hendir tað, er fiskurin sjál- vandi ikki egnaður til mannaføði. Eit annað er so avlúsing, sum av og á kemur fyri. Tá er støðan tann sama, og fiskurin verður ikki tikin til mannaføði. Men tað vita teir ivaleyst ikki, sum seta eina línu undir ringunum í myrkri. Hann mæklir tí monnum, sum rógva út til at avreiða, stutt og greitt til at halda seg burtur frá alibrúkum. Ein teirra, sum tekur í móti fiski, er Vinjard Joen- sen, sum hevur fiskamót- tøkuna í Sørvági. Hann segði herfyri við Sosialin, at hann visti um trupulleikan, og hevði gjørt monnum púra greitt, at komu teir við fiski, sum hugsast kundi at vera veiddur við aliringar, tók hann als ikki í móti honum. Eingin politisk viðgerð í Vágum Vága Fólkafloksfelag hevur ikki viðgjørt politisku støðuna eftir at Jørgen Niclasne, legði frá sær sum landsstýrismaður, sigur Jákup Guttesen, formðaur í Vága Fólkafloksfelag Ein trupulleiki við aliringarnar Í vetur hevur væl av smáfiski og toski verið at fingið við aliringarnar. Men tað er ikki lyvt at fiska tætt at ringunum, og kann eisni vera vandamikið, vísir formaðuriní Havbúnaðarfelagnum á - Fiskaframleiðarar stíla eftir tøkni til ymisku framleiðslur- nar, men eg eri sann- førdur um, at tekno- logi uttan fleksibilitet er av tí ónda. Stílað verður eftir at fram- leiða portiónir, sam- stundis sum keyparar spyrja eftir vanligum fløkum, ið var ein týðandi útflutnings- vøra fram til mið- skeiðis í nítiárunum. Tað er í lagi, at virkir leggja seg eftir ávísum framleiðslum, men hetta eigur ikki at gerast uttan fleksibili- tet og við ongum dynamikki, sigur ein kelda innan fiski- vinnuna FISKIVINNA Vilmund Jacobsen Seinastu tíðina hevur nógv verið gjørt burtur úr, at so nógvur feskur og óvirkaður fiskur fer av landinum. Hetta hevur verið eitt aftur- vendandi evnið í nógv ár, men nú fiskiskapurin hevur verið so góður í langa tíð, hevur málið um feska fisk- in av álvara tikið seg upp- aftur. Fiskakeyparar og -seljar- ar vísa á, at upsin hevur verið ein trupulleiki í fleiri ár, og nú er útboðið av smáari hýsu eisini nógv størri enn eftirspurningurin her heima. Men hví er útboðið so nógv størri enn tað, sum føroyski marknaðurin kann keypa, framleiða og selja? Lítil dynamikkur Keldur, sum Sosialurin hevur tosað við, siga, at trupulleikin antin er ov nógvur fiskur ella, at sølu- avsetningurin av veidda fiskinum er ov vánaligur. Útróðurin hevur eisini verið so serstakliga góður og bara í seinastu viku, tá ið tað viðraði so væl, seldi Fiskamarknaður Føroya fleiri hundrað tons av út- róðrarfiski á gólvinum. Hýsan, sum bátarnir fáa, er smá, og lítið fæst burtur úr henni. Tað hevur tískil verið trupult hjá Fiska- marknaðinum at sleppa av við hana fyri líkinda prís. - Søluavsetningurin er ov stirvin, og av hesi orsøk er eisini alt ov lítil dynamikk- ur í prísunum, sigur kelda, sum stendur fiskivinnuni nær. Lagt verður aftrat, at Fiskamarknaðurin "ræðist" fisk, tá ið nógv kemur uppá land, tí ov fáir keyparar eru. Í summum førum verður fiskurin nærmast "prang- aður" uppá keyparan, og tá er torført er at geva teim- um, sum veiða, líkinda prís. - Eg haldi, at vit í slíkum tíðum skuldu givið útlend- ingum høvi at keypt fisk á føroyska marknaðinum - um føroyskan bryggjukant og í kapping við føroyskar fiskakeyparar. Síðan kundi fiskurin antin verið