týsdagur 21. januar 2003síða 3

4 Nr. 13 - 21. januar 2003 Nr. 13 - 21. januar 2003 5 – Politikkurin hjá samgonguni fer at kosta okkum eina eyka útreiðslu upp á meiri enn eina millión í ár, og tað klára vit neyvan, sigur stjórin á Palm Seafood í Vági AVLAGAÐ KAPPING Áki Bertholdsen Vágur: Ein eykaútreiðsla uppá meiri enn eina millión um árið. Tað eru tey døpru útlitini hjá einum av størstu fiska- virkjunum í Vági í løtuni, Palm Seafood. Petur Johannesen, stjóri, sigur, at tey eru í døpur- huga um gongdina og hann sigur, at tað verður ógvu- liga ivingarsamt, um tey fara at hóra undan. Petur Joensen sigur, at í fyrstu atløgu er flutnings- stuðulin skerdur. Í øðrum lagi hevur Fiskavirking stovna serligt felag, sum skal flyta fiskin fyri eisini at fáa flutningstuðul. – Vit hava sostatt mett, at flutningsstuðulin verður uppi í mars mánaða í ár, sigur Petur Johannesen. Hetta fer at koma serliga illa við hjá einum virki sum Palm Seafood, tí virkið flyt- ir 80-90% av fiskinum, sum tað virkar, suður við Smyrli, tí hann er keyptur norðaneftir. – Í fjør virkaðu vit 4.400 tons og av teimum fluttu vit minst 3.500 tons norðan- eftir. – Vit flyta so miki nógv- an fisk, at vit eru tey í Suð- uroy, sum flyta mest við Smyrli. Sostatt fer skerdi flutn- ingsstuðulin at merkja eina eyka útreiðslu hjá okkum uppá meiri enn eina millión og tað er ein sonn vanlukka fyri okkum. Ongin møguleiki Petur Johannesen sigur, at tað kostar 41 oyru fyri kilo at flyta fisk suður við Strandferðsluni. Men tey fáa eini 24 oyru aftur í flutningsstuðuli. – Fellur flutningsstuðulin burtur í mars, skulu vit betala 24 oyru meiri fyri hvørt kilo av fiski, vit keypa og tað sigur seg sjálvt, at tá er kappingin so avlagað, at vit hava ongan møguleika at kappast við virki aðrastaðni í landinum. Ein trupulleiki við flutn- ingsstuðlinum er, at upp- runaliga var hann ætlaður sum stuðul til at flyta óvirk- aðan fisk á virki til virk- ingar. Men nú er alt møguligt komið uppí, bæði rækjur, fesk fløk, frystur fiskur av virkjum og aftur til Havnar til avskipingar. – Tað einasta, sum ikki fær stuðul til avskipingar, er saltfiskur, sum Palm Seafood hevur mest av, men ongin kann fortelja okkum, hví tað er so. Petur Johannesen sigur, at hetta er við teimum prís- um, sum nú eru galdandi. – Men samstundis verður boðað frá, at farmagjøldini hjá Strandferðsluni skulu hækka, so tað verður stein- ur omaná byrðu hjá okkum. Samgongan stórt vónbrot Stjórin á Palm sigur, at hetta er eitt stórt vónbrot hjá teimum, tí hann heldur, at hetta samsvarar illa við tann málsetning, sum hen- dan samgongan hevði sett sær og sum er niðurfelt í samgonguskjalið. Í sam- gonguskjalinum stendur, at »besta grundarlagið undir samfelagnum er virksemi og trivnaður á øllum pláss- um í landinum« og tað stendur eisini, at »flutn- ingskostnaður skal sum minst darva kappingarfør- inum hjá vinnulívinum í útjaðaranum«. – Tí høvdu vit vónir um, at hendan samgongan fór at gera nakað veruligt við trupulleikarnar, men higar- til hevur tað so verið eitt vónbrot, sigur Petur Johannesen. Palm Seafood er eitt stórt arbeiðspláss, tí har arbeiða sjálvdan færri enn 40 fólk og arbeiðið er at kalla hvønn dag. Tí hevur virkið stóran týdning í Vági, ikki minst nú tað stóra laksa- virkið hjá Hera Hjelm ligg- ur stilt, í hvussu so er í løt- uni. Prísurin at sigla við Strandferðsluni er við at fara heilt av sporinum og tí má Løgtingið leggja uppí, heldur sambands- flokkurin, sum nú leggur uppskot fyri tingið SAMFERÐSLA Áki Bertholdsen Hetta kann ongin liva við. Johan Dahl í Sambands- flokkinum heldur, at nú ætlanin er at hækka prísirn- ar at sigla við Strandferðsl- uni, er príslegan við at fara heilt av sporinum. Tí heldur hann at tað er av størsta týdningi, at vit fáa eina politiska viðgerð av prísurnum hjá Strand- ferðsluni og av, hvørja tæn- astu, Strandferðslan skal veita. Sambandsflokkurin fer tí ein av allarfyrstu døgunum at leggja uppskot fyri tingið um at prísirnar hjá Strand- ferðsluni. Uppskotið er á veg í Løgtingið og verður lagt fram fyrstra dagin. Annars er ætlanin hjá Strandferðsluni at hækka prísirnar upp í 20% í summum førum, eitt nú á siglingini ímillum Suður- oynna og Havnina. Johan Dahl, sum er ting- maður fyri Suðuroynna og sostatt útjaðaratingmaður sjálvur, sigur, at príshækk- ingarnar hjá Strandferðsl- uni raka útjaðaran so meint, at tað kann ongin liva við, í hvussu so er ikki suðuroy- ingar. Hinvegin koma tey, sum búgva í miðstaðar- økinum lítið og onki at merkja. Fleiri hundrað krónur Skal eitt húski úr Suðuroy til Havnar og suður aftur við bili kostar ferðin 590 krónur, tá ið annað barnið betalir hálvan ferðaseðil og hitt er eldri enn 14 ár og betalir fullan prís. Hækkar prísurin 20% skulu tey hereftir gjalda kr. 708 krónur fyri at koma aftur og fram. – Á øðrum sjóvegis leið- um hjá Strandferðsluni hevði prísurin hjá sama húski verið 310 krónur sum er, og 372 krónur, um prís- irnir hækka 20 %. Prísmunurin millum Suð- uroyarleiðina og aðrar leið- ir er sostatt 280 krónur, sum prísirnir er nú, men hækka prísirnir 20%, verð- ur munurin heilar 336 krón- ur. Til samanberingar kann nevnast, at fimm fólk í bili kunnu koyra aftur og fram ígjøgnum undirsjóvartunn- ilin fyri 112 krónur tilsam- ans, hava tey kubba við hægsta avslátri. Johan Dahl leggur aftur- at, at Kloosterboer í Kolla- firði kann senda fisk heilt til Kina fyri 1,04 krónur fyri kilo, men at tað kostar 33 oyru at senda hann úr Havnini til Suðuroyar. Samstundis er tað bein- leiðis inntøka hjá eysturoy- ingum at koyra til Havnar við Bygdaleiðum til arbeið- is, tí frádrátturin í skattin- um er størri enn tað, sum ferðaseðilin kostar. – Sostatt er skjótt at semjast um, at als ongin samanhangur er í príspolit- ikkinum og tí er tað alneyð- ugt at fáa eina politiska við- gerð av prísleguni hjá Strandferðsluni, sigur hann. Somu prísir Sambandsflokkurin heldur avgjørt, at prísirnir hjá Strandferðsluni er eitt pol- itiskt mál, tí tað hevur so stóra ávirkan á alt samfel- agið. Endamálið við uppskot- inum, sum flokkurin nú fer at leggja fram, er í fyrra lagi at forða fyri, at ferða- seðlaprísirnir hjá Strand- faraskipum Landsins hækka. Í øðrum lagi er endamál- ið at javnseta prísin á øllum sjóvegis farleiðum í landin- um. Tað vil siga, at ferða- seðlarnir á øllum leiðum skulu kosta tað sama. Hetta royndi flokkurin eisini í 2000, men tá varð uppskotið felt. Grundgevingin við at fella uppskotið var, at spurningurin um ferða- seðlaprísir hjá Strand- ferðsluni átti at verðið tikin upp til politiska viðgerð og kannaður nærri. Hetta kundi gerast í sam- bandi við, at Strandferðslan júst um tað mundi eisini var í ferð við at endurskoða prísbygnaðin. – Men nú trý ár eru ging- in, mugu vit staðfesta, at politiskt er einki hent í mál- inum. Og á Strandferðsluni verður sagt at tey heldur ikki eru komin longri. Somuleiðis siga tey á Strandfaraskipum Lands- ins, at tey ikki vita nær nak- að hendir, sigur sambands- flokkurin. Flokkurin veit ikki, hvussu nógv hetta uppskot- ið fer at kosta landskassan- um, verður tað samtykt, tí sambært Strandfaraskipum Landsins, finnast eingi greið tøl sum vísa, hvussu nógv ferðafólk bilar og farmur eru á teimum ein- støku leiðunum. Harafturat kann roknast við einum ferðslulopi, tá ið prísirnir á ávísum leiðum lækka, og eisini vegna bøtta tænastu á Suðuroyarleiðini. – Vit vita heldur ikki, hvørjar avleiðingar