ar- beiddur í Føroyum ella sendur av landinum. Eingin stýring Keldan vísir á, at høvdu útlendskir fiskakeyparar sloppið framat á føroyska fiskamarknaðinum, høvdu vit stýrt søluni betur, og hetta hevði eisini verið nógv betur fyri samfelagið. - Sum er, sigla skipini av landinum við fiskinum, og tá er eingin stýring á økin- um. Haraftrat kemur, at skipini keypa olju og provi- ant í útlandinum, og tað gevur mistar inntøkur til føroyska samfelagið. Lagt verður aftrat, at í fjør vórðu eini 12.000 tons av feskum, føroyskum fiski seld á marknaðunum í Bret- landi. - Um vit føroyingar ikki megna at taka okkum av øllum hesum fiskinum í landinum, er ikki óvist, at útlendingar kundu hjálpt okkum við hesum, sigur keldan. Fýlst verður annars á, at sølurnar hjá Fiskamarknað- inum fara so seint fram um morgunin. - Sølan av fiski fer fram um 11-tíðina og ikki klokk- an 6 ella 7, sum vanligt er á marknaðunum aðrastaðni. Í Føroyum verður fiskurin seldur seint um morgunin, tá ið vit annars skulu ar- beiða fiskin, tí sølan skal passa inn í mynstrið hjá Strandferðsluni. Hetta er ein bági fyri marknaðin. Virkið í Vági Keldan, sum Sosialurin hevur tosað við, undrast eisini yvir, at eitt virkið, sum tað í Vági, ikki skal sleppa at arbeiða fisk und- an Føroyum í tíðum sum hesum, nú einki laksaar- beiði kortini er á virkinum. - Heri Hjelm hevur lang- tíðarleigað virkið frá Før- oya Fiskavirking, men nú einki laksaarbeiði verður komandi hálva árið, hevur hann spurt Fiskavirking, um suðuroyingar ikki kunnu sleppa at virka fisk undan Føroyum, meðan bíðað verður eftir laksin- um. Men tað vil Fiska- virking ikki. Keldan heldur hetta vera undarligt, nú útboðið av fiski í Føroyum er so stórt, og nógvur fiskur fer óvirk- aður av landinum. - Eg haldi tað vera dundrandi galið, at vit ikki kunnu økja um fiskafram- leiðsluna í Føroyum í tíðum sum hesum. Á virkinum í Vági hava vit ein møgu- leika, og droppaði Fiska- virking frysta russarafiskin á fyrrverandi Bacalao, hevði tað eisini verið ein annar møguleiki at økt um framleiðsluna av føroysk- um fiski. Keldan sigur, at Fiska- virking í fleiri ár hevur umhugsað at minkað um russarafiskin til fyrimuns fyri fisk undan Føroyum, men enn heldur felagið fast um frysta fiskin. Fleksibilitetur - Vit síggja, at virkini stíla eftir tøkni til ymisku fram- leiðslurnar, men eg eri sannførdur um, at teknologi uttan fleksibilitet er av tí ónda. Stílað verður eftir at framleiða portiónir, sam- stundis sum keyparar spyrja eftir vanligum fløk- um, ið var ein týðandi út- flutningsvøra fram til mið- skeiðis í nítiárunum. Keldan heldur tað vera í lagi, at virkir leggja seg eftir ávísum framleiðslum, men hetta eigur ikki at gerast uttan fleksibilitet og við ongum dynamikki, sum í seinasta enda gongur út yvir fiskaprísirnar. Ov fáir keyparar til tann nógva fiskin - Fiskamarknaðurin "ræðist" fisk, tá ið nógv kemur uppá land, ti ov fáir keyparar eru. Í summum førum verður fiskurin nærmast "prangaður" uppá keyparan, og tá er torført er at geva teimum, sum veiða, líkinda prís. Mynd: Vilmund Jacobsen - Hví loyvir Fiskavirking ikki Hera Hjelm at arbeiða fisk undan Føroyum í Vági, og hví virkar felagið frystan russarafisk í Havn, tá ið so nógv er til av fiski undan Føroyum, spyr kelda, sum stendur fiskivinnuni nær C M Y K 9 8