tað fær, verða prísirnir hækkaðir, soleiðis sum ætlanin er. – Men vit vita í hvussu so er av royndum, at tað er ikki altíð, at teir hægstu prísirnir geva størstu inn- tøkuna. Hugskotið um at javna prísirnar hjá Strandferðsl- uni samsvarar annars væl við áskoðanina, sum Her- geir Nielsen, einasti sam- gongutingmaður úr Suður- oynni, førdi fram í Sosialin- um leygardagin. Hetta kann eingin liva við Sambandsflokkurin heldur at prísirnir hjá Strandferðsluni er eitt politiskt mál, tí tað hevur so stóra ávirkan á alt samfelagið. Nú leggur flokkurin uppskot fyri tingið um at forða fyri, at ferðaseðlaprísirnir hjá Strandferðsluni hækka og at teir vera javnari um alt landið Kann gerast deyðadómurin yvir stórt arbeiðspláss í Vági Fiskaarbeiðið í Vági er nú komið á eitt vandamikið vegamót. Petur Johannesen stúrir fyri, at tað fer ein galnan enda (Savnsmynd) Búfólk og avvarðandi á Røktar-og Ellis- heiminum í Runavík hava nú fingið ein nýggjan buss til flutn- ing av teimum gomlu og avlamnu, sum búgva á heiminum. Hetta er ein serút- gjørdur bussur av slagnum, Fiat ELDRAØKIÐ Vilmund Jacobsen Runavík: Tordur J. Nicla- sen, leiðari á heiminum, er sera fegin um nýggja buss- in, sum gevur starvsfólk- unum betri møguleikar at flyta tey gomlu, har tey nú einaferð fara við teimum, bæði her heima og uttan- lands. – Inni í bussinum, sum kom stutt fyri jól, er ein lyft, og øll trygdarviður- skifti annars eru í hásæti. Hevði lyftin verið uttaná bussinum og ikki inni í honum, hevði pláss verið fyri 2-3 fólkum aftrat, men vit valdu heldur hesa loysn- ina. Tordur sigur, at setur kunnu takast úr bussinum eftir einum skinnara og eftir tørvi. – Vit halda, at nýggi bussurin, sum hevur 11 siti- pláss, er sera væl egnaður til endamálið og gevur okk- um veldugar møguleikar, sigur hann. Kári ágrýtin Eysturoyar Røktar-og Ellis- heim, sum hevur havt ein 12 ára gamlan buss, hevur í fleiri ár søkt um játtan til ein nýggjan. – Hetta hevur gingið striltið, men eydnaðist um- síðir, sigur Tordur, sum ikki dylur, at hann er sera takk- samur fyri ta ágrýtni, ið ikki minst Kári P. Højgaard, sum fíggjarnevndarlimur, hevur víst hesum máli. Tað eru húsavørðarnir hjá Eysturoyar Røktar-og Ellisheimi, sum hava nýggja bussin um hendi, og neyðugt er við stóra koyri- kortinum hjá tí, sum situr við róðrið. Kostnaðurin av nýggja Fiat'inum er umleið 400.000 krónur, tá ið alt er íroknað. Uttanlandsferðir Hvørt ár fara starvsfólk á heiminum í Runavík uttan- lands við búfólkum. Til tess at savna inn pen- ing til hesar ferðir, verður skipað fyri regluligum bingo á heiminum. Hesi plaga at verða 14. hvønn dag ella triðju hvørja viku. – Bæði búfólkum, av- varðandi og øðrum dáma væl at koma til hesi bingo, og ofta eru vit eini 100-150 fólk í tali sum spæla bingo, sigur leiðarin, Tordur J. Niclasen. Ellisheimið nýggjan og stásiligan buss – Í Danmark hugsa fiskimenn um at brúka kvotuna best møguligt. Teir hugsa eisini um prísleg- una, tá ið farið verð- ur til fiskiskap. Teir brúka ikki kvotuna bara fyri at brúka hana, men vilja vinna sum mest burtur úr henni, sigur samskiparin hjá Ráfiskakeypara- felagnum FISKIVINNA Vilmund Jacobsen Agnar Jensen,ið starvast sum samskipari hjá Rá- fiskakeyparafelagnum, heldur ikki, at vit kunnu siga, at tað eru ov fáir keyparar á marknaðinum í Føroyum. – Mær vitandi eru keypararnir í Føroyum einir 35 í tali, og tað er ikki so lítið, heldur hann. Agnar vísir á, at útboðið av fiski í Føroyum er rættiliga stórt í løtuni, og framleiðslu- og søluliðið hevur ilt við at avseta fiskin sum er. – Tað vísir seg, at skipini hugsa mest um at grabba so nógv til sín sum møguligt – uttan í sama mun at hugsa um, hvør eftirspurningurin er. Tá ið so marknaðurin ikki megn- ar at taka ímóti meira, verður funnist at sølu- liðnum. Tað er lætt at skula siga tað - verri at fremja tað í verki, men tá ið marknaðurin fyri t.d. smáa hýsu er vánaligur, kundu skipini kanska lagt seg meira eftir at veiða stóra hýsu, sum meira fæst fyri. Agnar sigur, at hann hevur starvast innan donsku fiskivinnuna, og har hugsaðu fiskimenn í størri mun enn í Føroyum um at brúka kvotuna best møguligt. – Teir hugsaðu eisini um prísleguna, tá ið farið varð til fiskiskap – og ikki bara um veiðilíkindini. Teir brúktu ikki kvotuna bara fyri at brúka hana, sigur hann. Agnar vísir á, at gjald- oyruni í londunum, sum serliga keypa hýsu, eitt nú Bretland og USA, eru fallin, og hetta virkar eis- ini negativa vegin á prís- irnar. – Ein marknaður er ofta soleiðis, at tá ið hann versnar, so fella prísirnir knappliga og ikki líðandi. Síðan plaga prísirnir at koma uppaftur, til teir leggja seg á eitt rímiligt støði. Hann sigur, at slíkt hendir ofta um ársskiftið, og ein orsøkin kann eisini vera, at framleiðarar, sum hava goymslur, spekulera eitt sindur í hesum. – Tað snýr seg alla tíð- ina um útboð og eftir- spurning og harvið verður príslegan løgd, sigur Agn- ar Jensen, samskipari hjá Ráfiskakeyparafelagnum. Ikki ov fáir keyparar men stórt útboð Hátíðarlig frumfram- førsla av sjónleikin- um, Fiskar á turrum landi, var í Mentanar- húsinum í Fuglafirði seinasta leygarkvøld SJÓNLEIKUR Vilmund Jacobsen Fuglafjørður: Leygar- kvøldið var frumframførsla í Mentanarhúsinum í Fuglafirði av sjónleikinum, Fiskar á turrum landi, sum fýra fólk úr Fuglafjarða Sjónleikarfelag framføra. Hetta var ein søgulig hending, tí hetta er fyrstu ferð í eini 20 ár, at Fugla- fjarða Sjónleikarfelag sýnir fram sjónleik. Leikurin, sum er íslendsk- ur, er skrivaður av Árna Ibsen, og hann fer fram úti á landinum í Íslandi. Fiskar á turrum landi er bæði stuttligur og álvar- samur. Hann snýr seg um eina eldri kvinnu, sum tek- ur ímóti fólki til gistingar, ið koma fram við. Hon hev- ur ein fosturson, sum onga- staðni hevur verið og er rættiliga heimføðisligur. Eitt ungt par kemur úr stórbýnum og gistir hjá kvinnuni. Ungi maðurin er ein sonevndur "skjala- mappudrongur" við stórum framtíðarætlanum, men hann er eisini harðligur við unnustu sína, sum gongur við bláum eyga. Tey fýra, sum framføra leikin, eru Áslakkur úr Gøtu, ið er ungi maðurin úr stórbýnum, unnusta hans- ara, Hanna úr Fuglafirði, kvinnan úti á landinum, Marita úr Fuglafirði og fost- ursonur hennara, Kenneth, sum eisini er úr Fuglafirði. Frumframførsla Fuglafjarða Sjónleikarfelag hevði bjóðað 120 fólkum við til frumframførsluna leygarkvøldið. Hesi vóru umboð fyri kommununa, avvarðandi av teimum, sum framførdu, umboð fyri sjónleikarfeløg og megin- felagið, MáF. Fólkið møtti kl. 19 til okk- urt leskandi, og kl. 20 var so sjálv frumframførslan. Eftir leikin var samkoma, har gestirnir fingu grýtu- rætt. Hetta var ein hátíðar- lig løta við røðum og øllum góðynskjum um virksemið hjá Sjónleikarfelagnum og tí stásiliga húsi, sum felag- ið eigur og rekur. Blómur vórðu eisini handaðar. Teir, sum hildu røðu, vóru eitt nú Eyðun Jo- hannesen, Hilmar Joensen, Jóan Heri Joensen vegna Fuglafjarða kommunu og Magni Poulsen, leikstjóri. Í gjárkvøldið var aftur ein sýning kl. 20, og í kvøld verður so leikurin, Fiskar á turrum landi, sýndur fyri seinastu ferð. Sagt verður úr Fuglafirði, at hetta er ein virkuliga góður leikur, sum er verdur at síggja – og hann er sum nevnt bæði til gamans og álvara. Fiskar á turrum landi í Fuglafirði 120 fólk vóru til frumframførsluna av sjónleikinum, Fiskar á turrum landi, í Mentanarhúsinum í Fuglafirði seinasta leygarkvøld. C M Y K 5 4